Şahin Gəray (1745[1], Ədirnə1787[1], Rodos) — Krımın sonuncu xanı. Birinci dəfə 1777-1782, ikinci dəfə isə 1782-1783-cü illərdə hakimiyyətdə olmuşdu. Gəraylardan şahzadə Topal Əhmədin (ö. 1750-ci ildə) oğlu və Krım xanı II Dövlət Gərayın nəvəsi idi.

Şahin Gəray
Şahin Geray, شاهين كراى
Şahin Giray.jpg
Krım xanı
1777 — 1782
Sələfi IV Dövlət Gəray
Xələfi II Bahadır Gəray
Krım xanı
1782 — 1783
Sələfi II Bahadır Gəray
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 1745[1]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 1787[1]
Vəfat yeri
Sülalə Gəraylar
Milliyyəti Krım tatarı
Atası Topal Əhməd Gəray

HəyatıRedaktə

Şahin Gəray 1745-ci ildə Ədirnədə anadan olmuşdur. Yunanıstanİtaliyada təhsil almış, Krım tatarcasıosmanlıcayla yanaşı yunancaitalyancanı da öyrənmişdi.

Şahin Gərayın gənçlik illərinə təsadüf edən Rus-türk müharibəsi (1768-1774) Krım tatarları üçün büyük itkilərlə nəticələnmişdi. Xüsusilə, 21 iyul 1770-ci il tarixində baş vermiş Qartal döyüşündə Osmanlı-Tatar ordusu ağır məğlubiyyətə uğradı. Bü döyüş nəticəsində ruslar Krımdakı bütün strateji qalaları ələ keçirdilər. Döyüşün sonunda - 21 iyul 1774-cü il tarixində, imzalanmış Kiçik Qaynarca sülh müqaviləsinə görə isə Kırım Osmanlı dövlətinin nüfuz dairəsindən çıxaraq və Rusiyanın nəzarətinə keçdi.

Şahin Gəray 1777-ci ildə Krım taxtına oturduqda, artıq Krım xanlığının tənəzzül dövrü idi. Rusiya Krımda öz modernləşmə proqramlarını həyata keçirməyə başlamışdı. Fabriklər qurulmuş, paytaxt Bağçasaraydan Kəfəyə köçürülmüşdü. Rusiyanın təzyiqlərinə dözə bilməyən Şahin Gəray 1783-ci ilin fevral ayında hakimiyyətdən əl çəkib Rusiyaya getdi. 8 (19) aprel tarixdə Rus çarı II Yekaterina Krımın Rusiyaya birləşdirilməsi barədə manifest imzaladı. Şahin Gəray isə 1787-ci ilə qədər Rusiyanın müxtəlif şəhərlərində yaşadı, daha sonra Türkiyəyə üz tutdu. Lakin Türkiyədə Sultan I Əbdülhəmidinin göstərişi ilə onu tutub Rodos adalarına apardılar və elə həmin 1787-ci ildə orada edam etdilər.

Xarici keçidlərRedaktə

  1. 1 2 3 4 5 6 NUKAT — 2002.