Hirkan ənciri
Hirkan ənciri.jpg
Hirkan ənciri
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Örtülütoxumlular
Fəsilə: Tutkimilər
Cins: Əncir cinsi
Növ: Ficus hyrcana Grossh
Elmi adı
Ficus hyrcana Grossh

Təbii yayılmasıRedaktə

Yabanı halda İran, Kiçik Asiya, Hindistan, Aralıq dənizi və Əfqanıstanda yayılmışdır.

Botaniki təsviriRedaktə

Hündürlüyü 10-15 m-ə çatan, şar formalı çətirə malik olan kol və ya ağacdır. Gövdəsinin qabığı açıq boz rəngli, oduncağı isə bozumtul-ağ rənglidir. Yarpağın eni 15-17 sm olub, iri və uzun saplaqlıdır. Növbəli düzülüşə malik, oval, yumurtavarı, dərin yarılmış, 3-5 dilimli olur. Nadir hallarda tam kənarlı, ürəkvarı formada təsadüf edilir. Yarpağın saplağa bitişən yerində 3 sm dərinlikdə oyuq əmələ gəlir. Yarpağın üst tərəfi çılpaq, kələ-kötür, alt tərəfi sıx tüklərlə örtülmüşdür. Oduncağı bozumtul-ağ rənglidir. Kök və gövdədən pöhrə verir. Bəzən kollaşmış, enli çətirli, koma halda və ya tək-tək bitir.

Yay meyvələri armudvarı olub, uzunluğu 3 sm-ə, eni 2 sm-ə qədərdir. Payız meyvələri azacıq iri, yumru, şar şəklinə malik açıq çəhrayı rəngdə olur. Meyvə saplağında bir meyvə oturur. Yumşaq meyvələrə malikdir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, avqust-sentyabr aylarında meyvəsi yetişir. 3-5 yaşlarından meyvə verməyə başlayır. Tez böyüyəndir. Bir çox sortlarını, məsələn, sarı əncir, foet ənciri, dolmat əncirini və s. göstərmək olar.

EkologiyasıRedaktə

Quraqlığa, küləyə davamlı, nəmişlik, işıq və istisevən, şaxtaya davamsız bitkidir. Əncir torpağa tələbkar deyildir. Güclü kök sisteminə malikdir.

Azərbaycanda yayılmasıRedaktə

Lənkəran zonasında, aşağı dağ qurşaqlarında, Hirkan meşələrində tək-tək və qrup halında yayılmışdır. Hirkan ənciri III dövrün relikt bitkilərindən sayılır, Lənkəran zonasında yaxşı inkişaf edərək bol meyvə verir. Azərbaycanın “Qırmızı Kitab”ına daxil edilmişdir.

İstifadəsiRedaktə

Dağ ətəklərində uçurumlu torpaqları bərkitmək üçün əlverişli bitkidir. Meyvələrinin tərkibində A və C vitaminləri olduğu üçün ondan müalicə məqsədi ilə və qiymətli qida kimi istifadə olunur. Meyvələrindən mürəbbə, doşab, cem, şərab hazırlanır.

ƏdəbiyyatRedaktə

  • Флора Кавказа. т. 3.1945;
  • Флора Азербайджана т.3. 1952;
  • Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
  • Красная Книга. СССР. 1984; Azərbaycan SSR-nin “Qırmızı Kitabı”. 1989;
  • Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
  • Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. 2008; Naxçıvan Muxtar Respublikasının “Qırmızı Kitabı”. 2010; Azərbaycanın nadir və nəsli kə¬sil¬məkdə olan oduncaqlı bitkilərinin in situ və ex situ şəraitində bio¬ekoloji xüsusiyyətlərinin reproduksiyasının, reproduksiyasının və repatriasiyasının elmi əsasları, b.e.d. alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya. Bakı. 2011.

MənbəRedaktə

  • Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

http://dendrologiya.az/?page_id=112