Əsas menyunu aç

Habsburqlu I Maksimilian ( 22 mart 1459 - 12 yanvar 1519), Müqəddəs Roma İmperatoru. 1493-cü ildən ölümünə qədər hakimiyyətdə olmuş, müharibələr və nigah diplomatiyası nəticəsində Habsburq sülaləsinin nüfuzunu xeyli artırmışdır.

I Maksimilian
I Maksimilian Habsburq
Albrecht Dürer - Portrait of Maximilian I - Google Art Project.jpg
Alman kralı Avstriya kralı Burqundiya hersoqu Flaman hersoqu
14 fevral 1486 — 12 yanvar 1519
Sələfi V Karl
Xələfi III Fridrix
Müqəddəs Roma İmperatoru
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 3 oktyabr 1459(1459-10-03)
Doğum yeri Viener, Avstriya
Vəfat tarixi 22 mart 1459 (-60 yaşında)
Vəfat yeri Viener, Avstriya
Dəfn yeri
  • St. George's Cathedral, Wiener Neustadt[d]
Atası III Fridrix
Anası Portuqaliyalı Eleanora
Həyat yoldaşları Burqundiya hersoqinyası Merry? Breton hersoqinyası Anna Bianka, Maria Sforza
Uşaqları I Flipp Avstriyalı Marqaret, Frans

Maximilian gA 1497.jpg
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

İlk illəriRedaktə

 
I Maksimilianın dəbilqəsi

Maksimilian Müqəddəs Roma imperatoru III Fridrixlə (1415-1493) portuqaliyalı Eleanorenin oğludur. Atası 1440-cı ildə Alman kralı, 1452-ci ildə Müqəddəs Roma İmperatoru olmuşdur. Bundan əlavə Avstriya hersoqu olan atası oğlunun təhsilinə xüsusi əhəmiyyət verirdi. Maksimilian 1477-ci ildə Burqundiya hersoqu Pis Karlın yeganə qızı Burqundiyalı Merrylə evlənərək, 1477-ci ildə, Nansi döyüşündə Fransa kralı XI Lüdovikə (1423-1483) məğlub olaraq, öldürülən qayınının ardından Burqundiya hersoqu oldu. Həyat yoldaşından, sonradan imperator olan V Karlın atası olan Yaraşıqlı Flipp, Avstriyalı Marqaret və kiçik yaşda ölən Frans adlı 3 uşağı olan Maksimilian, yoldaşının 1482-ci ildə ölməsindən sonra Burqundiya hersoqu ünvanını itirdi.[1] Ancaq vaxtı ilə qayınatası Pis Karlın ələ keçirdiyi Burqundiya Flandriyasını qorumağı bacardı. Atası III Fridrix tərəfindən vəkil elan edildi və atası ölənə qədər bu ünvanını qorudu. 16 fevral, 1486-cı ildə Roma kralı ( Rex Romanorum) elan edilən Maksimilian, Flandriyanı oğlu Flippə verdi. Atasının 19 avqust, 1493-cü ildə ölməsindən sonra Müqəddəs Roma imperatoru elan edilən Maksimilian, eyni ildə Fransa ilə imzaladığı müqavilə ilə Flandriyanın özünə aid olduğunu fransızlara qəbul etdirdi.[2]

İmperatorluq illəriRedaktə

 
I Maksimilin və ailəsi: oğlu Gözəl Flipp, həyat yoldaşı Burqundiyalı Mery, nəvələri I Ferdinand və V Karl

