Ağboğaz bülbül (lat. Irania gutturalis), (Passeriformes) dəstəsindan bir quş növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.[1]

?Ağboğaz bülbül
Irania gutturalis
Nightingale yelpin.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Heyvanlar
Yarımaləm:Eumetazoylar
Bölmə:İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə:Sonağızlılar
Tip:Xordalılar
Yarımtip:Onurğalılar
Sinif:Quşlar
Yarımsinif:Yenidamaqlılar
Dəstə:Sərçəkimilər
Yarımdəstə:Oxuyan sərçələr
İnfradəstə:Passerida
Fəsilə:Milçəkqapanlar
Cins: Ağboğaz bülbül
Elmi adı
Irania gutturalis
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  

TəsviriRedaktə

Boyu və hərəkətləri ilə bülbülü xatırladır. Üst tərəfi göy rəngə çalan boz, quyruğu, yanaqları qara, qaşı və boyunu ağdır. Qaramtıl-qəhvəyi rəngdə olan dişinin quyruğu tünd qəhvəyi, gövdə yanları narıncı, boğazı ağımtıl, boğazı əhatə edən başın yanı və sinəsi çirkli bozdur. Erkəyin üst tərəfi mavi boz olub, qara quyruğu və qırmızı sinəsi ilə seçilir. Dişisi erkəyə nisbətən sadədir. Daha qəhvəyi və boz yanaqlıdır. Alt tərəfində yalnız yanı qırmızıdır və qara quyruğu ilə dərhal seçilir. Cavan fərdləri xallıdır. Hər iki cinsiyyətdə ayaqlar qaradır, güclü dimdiyə malikdirlər. Quru yamacların kolluqlarla örtülü qayalıqlarında yaşayır və yuvalayır. Yuvaya 4-5 yumurta qoyur. Kürt müddəti 13-14 gün, bala çıxartma müddəti 12-15 gündür. Boyu 16,5 sm, qanad açıqlığı 28 sm və çəkisi 22 q-dır. Əsasən cücülərlə qidalanır, bəzən qida rasionuna giləmeyvələr əlavə olunur.

YayılmasıRedaktə

Növün böyük bir yayılma arealı vardır. Tam müəyyənləşdirilməməsinə baxmayaraq, Qərbi Afrikada 1,000,000 km²’-lik bir sahədə yayıldığı qeyd olunur. İran, Qərbi Türküstan, İraqAralıq dənizi ətrafında yuvalayır. Qışı Afrikanın şərqində keçirir. Muxtar respublikanın Zəngəzur Milli Parkı ərazisində; Arpacay, Çəhriçay, Bicənək kəndinin qayalıqkolluq ərazilərində bizim tərəfdən müşahidə olunmuşdur. Azərbaycanda yuvalayan-köçəri quşdur. Avropada çox nadir müşahidə olunur.

Həyat tərziRedaktə

1000 - 1400 m hündürlükdə, əsasən 1100 - 1200 m-də rast gəlinir. Yuvasını ot və müxtəlif köklərdən qurur. Dişi yuvaya ellipsşəkilli, sarimtıl və ya qizila calan qəhvəyi ləkəli, yaşıla calan mavi rəngdə 4 - 5 yumurta qoyur. Yuvası dairəvi şəkildədir. Yuvanın xarici tərəfi, qurumus ot, cali, cirpi və agac qabığından ibarət olmasina baxmayaraq, içərisi yumusaq olub, bitki toxumu, lələk, bez parcalari, kağiz, qoyun yunu ilə döşənir. Erkək yalnız dişi yuvada olmadıqda yumurtaları qızdırır.

SayıRedaktə

Muxtar respublikanın quru sahələrin kolluqlarında yayılmışdır. Optimal şəraitdə yayıldığı ərazidə 4-5 km2 -də 2-3 fərddən çox olmur. Yayıldığı ərazidə bizim qiyəmətləndirməmızə görə ümumi sayı 20 - 40 cütdür. Avropa üzrə sayı 410,000 ilə 920,000 cüt olduğu qeyd edilir.

Azalma səbəbləriRedaktə

Davamsız otarma nəticəsində kolluqların yeni pöhrələrinin məhv edilməsi, kolluqların qırılması, yandırılması, əkin sahələrinə çevrilməsi.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər: Yaşayış ərazilərindən bəzi yerlərin, Qoruq, Milli Park və yasaqlıqların tərkibində olması faydalı olmuş Avropa mühafizə statusuna, Bern konvensiyasına, Azərbaycanın (1989) və Naxçıvan MR-in (2006) Qırmızı kitablarına daxil edilmişdir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər: Yaşayış ərazilərində otarmanın məhdudlaşdırılması və kolluqların bərpası və bu növ haqqında ətrafda yaşayan əhali arasında təbliğat.

MənbəRedaktə

  • AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QIRMIZI KİTABI FAUNA, II NƏŞR. 172 səh, Ağboğaz bülbül.