Askın rayonu (başq. Асҡын районы) — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.

Rayon
Askın rayonu

56°04′59″ şm. e. 56°34′59″ ş. u.


Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Yaradılıb 20 avqust 1930[2]
Sahəsi 2411,42[1] km²
Hündürlük
183 m
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi
Rəsmi sayt
Askın rayonu xəritədə
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Rayonun inzibati mərkəzi Askino kəndidir. Yaşayış məntəqəsi Ufadan 213 km aralıda yerləşir.

Coğrafi yerləşməsiRedaktə

Askın rayonu Sverdlovsk vilayəti və Perm diyarı ilə sərhəddə yerləşir. Ufa çayının axarı boyunca qərarlaşır. Rayonun ərazisi 2542 km²[4] təşkil edir. Maksimal temperatur + 36 °C, minimal temperatur isə — 54 °C-dir. Ərazisi şimaldan cənuba 38 km, şərqdən qərbə 66 km məsafədə uzanır. Rayon ərazisindən MoskvaÇelyabinsk dəmiryolu və Çişmi — Davlekonova — Qırğız-Miyaki, Raebski — Sterlitamak avtomobil yolu keçir.

TarixRedaktə

Ərazisində tarixən Kır-Tapın, Su-Tapın, Un və Balıksı Başqırd qəbilələri məskun olmuşlar[5]. Askın rayonu avqust 1930-ci ildə təşkil edilmişdir[6].

ƏhaliRedaktə

2010-cu il məlumatına görə rayonda 21 272 nəfər yaşayır. Hər 1 km² əraziyə 9 nəfər düşür.

Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Askın rayonu ərazisin milli tərkibi: başqırdlar — 68,9 %, tatarlar — 19,4 %, ruslar — 10,6 %, digər millər — 1,1 %[7].

Milli tərkib[8]

il Başqırdlar Tatarlar Ruslar
1970 57,6 % 19,5 %
1989 63,3 % 23,9 %
2002 70,9 % 17,6 % 10,5 %
2010 68,9 % 19,4 % 10,6 %

[7].

İnzibati-ətazi vahidləriRedaktə

Askın ayonunda 15 kənd inzibati vahidliyinə 75 yaşayış məntəqəsi daxildir[9].

İqtisadiyyatRedaktə

Rayon iqtisadiyyatının əsasını kənd tərərrüfatı və Meşə sənayesi tutur. Kənd təsərrüfatının balansında ümumilikdə 92,8 min ha ərazi vardır (Ümumi rayon ərazisinin 36,7 %), bunun 66,7 min ha əkin sahəsi, 18,7 min ha isə otlaq sahəsidir. Burada taxılçılıq, donuzçuluq, ətlik-südlük maldarlıq inkişaf etmişdir. Ərazisinin 126 min ha meşələrlə örtülüdür.

NəqliyyatRedaktə

Rayonla əlaqə Askino — Yavqildino avtomobil yolu ilə təmin edilir. Hətta Birsk və Blaqoveşensk istiqamətində uzanır.

Sosial sferaRedaktə

Rayon ərazisində 51 ümumtəhsil mərkəzi, 15 orta məktəb, 29 kütləvi kitabxana, 54 klub, 4 xəstəxana fəaliyyət göstərir. Burada rus və tatar dillərində «Askinskaya nov», «Işanıç», başqırd dilində isə və «Йәнтөйәк»[10] qəzetləri buraxılır.

Tanınmış şəxsləriRedaktə

  • Aleksandr İvaniç Sıçyov (1901—1973) — sovet hərbiçisi, general-mayor (1945).

ƏdəbiyyatRedaktə

  • Аскинский район Республики Башкортостан. Население. Населённые пункты. XVIII—XXI вв. Справочное издание. — Уфа, 2010. — 32 с.

MənbəRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. Республика Башкортостан. Общая площадь земель муниципального образования
  2. Başqırdıstan EnsiklopediyasıБашкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
  3. Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан — 2019. — səh. 62.
  4. АСКИНСКИЙ РАЙОН\\"Башкортостанстат"
  5. Аскинский | Генеалогия и архивы
  6. Официальный сайт Аскинского района
  7. 1 2 "Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан". Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. 2013-03-09 tarixində orijinalından (pdf) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-05.
  8. Население Башкортостана: XIX—XXI века: статистический сборник/ Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан.- Уфа: Китап, 2008.- 448 с.:ил.
  9. Закон Республики Башкортостан «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населённых пунктов» (Принят Государственным Собранием — Курултаем Республики Башкортостан 18 ноября 2008 года)
  10. «Республика Башкортостан» № 79