Maksimilian, imperator olmadan öncə 1491-ci ildə Breton hersoqluğunun Fransaya qalmaması üçün Breton hersoqu Fransiskin yaşayan tək uşağı və varisi olan qızı Bretonlu Anna ilə evləndi.[3] Ancaq Fransa kralı VIII Karlın (1470-1498) etirazları və təhdidlərindən sonra Anna, Maksimiliandan ayrılaraq VIII Karlla evləndi.[4] Beləcə Breton hersoqluğunu itirən Maksimilian, 1494-cü ildə, Milan hersoqu və VIII Karlın düşməni Lüdoviko Sforzanın qardaşı qızı Bianka Maria Sforza ilə evləndi.[5] İtalyan savaşlarına Fransanın düşməni olaraq qatıldı. Fransanın I İtaliya Müharibəsində (1494-1498) məğlubiyyətə uğramasından sonra İtaliya fransız işğalından azad oldu. Ancaq Maksimilin bütün diqqətini İtaliyaya yönəldiyindən İsveçrədə artan milliyətçi üsyanlara saymazyana yanaşdı. Buna görə, 1499-cu ildə I Maksimilianın qüvvələrinə qarşı zəfər qazanaraq, İsveçrənin Müqəddəs Roma İmperiyasından ayrı hesab edilməsinə nail oldular. Sonralar Maksimilian İsveçrəni yenidən imperiyaya qatmaq istəsə də, bacarmadı.

1500-cu illərin başlanğıcında, Avropada vəziyyət belə idi; Fransa kralı VIII Karlın ölümündən sonra yerinə keçən XI Lüdovik dövründə yenidən güclənmiş, İtaliyadakı müharibələr yenidən başlamış ( II İtaliya Müharibələri), Ludoviko Sforza Milana girən fransızların tələbi ilə hersoqluqdan imtina etmiş, Venesiya RespublikasıOsmanlı imperiyası savaşmaqda (1499-1503), İspaniya Xristafor Kolumbun kəşf etdiyi Amerikaya kəşf səyahətləri etməkdə və Almaniyada çəkişmələr baş verməkdə idi. Maksimilian gedərək artan fransız təhdidinə qarşı 1490-cı illərdə İspaniya kralı I Ferdinand və kraliçası Kastilyalı İzabelın qızları Xuana ilə öz oğlu Yaraşıqlı Flippi evləndirmişdi[6], bu evlilikdən sonralar Müqəddəs Roma imperatoru olacaq və İspaniya kralı olacaq V Karl ilə Müqəddəs Roma imperatoru I Ferdinand doğuldu.[7] Digər yandan artan Osmanlı təhlükəsini hiss edən imperator, buna qarşılıq MacarıstanBohemiya kralı Vladislasla (1456-1516) yaxşı münasibətlər qurmuş[8] və evlilik yolları ilə münasibətlərini artırmışddı. Bu evliliklər sonralar imperatorun köməyinə yetəcəkdi.[9]

Fransa kralı XII Lüdovik II İtaliya Müharibələri (1499-1502) başladıqdan qısa müddət sonra Fransa İtaliyanın böyük bir hissəsini işğal etmişdi. Buna görə Fransanın gücündən çəkinən bəzi dövlətlər Maksimilianın rəhbərliyində "Xalqın Xoşbəxtliyi Üçün Birlik" adlı ittifaq qurdular. Lüdovik, İttifaqa qarşı uzun savaşlardan sonra 1508-ci ildə onları məğlub edə bildi. Ancaq İtaliya Müharibələri getdikcə şiddətlənməyə başladı, bu dövrdə Maksimilianın oğlu və İspaniya kralı I Ferdinandın varisi Dəli Xuananın əri Yaraşıqlı Flipp, qayınatasını onun xeyrinə taxtdan əl çəkməyə məcbur edərək, I Flipp adı ilə İspaniya kralı oldu. Flippin 1506-cı ildə ölməsindən sonra Ferdinan taxtı yenidən ələ keçirdi, I Maksimilianla onun nəvəsi olan Carlosu ( V Karl) özünün varisi elan etdi. Beləliklə də, V Karl 1516-cı ildə İspaniya, 1519-cu ildə isə AlmanAvstriya taxtına çıxdı.[10]

 
I Maksimilianın taxta çıxması. ( Liber Missarium: Avstriyalı Marqaretin qalereyası)

"Xalqın Xoşbəxtliyi Üçün Birlik" kral XII Lüdovik tərəfindən məğlub edildikdən sonra, Maksimilian Lüdoviklə barışıq imzaladı. Lakin III İtaliyan müharibəsində Fransaya qarşı savaşan dövlətlərə yardım etdi.

