Beynəlxalq Əmək Təşkilatı

Beynəlxalq Əmək Təşkilatı — Əmək münasibətlərini tənzim edən BMT-nin ixtisaslaşmış qurumlarından biri.

Beynəlxalq Əmək Təşkilatı
BƏT
ILO
International Labour Organization
ILO logo.svg
Flag of ILO.svg
Növü BMT agentliyi
Yaranma tarixi 1919
Mərkəzi İsveçrə İsveçrə, Cenevrə
Sədri Qay Rayder
ilo.org
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Beynəlxalq Əmək Təşkilatı (BƏT) 1919-cu ildə, I Dünya Müharibəsindən sonra, Versal müqaviləsi əsasında yaradılmışdır. 1919-cu ilin yanvar-aprel aylarında Dünya konfransının Əmək Komissiyasının ParisdəVersalda keçirilən I yığıncağında BƏT-in Konstitusiyası qəbul edilmişdir. Komissiyanın tərkibi doqquz dövlətin, Belçika, Kuba, Çexoslovakiya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Polşa, Birləşmiş Krallığın və ABŞ-ın nümayəndələrindən ibarət idi və komissiyaya Amerika Əmək Federasiyasının rəhbəri Samuel Gompers başçılıq edirdi. Komissiyanın tərkibində həm hökumətlərin, həm işəgötürənlərin, həm də işçilərin nümayəndələri iştirak etmişdilər.

1919-cu ilin oktyabr ayında Vaşinqtonda keçirilən I Beynəlxalq Əmək Konfransında BƏT-in altı Konvensiyası qəbul olunmuşdur. Bu konvensiyalar əsasən istehsalatda iş saatlarının normalarını, işsizlərin, anaların sosial müdafiəsini, qadınların, yeniyetmələrin gecə işlərini və həmçinin yeniyetmələrin minimal yaş həddini özündə əks etdirmişdir. 1920-ci ildən Cenevrədə yerləşən BƏT-in Beynəlxalq Əmək Bürosunun I direktoru, fransalı Albert Tomasın rəhbərliyi ilə 2 il ərzində 16 Beynəlxalq Əmək Konvensiyası və 18 Tövsiyə qəbul edilmişdir. 1926-cı ildə təşkilatın nəzdində ekspertlər komitəsi yaradılmış və indiyə qədər fəaliyyət göstərən bu komitənin tərkibini müstəqil hüquqşünaslar təşkil edir.

1939-cu ildə II Dünya Müharibəsinin qaçılmaz olduğu vaxtda amerikalı Con Vinant BƏT-in rəhbərliyinə gəlir. 1940-cı ilin may ayında təhlükəsizliklə bağlı BƏT-in ştab-ofisi müvəqqəti olaraq Kanadada yerləşdirilir. ABŞ-ın Böyük Britaniyada səfiri təyin olunması ilə əlaqədar 1941-ci ildə Con Vinantı irlandiyalı Eduard Pelan əvəz edir. Onun təşəbbüsü ilə II Dünya Müharibəsinin qızğın vaxtı Filadelfiyada 41 ölkənin hökumət, işəgötürən və işçilərin nümayəndələrinin iştirakı ilə Beynəlxalq Əmək Konfransının keçirilən yığıncağında Konstitusiyaya əlavələr haqqında Deklarasiya qəbul edildi. 1946-cı ildə BƏT yeni yaradılmış Birləşmiş Millətlər Təşkilatının ixtisaslaşdırılmış bölməsi kimi qəbul edilir.

Amerikalı Devid Mors 1948-1970-ci illərdə BƏT-in baş direktoru olur. Bu dövrdə təşkilat özünün universal xarakterini alır, büdcəsi beş dəfə, əməkdaşların sayı dörd dəfə artır. BƏT-in 1960-cı ildə Cenevrədə Beynəlxalq sosial-əmək tədqiqatları institututu, 1965-ci ildə Turində Beynəlxalq Təhsil mərkəzi yaranır. Təşkilat özünün 50 illiyində, 1969-cu ildə Nobel mükafatına layiq görülür. 1970-1973-cü illərdə BƏT-na Böyük Britaniyalı Uilfred Cenks rəhbərlik edir və onu Fransalı Fransis Blanşar əvəz edir. F.Blanşarın rəhbərliyi dövründə BƏT ölkələrlə əlaqələri genişləndirir. Təşkilat Polşanın diktaturadan azad olunmasında böyük rol oynayır. "Soyuq müharibə" dövründə BƏT-na belçikalı Mişel Nansenne rəhbərlik edir. 1999-cu ilin mart ayında BƏT-in rəhbərliyinə Çili nümayəndəsi Xuan Somaviya gəlir.

