Kastor - Əkizlər bürcünün α ulduzu. Adını mifologiyadakı əkiz döyüşçülərdən biri olan Kastordan almışdır. Digəri olan Polluks Əkizlər bürcünün β ulduzudur. Çılpaq gözlə Kastor tək görünsə də müasir teleskoplarla onun əslində üç ulduzdan ibarət olduğunu müşahidə etmək olar. Bu ulduzlar sıra ilə Kastor A, B və C adlandırılmışdır. Daha da maraqlısı bu üç ulduzun hər birinin spektroskopik qoşa ulduz olduğu kəşf edilmişdir. Yəni əslində Kastor altı ulduzdan ibarət bir sistemdir.

Ulduz
Kastor
Gemini constellation map.png
Müşahidə məlumatları
(Dövr J2000.0)
Məsafə 49,8 işıq ili
Görünən ulduz ölçüsü (V) 1,58[1]
Bürc Əkizlər
Astrometriya
Radial sürət (Rv) 5,4 ± 0,5 km/san[2]
Parallaks (π) 65,5 ± 1,1 mas, 64,12 ± 3,75 mas[3]
Mütləq böyüklük (V) 1,332
Xüsusiyyətləri
Ulduz təsnifatı A1.5 IV+[4]
Fiziki xüsusiyyətləri
Kütlə 4,27737105E+30 kq
Radius 2,31 R☉
İşıqlandırma gücü 3.014 L☉
Orbit elementləri
Digər təyinatlar
2MASS J07343598+3153184, HD 60178J, HIP 36850, IRAS 07314+3159, SAO 60198, GJ 278.0, α Gem, BD+32 1581A, CSI+32 1581 3, PLX 1785, TYC 2457-2407-1, CCDM J07346+3153AB, ADS 6175 AB, FK5 287, HIC 36850, IRC +30188, LTT 12038, NLTT 18087, PLX 1785.00, PMC 90-93 208, PPM 72938, RAFGL 1144, SRS 30287, TD1 10405, UBV 7277, WDS J07346+3153AB, AG+31 789, BD+32 1581, CSI+32 1581 1, 66 Gem, GC 10120, Castor, Castor AB, [HFE83] 521, ** STF 1110AB, 2XMM J073435.6+315318, GEN# +1.00060179
Verilənlər bazasında məlumat
SIMBAD * alf Gem
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Alpha Geminorum (α Geminorum, qısaldılmış Alpha Gem, α Gem) olaraq ifadə edilən Castor, Əkizlər bürcünün ən parlaq ulduzu və gecə səmasındakı ən parlaq ulduzlardan biridir. Baxmayaraq ki, 'Alfa' identifikatoruna malikdir, Beta Geminorum'dan (Pollux) daha zəifdir.

Kator , James Pound tərəfindən 1718-ci ildə qoşa ulduz kimi qeydə alınmışdır. 1678-ci ildə Cassini tərəfindən həll edilmiş ola bilər. İki ulduzun ayırdetməsi 1970-ci ildən[5] 2017-ci ilə[6] kimi 2 " bucaq saniyəsindən 6" bucaq saniyəsinə kimi artmışdı. Bu iki ulduzun ulduz ölçüləri 1.9 və 3.0 ulduz ölçüsüdü.

Üçüncü ulduz əsas komponetlərdən 73 " uzaq məsafədə yerləşir[6]. Parlaqlğının müntəzəm dövrlə dəyişilməsi kəşf edildi və tutulan qoşa ulduz olması hesab edildi, ancaq hər iki ulduzun səthində müxtəlif parlaqlıq sahələri olması səbəbiylə bu dəyişkənlik hələdə nəzərdən keçirilir. Birinin ya da hər iki ulduzun səthində. Dəyişən ulduz YY Geminorum[7] adı verildi.

Vizual komponentlərdən üçü də spektroskopik qoşadır və Kastor altı ayrı ulduzdan ibarət olan misilli ulduz sistemidir. Kastor A və B nin hər ikisi zəif komponentlərlə birlikdə bir neçə günlük orbitlərə malikdir. . Kastor C-nin komponetləri isə 1 gündən az orbitə malikdir. Kastor C parlaq cüt ətrafında orbitdə olduğuna inanılırdı, ancaq ən uzun period bir neçə min ildir.

Altı ulduzun bütövlükdə görülən ulduz ölçüsü + 1.58m-dir[6].

