Erkək ayıdöşəyi

Erkək qıjı : Erkək ayıdöşəyi


Erkək ayıdöşəyi (lat. Dryopteris filix-mas (L.) Schott )[1] - ayıdöşəyi cinsinə aid bitki növü.[2]

?Erkək ayıdöşəyi
Dryopteris filix-mas
Dryopteris filix-mas 001.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Qıjıkimilər
Sinif:Pteridopsida
Sıra:Dryopteridales
Fəsilə:Dryopteridaceae
Cins:Ayıdöşəyi
Növ: Erkək ayıdöşəyi
Elmi adı
Dryopteris filix-mas
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 
TPL 

Botaniki təsviriRedaktə

Hündürlüyü 20-100(140) sm olan çoxillik bitkidir. Qısa, yoğun kökümsovu köhnə saplaqların qalıqları ilə əhatə olunmuşdur. Uzunluğu 100 sm qədər olan uzunsov elliptik formalı yarpaqları ikiqat lələkvaridir, yarpaq ayası saplağından uzundur. Sporları oval tumurcuqvari, pipikcikli və ziyilciklidir.[3]

Mənşəyi və yayılmasıRedaktə

Ərkək ayıdöşəyi boreal coğrafi tipinin qolarktik sinfinin qolarktik-meşə qrupuna aiddir. Avropa, Aralıq dənizi ətrafı ölkələr, Şimali Amerika, Rusiya, Ukrayna, Moldova və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda - Böyük və Kiçik Qafqazın meşə və yuxarı dağlıq hissəsi, Naxçıvan və Lənkəranın dağlıq sahələrində, habelə Lənkəran ovalığında arandan yuxarı dağ qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 2300 m qədər) bitir.[3]

Ekoloji qrup və bitdiyi yerlərRedaktə

Mezofitdir, meşə və meşə-kol bitkilik tiplərində rast gəlir. Meşələrdə (əsasən fıstıq meşələrində), kolluqlarda, qaya çatlarında, nəmli, kölgəli yerlərdə bitir. Çox vaxt meşələrdə cəngəlliklər əmələ gətirir.[3]

Kimyəvi tərkibiRedaktə

Flavonoid, saponin, efir və piyli yağlar, eləcə də aşı və acı maddələrlə zəngindir.[3]

Təsiri və tətbiqiRedaktə

Farmakopeyaya daxil olan ofisinal dərman bitkisidir. Elmi və xalq təbabətində, homeopatiyada, eksperimental tədqiqatlarda, eləcə də baytarlıqda geniş tətbiq edilir, Çin, Hind və Azərbaycanın orta əsirlər təbabətində istifadə olunmuşdur. Əsasən antihelmint (qurdqovucu), büzüşdürücü, ağrıkəsici, yarasağaldıcı, ümumi möhkəmləndirici, bakteriostatik, fungisid, protistosid təsirə malikdir. Əsəb, ağ ciyər, mədə və onikibarmaq bağırsağın xorası, sidik kisəsi, revmatizm və qadın xəstəliklərində, iflic, babasil, irinli yara və xoralarda istifadə olunur.[3]

Əks təsirləriRedaktə

Zəhərli bitki olduğuna görə ehtiyatla və həkim nəzarəti altında istifadə olunmalıdır.[3]

İstifadə olunan hissələriRedaktə

Müalıcə məqsədi ilə bitkinin yarpaqları, kökümsovları və sporları istifadə edilir.[3]

İstifadə formalarıRedaktə

Dəmləmə, cövhər və ekstraktlar.[3]

Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsiRedaktə

Dekorativ bitkidir.[3]

İstinadlarRedaktə

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Mehdiyeva N.P. «Azərbaycanın dərman florasının biomüxtəlifliyi». Bakı, 2011