Con Henri Viqmor

Con Henri Viqmor (ing. John Henry Wigmor; 4 mart 1863[1][2], San-Fransisko, Kaliforniya[3]20 aprel 1943[1][2], Çikaqo, İllinoys[4][3]) — ən mötəbər Amerika hüquqşünaslarından biri. Dünyanın hüquqi coğrafiya elminin banisi, dəlil sahəsi üzrə mütəxəssis. 1889–1892-ci illərdə Tokionun Keyo Universitetində hüquq professoru, daha sonra 1901–1929 illərdə ABŞ-ın Şimal-Qərb Universitetinin hüquq fakültəsinin dekanı olmuşdur. Viqmor, ümumi məhkəmə çəkişmələrində ən köklü dəlil alimidir. Ədli dəlil sahəsi, 1904-cü ildə ümumi hüquq məhkəmələrində İngilis-Amerikan sübut sistemi üzərində işinin mərkəzidir[5].

Con Henri Viqmor
ing. John Henry Wigmore
John Henry Wigmore cph.3b34499.jpg
Doğum tarixi 4 mart 1863(1863-03-04)[1][2]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 20 aprel 1943(1943-04-20)[1][2] (80 yaşında)
Vəfat yeri
Vətəndaşlığı
Təhsili
Fəaliyyəti hüquqşünas
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

BioqrafiyaRedaktə

Con Henri Viqmor San-Fransisko şəhərində Con və Harriyet Viqmor ailəsində anadan olmuşdur.

Harvard Universitetini bitirdikdən sonra 1883-cü ildə AB dərəcəsi, 1884-cü ildə AM dərəcəsi və 1887-ci ildə Hüquqşünaslıq dərəcəsi almışdır. Hüquq fakültəsini bitirdikdən sonra, Yaponiya İmperatorluğunun xarici siyasət məsləhətçisi olmaqdan əvvəl Bostonda hüquqşünaslıq etdi və 1889 - 1892-ci illərdə Tokionun Keyo Universitetində hüquq müəllimliyi vəzifəsinə təyin edildi[6] .

Yaponiyada müəllimlik edərkən Viqmor, Tokuqava şoqunluğu dövründə (Edo dövrü) köhnə Yapon qanunlarının tarixini, xüsusən o dövrün qanunlarını ətraflı araşdırmışdır[7]. Sonradan, Yapon hüquq tarixində bu dövrdə apardığı tədqiqatlar ümumi başlıq altında 15 cild həcmində bir sıra əsərlərdə nəşr olundu: XX əsrin 30-cu illərinə qədər köhnə Yaponiyada xüsusi hüququn öyrənilməsi üçün materiallar.

1893-cü ildə Viqmor ABŞ-ın Şimal-Qərb Universitetində hüquq fakültəsinin dekanı olmuş və Amerikaya geri qayıtmışdır. Viqmor 1901-dən 1929-a dekan vəzifəsində çalışmışdır[8].

1880-ci illərdən bəri Viqmor gizli səsvermə də daxil olmaqla seçki məsələləri ilə məşğul olur. Viqmor, illik bülleteni, ABŞ-da müqayisəli hüquq üzrə ilk nəşr olan Amerika Müqayisəli Hüquq Assosiasiyasının qurucularından biri olmuşdur[9].

1904-cü ildə Viqmor ən məşhur əsərini nəşr etdirdi: İngilis-Amerikan Ortaq Hüquq Məhkəməsində Sübut Sisteminə dair bir traktat (ümumi olaraq Viqmorun sübutu və ya sadəcə Viqmor olaraq bilinir), dəlillərin təkamülünə dair ensiklopedik bir araşdırma. Əslində bu Wigmore qaydaları, Kolumbiya Bölgəsindəki ABŞ Bölgə Məhkəməsi də daxil olmaqla bir çox Amerika məhkəməsində istifadə olunur[10]. Federal məhkəmələrdə sübut qaydalarının müasir əsasları Federal Dəlil Qaydalarında müəyyən edilmişdir. Bir çox ştat, ABŞ Federal Dəlil Qaydalarındakı kimi sübut qaydalarından istifadə edir. Digər qaydalarla yanaşı, bu qaydalar müştərinin vəkilindən qorunması lazım olsa da, məhkəmədə ədalətli oyunların səhvən açıqlandığını iddia edir[11]. Federal Mülki Prosessual Qaydalara edilən son dəyişikliklərdə, istənilmədən açıqlanan məlumatların geri qaytarılması və səmərəli şəkildə əldə edilə bilmə imtiyazına uyğun olaraq "Geri Ödəmə Tələbi Müqaviləsi" deyilir. Hər iki tərəf belə bir müqavilə bağlamaq istəsə, təsadüfən açıqlanmanın mənfi təsirləri minimuma endirilə bilər. "Geri Dönüş Sazişi Tələbi", səhvən açıqlanmadan əvvəl imzalanması halında ən təsirli olur[12] .