Hazırda BƏT-in mənzil qərargahı Cenevrədə (İsveçrə) yerləşir.

BƏT sosial iqtisadi, insan və əmək hüquqlarını müdafiə edən nüfuzlu beynəlxalq təşkilatdır. BƏT-in digər ixtisaslaşdırılmış təşkilatlardan əsas fərqi onda üçtərəfli təmsilçiliyin olmasıdır. Həm hökumətlərin, həm işəgötürənlərin, həm də işçilərin nümayəndələri BƏT-in bütün direktiv orqanlarında təmsil olunurlar və konvensiyaların, tövsiyələrin qəbul edilməsində iştirak edirlər. BƏT-in Ali orqanı ildə bir dəfə çağırılan Beynəlxalq Əmək Konfransıdır. Konfranslar arası dövrdə BƏT-in siyasətini həyata keçirən seçkili inzibati şuradır. BƏT-in daimi fəaliyyətində olan katibliyi Beynəlxalq Əmək Bürosudur. Başqa strukturlar, komitələr də fəaliyyət göstərir. BƏT-in Konfransı əmək sahəsinə dair beynəlxalq normativ sənədlərin qəbulu ilə bağlıdır. Bu sənədlər konvensiya və tövsiyələr şəklində olur. Konfrans həmçinin ölkələrin qoşulduğu konvensiyalara əməl etmələrinə nəzarət edir.

Azərbaycan Respublikası 12 may 1992-ci ildə bu təşkilata üzv olmuş, onun 57 Konvensiyasına qoşularaq burada təsbit olunmuş prinsip və normaları qəbul etmişdir.

İdarəetmə, təşkilat və üzvlükRedaktə

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının digər ixtisaslaşmış qurumlarından fərqli olaraq, Beynəlxalq Əmək Təşkilatı, 187 üzv dövlətin hökumətlərini, işəgötürənləri və işçilərini bir araya gətirən, əmək standartlarını təyin etmək, bütün qadın və kişilər üçün layiqli əməyi təşviq edən siyasət hazırlamaq və hazırlamaq üçün bir araya gətirən üçlü idarəetmə quruluşuna malikdir. Quruluş hər üç qrupun fikirlərinin Beynəlxalq Əmək Təşkilatının əmək standartlarında, siyasətdə və proqramlarda əks olunmasını təmin etmək məqsədi daşıyır.

İdarəetmə orqanıRedaktə

İdarəetmə orqanı Beynəlxalq Əmək Təşkilatının icraedici orqanıdır. İldə üç dəfə, mart, iyunnoyabr aylarında iclas keçirir. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının siyasəti ilə bağlı qərarlar qəbul edir, Beynəlxalq Əmək Konfransının gündəliyini təyin edir, Təşkilatın ProqramıBüdcə layihəsini konfransa təqdim etmək üçün qəbul edir, Baş Direktoru seçir, üzv ölkələrdən əmək məsələlərinə dair məlumat tələb edir, komissiyalar təyin edir araşdırma aparır və Beynəlxalq Əmək Bürosunun işinə nəzarət edir.

Juan Somava 1999-cu ildən 2012-ci ilin Oktyabr ayına qədər Beynəlxalq Əmək Təşkilatının Baş direktoru olmuşdur.Beynəlxalq Əmək Təşkilatının İdarəetmə Şurası Qay Rayderi 2016-cı ilin noyabrında ikinci beş illik müddətə yenidən baş direktor seçdi.[1]


Bu idarəetmə orqanı 56 rəhbər üzvdən (28 hökumət, 14 işəgötürən və 14 işçi üzv) və 66 üzvdən (28 hökumət, 19 işəgötürən və 19 işçi üzv) ibarətdir.

Rəhbər üzvlərdən 10-u daimidir. Onlar sənaye əhəmiyyəti daşıyan dövlətlərdir. (Braziliya, Çin, Fransa, Almaniya, Hindistan, İtaliya, Yaponiya, Rusiya Federasiyası, Birləşmiş KrallıqABŞ)[2] idarəetmə orqanının digər üzvləri konfrans tərəfindən üç ildən bir seçilir (son seçkilər 2017-ci ilin iyun ayında keçirilmişdir). İşəgötürən və İşçi üzvləri fərdi olaraq seçilirlər.[3][4]

Beynəlxalq Əmək KonfransıRedaktə

Beynəlxalq Əmək Təşkilatı ildə bir dəfə Beynəlxalq Əmək Təşkilatının geniş siyasətini, o cümlədən Konvensiyatövsiyələrini müəyyən etmək üçün Cenevrədə Beynəlxalq əmək konfransı təşkil edir.[5] "Beynəlxalq əmək parlamenti" olaraq da tanınan konfrans Beynəlxalq Əmək Təşkilatının ümumi siyasəti, proqramıbüdcəsi ilə əlaqədar qərarlar qəbul edir və İdarə Heyətini seçir.

