As çayı - Cənubi Afrika Respublikası ərazisində çay

Ümumi məlumatRedaktə

As çayı Cənub-Şərqi Azad Dövlətində Lebenbergsvley çayının bir qoludur. 1968-ci ildən etibarən Bezlehemin şərqindəki sonuncu çay ilə birləşən Sol Plaatje Barajı (əvvəllər: Saulspoort Barajı) tərəfindən məhv edilmişdir. Onun mənşəyi Klarens yaxınlığında, Ruyberqenin şimal yamaclarında, Baytlam şəhərindən təxminən 35 km cənubdadır. 1998-ci ildə Lesoto Dağları Su Layihəsinin şimala çıxışı üçün tunelin açılması ilə kiçik axın güclü bir çaya çevrildi

Suyun çatdırılmasıRedaktə

As Çayı Lesoto Dağları Su Layihəsi üçün boşalma nöqtələrindən biridir [1]. 2004-cü ildən etibarən saniyədə 18 kubmetr su çıxarılır [2] və çay axını mövsümi dəyişkən deyil. Mənsəbin aşağı hissəsində yerləşən Stortemelk Barajı, su axını və məhdud eroziyanı sabitləşdirmək üçün Su İşləri İdarəsi tərəfindən görülən bir tədbir idi.2004-cü ilədək, dörd dəfə inşa edilmişdir.

Enerji istehsalıRedaktə

İki xüsusi hidroelektrik stansiya, Sol Plaatje və Merino, 2009 və 2012-ci illərdə ardıcıl istifadəyə verilmişdir və elektrik şəbəkəsinə 7 MVt ilə təmin edir.Botterkloof Barajında Avtomatlaşdırılmış və aşağıda saxlanılan Stortemelk Hidroenerji Layihəsi 2016-cı ilin iyul ayından etibarən elektrik şəbəkəsinə 4,4 MVt əlavə etmək üçün nəzərdə tutulub [3]

Ekoloji təsirRedaktə

1998-ci ildə şimala çıxış tunelinin açılması, suyun həcminin artması,suyun temperaturunun azalması, çay kanalının təmizlənməsi və Saulspoort Barajında çox miqdarda çöküntü olduğu üçün fiziki və kimyəvi dəyişikliklərə səbəb olmuşdur [4]. Kükürd və largemuz sarımsağı kimi əsas göstəricilərin populyasiyaları azaldı və çayın yeddi dənizin balıq növü yoxa çıxdı. Onurgasızların bərpası yalnız bir neçə kilometr aşağı hissədə idi və su yüksək həcmdə sərbəst buraxıldığı zaman təsirsiz oldu. Çox yaşayış sahəsi hələ də mövcud olsa da, su orqanizmləri ilə çayın su kütləsi, aşağı su temperaturu və eroziya potensialı ilə məhdudlaşır.

EtimologiyaRedaktə

Ad tez-tez Afrikan dillərindən ingilis dilinə "Ash River" kimi tərcümə edilir. Əfsanəyə görə çay yaxınlığında öküz vaqonu (Ox-wagon) gedirmiş . "Ox-wagon" adından "Axle River" adı yaranmış və "As River" kimi dəyişmişdir. Ona görə də çayın adı "As çayı" yox "Axle çayı" kimi tərcümə oluna bilər

Həmçinin baxRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. Arxiv
  2. "Ədəbiyyat" (PDF). 2015-09-24 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-16.
  3. Qlobal mühəndislik
  4. "Kats Dam hekayəsi" (PDF). 2015-09-24 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-16.