31 oktyabr, 1517-ci ildə, alman rahib Martin Lüter, Vittenburqda "95 tezis"ini qala-kilisənin qapısına asaraq, Katolik keşişləri tanımadığını elan etdi və beləcə Reformist Hərəkat başladı. Qısa müddətdə Almaniyaya yayılan hərəkat, Papa X. Leonun hiddətlənməsinə səbəb oldu. Martin Lüter Saksoniya hersoqu III Fridrixin qorumasına girdi və Papanın göndərdiyi aforoz kağızını yandırdı. Maksimilian əvvəldə reformist hərəkatı önəmsəməsə də, Papanın təzyiqi və hərəkatın təhlükəli bir şəkildə yayyılmasını nəzərə alıb, Martin Lüteri dönük elan etdi. Əslində Lüterin səbəb olduğu hərəkatı önəmsəməyən Maksimilian, Lüterin qurduğu Protestant kilsəsinin imperiyaya və Papaya vuracağı ziyanı tam görəcək qədər yaşamadı. Lakin öldüyü zaman Protestantlığı əngəlləməməklə etdiyi səhvin böyüklüyünü görürdü.

ÖlümüRedaktə

Maksimilian, 12 yanvar, 1519-cu ildə Avstriyada 59 yaşında öldü. İnnsbruckdə dəfn edilən Maksimilianın yerinə 1516-cı ildə İspaniya kralı olan I Karlos ( V Karl) keçdi. Flandriyaya isə Maksimilianın qızı Avstriyalı Maqaret hakim oldu. Avstriya isə Maksimilianın kiçik nəvəsi Ferdinandın hakimliyinə verildi. Maksimilianın ölümündən sonra İspaniyaAvstriya birləşərək böyük bir güc halına gəldi. MacaristanBohemiya isə 1526-cı ildə Macar kralı II Lajosun (1506-1526) Moxoc döyüşündə Osmanlı sultanı I Süleymana (1494-1556) məğlub olaraq ölməsindən sonra, Bohemiya Avstriyanın oldu, yerdə qalan digər ərazilər isə Osmanlıya verildi.

  1. World Book Encyclopedia, Field Enterprises Educational Corporation, 1976. Jump up^ Encyclopædia Britannica 1911
  2. Hare, Christopher (1913). Maximilian The Dreamer, Holy Roman Emperor 1459-1519. Stanley Paul & Co. p. 70.
  3. Hare, Christopher (1907). The high and puissant princess Marguerite of Austria, princess dowager of Spain, duchess dowager of Savoy, regent of the Netherlands. Harper & Brothers. pp. 43–44.
  4. Seton-Watson, Robert William (1902). Maximilian I, Holy Roman Emperor : Stanhope historical essay 1901. Westminster: Archibald Constable & Co. pp. 23–24, 28–29. Retrieved 8 December 2013.
  5. Michael Erbe: Die Habsburger 1493–1918. Kohlhammer Urban 2000. ISBN 3-17-011866-8. pp. 19–30
  6. Maximilian I. Excerpted from Encyclopædia Britannica, 11th Ed. Vol XVII. Cambridge: Cambridge University Press, 1910. 923. Luminarium.org (2007-01-26). Retrieved on 2012-01-02.
  7. Heinz-Dieter Heimann: Die Habsburger. Dynastie und Kaiserreiche. ISBN 3-406-44754-6. pp. 38–45
  8. Fichtner, Paula Sutter (1976). "Dynastic Marriage in Sixteenth-Century Habsburg Diplomacy and Statecraft: An Interdisciplinary Approach". The American Historical Review. Oxford University Press on behalf of the American Historical Association. 81 (2): 243–265. doi:10.2307/1851170. JSTOR 1851170.
  9. Hare, Christopher (1913). Maximilian The Dreamer, Holy Roman Emperor 1459-1519. Stanley Paul & Co. p. 208.
  10. Aikin, Judith Popovich (1977). "Pseudo-ancestors in the Genealogical Projects of the Emperor Maximilian I". Renaissance et Réforme. 13 (1): 8–15. Retrieved 8 December2013.