Kompton effektifotonların sərbəst elektronlar tərəfindən uyğun olmayan səpilməməsi, qeyri-sabitlik fotonların səpilmədən əvvəl və sonra müdaxilə etməməsi deməkdir. Effekt foton tezliklərinin dəyişməsi ilə müşayiət olunur, enerjinin bir hissəsi səpdikdən sonra elektronlara ötürülür.

TarixRedaktə

1922-ci ildə Artur Kompton fotonların mövcud olmasını sübut edən və onlar haqqında elmi təsəvvürləri daha da dərinləşdirən bir hadisəni təcrübədə müşahidə etdi. [1][2]

Kompton effekti nəzəriyyəsiRedaktə

 
Kompton effekti üçün təsvir. Dalğa boyu olan   radiasiya soldan sağa doğru yönəldilir. Bir elektronla əlaqə qurduqdan sonra,   dalğa uzunluğunu bir istiqamətə görə orijinal istiqamətə   nisbətlə dəyişir. Ox, fotonun qarşılıqlı olduğu elektronun hərəkət istiqamətini göstərir.

Foton sərbəst elektronla səpələndikdə,    foton frekansları (səpilmədən əvvəl və sonra müvafiq olaraq) əlaqələrlə bağlıdır:

 

  — səpələnmə bucağı (səpilmədən əvvəl və sonra foton yayılma istiqamətləri arasındakı bucaq).

Dalğa uzunluğuna gəldikdə:

 

  — Kompton elektron dalğasının uzunluğu   Metrə bərabərdir.

Kompton səpilməsindən sonra foton enerjisinin azalması "Kompton növbəsi" adlanır. Klassik elektrodinamik çərçivəsində Compton effekti izahı mümkün deyil, çünki bir elektromaqnit dalğasının bir yüklə (Tomson saçılması) dağılması onun tezliyini dəyişmir.

Kompton effekti mikropartiküllərin partikül dalğasının ikililiyinin sübutlarından biridir və fotonların mövcudluğunu təsdiqləyir.

Dəstəkləyici bir elektron tərəfindən səpilmə halında Compton təsirində enerji qorunması qanunu aşağıdakı kimi yazıla bilər: [3]:

 

İstinadlarRedaktə

  1. Артур Комптон Рассеяние рентгеновских лучей как частиц // Эйнштейновский сборник 1986-1990. — М., Наука, 1990. — Тираж 2600 экз. — с. 398-404
  2. Филонович С. Р. Артур Комптон и его открытие // Эйнштейновский сборник 1986-1990. — М., Наука, 1990. — Тираж 2600 экз. — с. 405-422
  3. Атомная физика, Борн М. , Москва,1965, Мир, страницы 389

ƏdəbiyyatRedaktə

“Ümumi fizika kursu. Atom fizikası”, E.Ə. Məsimov, Bakı-2010, səh. 49-54