Benua Mandelbrot (fr. Benoît B. Mandelbrot; 20 noyabr, 1924, Varşava - 14 oktyabr, 2010, Kembric) — fransız və amerikalı riyaziyyatçı, fraktal həndəsənin yaradıcısı. Fizika üzrə Volf mükafatı (1993) laureatıdır.[1].

Benua Mandelbrot

HəyatıRedaktə

Benua Mandelbrot 1924-cü ildə Varşavada Litva yəhudiləri ailəsində anadan olmuşdur.Onun anası Bella Lurye həkim , atası Karl Mandelbrot isə xırvatçı olmuşdur. Amma onun əmisi Şolem Mandelbrot Fransada yaşamış və kifayət qədər tanınmış riyaziyyatçı olmuşdur. Şolem Mondelbrot məşhur "Nikola Burbake" ləqəbli riyaziyyatçılar qrupunun üzvü olmuşdur. Benuanın 12 yaşı olanda onun ailəsi Parisə emiqrasiya edirlər.

Müharibənin başlamasından sonra Mandelbrotlar ailəsi alman işğalından azad olan Fransanın cənubundakı Tulle şəhərciyinə qaçırlar. Benua orada məktəbə getsə də, tezliklə oxumağa marağını itirmişdir. Amma Benua Mandelbrotun qeyri-adi riyaziyyat vergisi kəşf edilir, o müharibədən dərhal sonra Paris Politaxnik məktəbinin tələbəsi olur. , Benuanın əla məkani təsəvvürlərinin olduğu məlum olur. O, hətta cəbri məsələləri həndəsi üsulla həll edirdi. Onun etdiyi həllərin qəribəliyi ona universitetə daxil olmağa imkan vermişdir.

Universiteti bitirəndən sonra, Mandelbrot ABŞ-a gedərək Kaliforniya Texnologiya İnstitutunu bitirmişdir. Mandelbrot Fransaya qayıtdıqdan sonra, 1952-ci ildə Paris Universitetinin doktorluq dərəcəsini almışdır.1955-ci ildə Aliyet Kaqanla evlənərək Cenevrəyə yollanmışdır. 1958-ci ildə Mandelbrot qəti surətdə ABŞ-da məskunlaşaraq, Yorktaunda İBM-in elmi-tədqiqat mərkəzində işə başlamışdır.

O, İBM-də linqvistika, oyunlar nəzəriyyəsi, iqtisadiyyat, aeronaftika, coğrafiya, fiziologiya, astronomiya, fizika sahələrində çalışmışdır. Ona müxtəlif istiqamətlərdə çalışmaq çox xoşuna gəlirdi.

Benua Mandelbrot böyük zaman müddəti ərzində (100 ildən çox) pambığın qiymətlər statistikasının öyrənilməsi ilə məşğul olmuşdur. Qiymətlərin gün ərzində dəyişməsi təsadüfi olsa da, Mandelbrot onların dəyişmə tendensiyasını öyrənə bilmişdir. O, qiymət dəyişikliyi və qısa zaman dəyişikliklərini simmetrik şəkildə izləmişdir. Bu tapıntı iqtisadçılar üçün gözlənilməz olmuşdur. Benua bu problemin həlli üçün öz fraktal metodunun rüşeymlərindən istifadə etmişdir.

"Fraktal" anlayışını Mandelbrot özü fikirləşmişdir. (Latın sözü "fractus"dan yaranın, mənası "sınmış", "qırılmış" deməkdir)

O, 2010-cu il 14 dekabrda Kembricdə (Massaçusest,ABŞ) 85 yaşında mədəaltı vəzidəki xərçəng xəstəliyindən dünyasını dəyişmişdir.

Fraktalların şəkilləriRedaktə

         
         
         
Mandelbort çoxluğuna dair nümunələr.

İstinadlarRedaktə

  1. "Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008. səh.609