Viqmor ayrıca Viqmor qrafiki olaraq bilinən dəlillərin analiz edilməsi üçün qrafik metodu hazırlamışdır[13].

Con Henri Viqmor 1928 və 1936-cı illərdə nəşr olunan geniş və fundamental əsəri olan Dünyanın hüquq sistemlərinin Panoraması sayəsində dünyanın hüquqi coğrafiya elminin banilərindən biridir[14][15]. Bu əsərdə Viqmor, yalnız müəyyən bir hüquq sisteminin təsnifatını vermiş deyil, həm də dünyanın hüquqi coğrafiyası elminin əsasını təşkil edən və müqayisəli hüquqşünaslığa çox yaxın olan yayılma hüdudlarını dünya xəritəsində göstərən ilklərdən biridir[16].

Seçilmiş əsərləriRedaktə

TraktatRedaktə

  • —. A treatise on the system of evidence in trials at common law including the statutes and judicial decision of all jurisdictions of the United States. Boston: Little, Brown. 1904. LCCN 04027684. OCLC 911862732.
  • —. A treatise on the Anglo-American system of evidence in trials at common law, including the statutes and judicial decisions of all jurisdictions of the United States and Canada (2nd). Boston: Little, Brown, and company. 1923. LCCN 23010280.
  • —. A Treatise on the Anglo-American System of Evidence in Trials at Common Law: Including the Statutes and Judicial Decisions of All Jurisdictions of the United States and Canada (ingilis) (3rd). Little, Brown. 1940.

KitablarıRedaktə

  • —. Evidence in trials at common law (English) (3rd). Little Brown and Company. 1940. OCLC 10206127.

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
  2. 1 2 3 4 John Henry Wigmore // Encyclopædia Britannica (ing.).
  3. 1 2 3 4 ABŞ Milli Biblioqrafiyası (ing.). 1999.
  4. 1 2 https://findingaids.library.northwestern.edu/agents/people/1098.
  5. Porwancher, Andrew. John Henry Wigmore and the Rules of Evidence: The Hidden Origins of Modern Law (English). University of Missouri Press. 2016. ISBN 978-0-8262-7363-5.
  6. Swygert, Michael; Bruce, Jon. "The Historical Origins, Founding, and Early Development of Student-Edited Law Reviews". Hastings Law Journal. 36 (5). 1985-01-01: 739. ISSN 0017-8322.
  7. "John Henry Wigmore Club". Northwestern Alumni & Friends.
  8. Wigmore, John H. "Ballot Reform: Its Constitutionality". American Law Review. 23. 1889: 719.
  9. Wigmore, John Henry. The Australian ballot system as embodied in the legislation of various countries. Boston: C. C. Soule. 1889.
  10. Riles, Annelise. Encountering Amateurism: John Henry Wigmore and the Uses of American Formalism // In Riles, Annelise (ed.). Rethinking the Masters of Comparative Law (ingilis). Hart Publishing. 2001-10-09. ISBN 978-1-84113-289-1.
  11. Fortier, John; Ornstein, Norman. "The Absentee Ballot and the Secret Ballot: Challenges for Election Reform". University of Michigan Journal of Law Reform. 36 (3). 2003-04-01: 483–516. ISSN 0363-602X.
  12. "John Henry Wigmore". law.jrank.org (ingilis).
  13. Roalfe, 1962. səh. 289
  14. Wigmore, John H. "Should the World's Legal Profession Organize - Reasons for Taking This Step - Outline of Plan for Consideration". American Bar Association Journal. 18. 1932: 552.
  15. Porwancher, 2016. səh. 25
  16. Swygert, Bruce, 1985. səh. 785