Şahin Gəray (1745[1], Ədirnə7 avqust 1787[1], Rodos) — Krımın sonuncu xanı. Birinci dəfə 1777–1782, ikinci dəfə isə 1782–1783-cü illərdə hakimiyyətdə olmuşdu. Gəraylardan şahzadə Topal Əhmədin (ö. 1750) oğlu və Krım xanı II Dövlət Gərayın nəvəsi idi.

Şahin Gəray
yanvar 1777 – 14 may 1782
ƏvvəlkiIV Dövlət Gəray
SonrakıII Bahadır Gəray
noyabr 1782 – 14 aprel 1783
ƏvvəlkiII Bahadır Gəray
Sonrakırus işğalı
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 1745[1]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 7 avqust 1787(1787-08-07)[1]
Vəfat yeri
Fəaliyyəti suveren[d]
Ailəsi Gəraylar
Dini sünnilik
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Həyatı redaktə

Şahin Gəray 1745-ci ildə Ədirnədə anadan olmuşdur. Yunanıstanİtaliyada təhsil almış, Krım tatarcasıosmanlıcayla yanaşı yunancaitalyancanı da öyrənmişdi.

Şahin Gərayın gənclik illərinə təsadüf edən Rus-türk müharibəsi (1768-1774) Krım tatarları üçün büyük itkilərlə nəticələnmişdi. Xüsusilə, 21 iyul 1770-ci il tarixində baş vermiş Qartal döyüşündə Osmanlı-Tatar ordusu ağır məğlubiyyətə uğradı. Bü döyüş nəticəsində ruslar Krımdakı bütün strateji qalaları ələ keçirdilər. Döyüşün sonunda — 21 iyul 1774-cü il tarixində, imzalanmış Kiçik Qaynarca sülh müqaviləsinə görə isə Krım Osmanlı dövlətinin nüfuz dairəsindən çıxdı və Rusiyanın nəzarətinə keçdi.

Şahin Gəray 1777-ci ildə Krım taxtına oturduqda, artıq Krım xanlığının tənəzzül dövrü idi. Rusiya Krımda öz modernləşmə proqramlarını həyata keçirməyə başlamışdı. Fabriklər qurulmuş, paytaxt Bağçasaraydan Kəfəyə köçürülmüşdü. Rusiyanın təzyiqlərinə dözə bilməyən Şahin Gəray 1783-ci ilin fevral ayında hakimiyyətdən əl çəkib Rusiyaya getdi. 8 (19) aprel tarixdə Rus çarı II Yekaterina Krımın Rusiyaya birləşdirilməsi barədə manifest imzaladı. Şahin Gəray isə 1787-ci ilə qədər Rusiyanın müxtəlif şəhərlərində yaşadı, daha sonra Türkiyəyə üz tutdu. Lakin Türkiyədə Sultan I Əbdülhəmidinin göstərişi ilə onu tutub Rodos adalarına apardılar və elə həmin 1787-ci ildə orada edam etdilər.

İstinadlar redaktə

  1. 1 2 3 4 Şahin Giray // NUKAT. 2002.

Xarici keçidlər redaktə