Fiziki xüsusiyyətlərRedaktə

İllik paralaksın təyini nəticəsində məlum olduki Kastor Yerdən 51 i.i. uzaqlığındadır. Ən parlaq iki ulduz, Günəşdən daha böyük kütləli və parlaq olan A sinifli baş ardıcıllıq ulduzlarıdır. Onları xüsusiyyətləri qırmızı cırtdanların komponentlərinin təyini çətindir, lakin hər ikisinin kütləsi Günəşin kütləsinin yarısından az olduğu hesab edilir.[6] Kastor C-nin iki qırmızı cırtdan ulduzunu demək olar ki eyni, kütlələri Günəş kütləsinin yarısı qədər, işıqlığı isə Günəşindən 10% az olan parlaqlıqla əhatə olunurlar.[8]

Kastor B, müəyyən metalların güclü spektral xəttləri olan Am ulduzlarıdır.

Kastor C isə BY Dra tiplif dəyişən ulduzdur.BY Dra dəyişənləri, soyuq cırtdan ulduzlardır, hansı ki, onlar ulduz ləkələri və ya fotosferdəki dəyişikliklər səbəbiylə fırlanırlar.

Kastor sistemindəki bütün qırmızı cırtdanların spektrlərində şüalanma xətləri var və hamısı partlayış xarakterli[9] ulduzlardır.

Kastor SistemiRedaktə

Parametr Ulduz Komponenti
Aa Ab Ba Bb Ca Cb
Spektral sinif A1 V Bilinmir (ehtimal ki M5 V) A2 Vm M2 V M0.5 Ve M0.5 Ve
Kütlə (M) 2.15 0.4–0.6 1.7 0.4–0.6 0.62 0.57
Radius (R) 2.3 ? 1.6 ? 0.76 0.68
  1. Ducati J. R. Catalogue of Stellar Photometry in Johnson's 11-color system — 2002. — Vol. 2237.
  2. Gontcharov G. A. Pulkovo Compilation of Radial Velocities for 35 495 Hipparcos stars in a common system // Ast. Lett. / R. SunyaevNauka, 2006. — Vol. 32, Iss. 11. — P. 759–771. — ISSN 1063-7737; 1562-6873; 0320-0108; 0360-0327doi:10.1134/S1063773706110065arXiv:1606.08053
  3. Leeuwen F. v. Validation of the new Hipparcos reduction // Astron. Astrophys. / T. ForveilleEDP Sciences, 2007. — Vol. 474, Iss. 2. — P. 653–664. — ISSN 0004-6361; 0365-0138; 1432-0746; 1286-4846doi:10.1051/0004-6361:20078357arXiv:0708.1752
  4. Gray R. O., Corbally C. J., Garrison R. F. et al. Contributions to the Nearby Stars (NStars) Project: Spectroscopy of Stars Earlier than M0 within 40 Parsecs: The Northern Sample. I // Astron. J. / J. G. IIIIOP Publishing, American Astronomical Society, 2003. — Vol. 126, Iss. 4. — P. 2048–2059. — ISSN 0004-6256; 1538-3881doi:10.1086/378365arXiv:astro-ph/0308182
  5. Heintz, W. D. (1980). "Micrometer Observations of Double Stars and New Pairs - Part Ten". The Astrophysical Journal Supplement Series44: 111. Bibcode:1980ApJS...44..111H. ISSN 0067-0049. doi:10.1086/190686
  6. 1 2 3 4   Tokovinin, A. A. (1997). "MSC - a catalogue of physical multiple stars". Astronomy and Astrophysics Supplement Series124(1): 75–84. Bibcode:1997A&AS..124...75T. ISSN 0365-0138. doi:10.1051/aas:1997181
  7. Torres, Guillermo; Ribas, Ignasi (2002). "Absolute Dimensions of the M‐Type Eclipsing Binary YY Geminorum (Castor C): A Challenge to Evolutionary Models in the Lower Main Sequence". The Astrophysical Journal567 (2): 1140–1165. Bibcode:2002ApJ...567.1140T. ISSN 0004-637X. arXiv:astro-ph/0111167 . doi:10.1086/338587.
  8. Torres, Guillermo; Ribas, Ignasi (2002). "Absolute Dimensions of the M‐Type Eclipsing Binary YY Geminorum (Castor C): A Challenge to Evolutionary Models in the Lower Main Sequence". The Astrophysical Journal567 (2): 1140–1165. Bibcode:2002ApJ...567.1140T. ISSN 0004-637X. arXiv:astro-ph/0111167 . doi:10.1086/338587.
  9. Stelzer, B.; Burwitz, V. (May 2003), "Castor A and Castor B resolved in a simultaneous Chandra and XMM-Newton observation", Astronomy and Astrophysics402 (2): 719–728, Bibcode:2003A&A...402..719S, arXiv:astro-ph/0302570 , doi:10.1051/0004-6361:20030286