Gəlir

Gəlir iqtisadiyyat sahəsində əsas struktur bölmələrinin rəhbər funksiyasını yerinə yetirir ,gəlirlərin qeyri bərabərliyi obyektiv və subyektiv ola bilər,insanların sahib olduğu fiziki və intellektual göstəricilər fərqlidi

Gəlirİstehsal olunan məhsulun, tikintinin və xidmətin satışından əldə olunan vəsaitlərə, məvacibə gəlir deyilir.

NövləriRedaktə

Gəlir dedikdə dövlətin, təşkilatların və ya əhalinin aşağıdakı gəlirləri başa düşülür:

  • Dövlət gəlirləri — vergilərin, rüsumların, ödənişlərin, xarici ticarət əməliyyatlarının, xarici kreditlərin, xarici yardımların[1] yığılması yolu ilə dövlət tərəfindən əldə edilən və dövlət funksiyalarını həyata keçirmək üçün istifadə edilən gəlirlərdir[2].
  • Təşkilatın gəlirləri — iştirakçıların töhfələri istisna olmaqla, bu təşkilatın kapitalının artmasına səbəb olan aktivlərin (pul vəsaitlərinin, digər əmlakın) alınması və (və ya) öhdəliklərin (əmlak sahibləri) ödənilməsi nəticəsində iqtisadi mənfəətin artmasıdır . Təşkilatın adi fəaliyyətindən əldə edilən gəlir mal və xidmətlərin satışından əldə edilən gəlirdir[3].
  • Əhalinin gəlirləri — vətəndaşların, ailələrin və ev təsərrüfatlarının nağd pul formasında əldə etdikləri şəxsi gəlirləri. Bunlara aşağıdakılar daxildir: əmək haqqı, pensiya, təqaüd, müavinətlər, öz təsərrüfatlarında istehsal olunan məhsulların satışından əldə olunan gəlirlər, göstərilmiş xidmətlərə görə haqq şəklində nağd pul qəbzləri, qonorar, şəxsi əmlakın satışından, icarəyə verilməsindən əldə olunan gəlirlər[1].

Qanuni və qeyri-qanuni gəlirlər də mövcuddur:

  • qanuni gəlir — qanuni yolla əldə edilən gəlir;
  • qeyri-qanuni gəlir — qanunsuz yolla əldə edilən gəlir.

Gəlirlərin ümumi anlayışıRedaktə

Gəlir son dərəcə geniş tətbiqi olan bir termindir. Bu anlayış müxtəlif mənalarda istifadə olunur. Bu sözün ən ümumi mənası belədir - fəaliyyət nəticəsində vəsaitlərin, öhdəliklərin, maddi və qeyri-maddi dəyərlərin alınması.

İqtisadiyyatda gəlirin ümumi təriflərindən biri aşağıdakılardır[4]:

Müəyyən bir müddət ərzində gəlir müəyyən bir insanın sərvətinin dəyərini dəyişmədən xərcləyə biləcəyi pul məbləğidir.

Bu tərif gəlirin kapitala (yaxud sərvətə) xidmət olduğunu göstərir. Bunu fransız iqtisadçısı Jak Ruefin “İctimai qayda” kitabında kapitalı xidmətlər istehsal edə bilən hər hansı maddi və ya qeyri-maddi obyekt və müəyyən dövrdə kapitaldan gələn gəlir adlandırdığı sözləri təsdiqləyir. bu dövr. Ruef mənbə olan kapital ilə axın olan gəlir arasındakı fərqin vacibliyini vurğulayır[5].

Bazar iqtisadiyyatı şəraitində bütün iqtisadi resurslar sərbəst şəkildə alınıb satılır və öz sahiblərinə xüsusi gəlir gətirir.

  • icarə (torpaq);
  • faiz (kapital);
  • dividendlər (kapital);
  • əmək haqqı (idarəetmə qabiliyyəti);
  • mənfəət (sahibkarlıq qabiliyyəti).

İqtisadiyyatda insanın müəyyən əməkdən və onun həyata keçirilməsinə çəkilən xərclərdən ibarət fəaliyyətindən sonra qalanı gəlir hesab ediləcək. Onu da demək olar ki, gəlir insanın xərcləyə biləcəyi vəsaitdir və bu heç bir şəkildə onun iqtisadi vəziyyətinə təsir etməyəcək.

Mühasibat uçotu elmi nöqteyi-nəzərindən gəlir müəyyən müddət ərzində aktivlərlə müəyyən hərəkətlərdən sonra mənfəətin artımı olacaqdır. Gəlir variantları haqqında sual verərkən başa düşmək lazım olan əsas şey, qiymətləndirmə meyarlarının fərqli ola biləcəyi və müvafiq olaraq təsnifatın eyni olmayacaqdır.

Gəlirlərin təsnifatıRedaktə

Anlayışın genişliyinə görə onu aydınlaşdırmaq üçün çoxlu sayda təsnifat əlamətlərindən istifadə olunur[6].

Xətti gəlir - ənənəvi biznes növü, yəni ticarət, xidmətlər və qalanlar üçün xarakterikdir. Periyodikliyi nəzərdə tutur. Yəni bir şəxs bir şirkətdə bir ay işləyirsə, bir dəfə, bir ildə isə on iki dəfə maaş alır. Bir şəxs bir fabrikdə parça-parça əmək haqqı ilə işləyirsə, o zaman bir hissə üçün bir məbləğ, yüz hissə üçün - yüz ilə vurulan eyni məbləğ alır.

Ümumi gəlir malların satışından, faizlərdən, dividendlərdən və digər mümkün mənbələrdən əldə edilən ümumi gəlirdir. Ümumiyyətlə, dövlətə müraciət edilir.

Şəxsi gəlir müəyyən bir şəxsin mülkiyyətinə daxil olan puldur. Maaşın özündən əlavə hər hansı dividendlər, faizlər və s. şəxsi şəxsə aid etmək olar. Şəxsi gəlir bütövlükdə ailənin gəlirinin qiymətləndirilməsində mühüm komponent kimi yer alır. Bu göstərici firmaların bazarda davranışını formalaşdırmaq üçün istifadə olunur.

Ümumi gəlir müəyyən bir müddət üçün bütün mümkün mənbələrdən əldə edilən ümumi mənfəətdir. Onu hesablayarkən mənbələrin dərəcəsindən istifadə edilmir.

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 Райзберг Б. А., Лозовский Л. Ш., Стародубцева Е. Б. Современный экономический словарь (5-е изд., перераб. и доп). М.: Инфра-М. 2007.
  2. "Приказ Минфина РФ от 06.05.1999 N 32н «Об утверждении положения по бухгалтерскому учету „Доходы организации" ПБУ 9/99»". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-22. (#parameter_ignored_suggest)
  3. Новый экономический словарь (4000 nüs.). М.: Институт новой экономики. Под редакцией А. Н. Азрилияна. 2006. ISBN 5-89378-014-0.
  4. Экономическая теория: Учебник. Серия «Высшее образование» (6000 nüs.). М.: ИНФРА-М. под общей редакцией академиков В. И. Видяпина, А. И. Добрынина, Г. П. Журавлёвой, Л. С. Тарасевича. 2002. 589–605. ISBN 5-16-000300-2.
  5. Ален Бейтон, Антуан Казорла, Кристин Долло, Анн Мари Дре. 25 ключевых книг по экономике (7000 nüs.). Челябинск: Урал LTD. 1999. 514–538. ISBN 5-8029-0059-8.
  6. "Виды доходов". http://businessmens.ru (rus). 2017-12-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-12-25.

Xarici keçidlərRedaktə