Hər bir üzv dövlət bir nümayəndə heyəti ilə təmsil olunur: iki hökumət nümayəndəsi, işəgötürənin nümayəndəsi, işçinin nümayəndəsi və onların müvafiq məsləhətçiləri. Onların hamısı fərdi səs hüququna malikdirlər və nümayəndə heyətinin üzvü olan dövlətin əhalisinin sayından asılı olmayaraq, bütün səslər bərabərdir. İşəgötürən və işçi nümayəndələri adətən işəgötürənlərin və işçilərin ən çox təmsil olunan milli təşkilatları ilə razılaşdırılaraq seçilirlər.Bütün nümayəndələr eyni hüquqlara malikdirlər və bloklarda səs verməyə borclu deyillər.

Nümayəndələr eyni hüquqlara malikdirlər, öz fikirlərini sərbəst şəkildə ifadə edə və istədikləri kimi səs verə bilərlər.Bu cür fikir müxtəlifliyi çox böyük əksəriyyətlə və ya yekdilliklə qərarların qəbul edilməsinə mane olmur.

Konfransda dövlət başçılarıbaş nazirlər də iştirak edirlər. Həm hökumət, həm də digər beynəlxalq təşkilatlar müşahidəçi kimi iştirak edirlər.

ÜzvlükRedaktə

 
Beynəlxalq Əmək Təşkilatının bayrağı

Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 187 dövlət üzvü var. Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv 193 dövlətdən 186-sı və Kuk adaları Beynəlxalq Əmək Təşkilatının üzvüdür.[6] Beynəlxalq Əmək Təşkilatına üzv olmayan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvü olan ölkələr Andorra, Butan, Lixtenşteyn, Mikroneziya, Monako, NauruŞimali Koreyadır.

Beynəlxalq Əmək Təşkilatının Konstitusiyası Birləşmiş Millətlər Təşkilatının hər bir üzvünə Beynəlxalq Əmək Təşkilatının üzvü olmağa icazə verir. Üzvlüyü əldə etmək üçün ölkə Beynəlxalq Əmək Təşkilatının Nizamnaməsindən irəli gələn bütün öhdəlikləri öz üzərinə götürdüyü barədə Baş direktora məlumat verməlidir.[7] Digər dövlətlər Beynəlxalq Əmək Təşkilatının Baş Konfransında hökumət nümayəndələrinin səs]lərinin üçdə ikisi də daxil olmaqla, bütün nümayəndələrin səslərinin üçdə iki səs çoxluğu ilə qəbul edilə bilər. Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv olmayan Kuk Adaları, 2015-ci ilin iyununda Beynəlxalq Əmək Təşkilatına qoşuldu.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra təşkilatın yeni Konstitusiyası qüvvəyə mindikdən sonra Beynəlxalq Əmək Təşkilatının üzvləri millətlər liqası nəzdində avtomatik olaraq üzv oldular.

BMT daxilindəki mövqeyiRedaktə

Beynəlxalq Əmək Təşkilatı, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının ixtisaslaşmış bir qurumudur.[8] Beynəlxalq inkişaf üzərində işləyən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının digər ixtisaslaşmış qurumlarında olduğu kimi, Beynəlxalq Əmək Təşkilatı Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Qrupunun üzvüdür.[9]


Xarici keçidlərRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. "Guy Ryder re-elected as ILO Director-General for a second term". ilo.org.
  2. "Governing Body". ilo.org. İstifadə tarixi: 24 May 2012.
  3. Article 7, ILO Constitution
  4. "ILO Constitution". ilo.org.
  5. "International Labour Conference". ilo.org. İstifadə tarixi: 24 May 2012.
  6. "ILO Constitution Article 3". Ilo.org. 25 Dekabr 2009 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 İyun 2012.
  7. "The International Labour Organization (ILO) – Membership". Encyclopedia of the Nations. Advameg, Inc. 2012. İstifadə tarixi: 16 Avqust 2012.
  8. "International Labour Organization". britannica.com. İstifadə tarixi: 24 May 2012.
  9. "Archived copy". 13 Oktyabr 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-05-22.