Metanol(metil spirti, karbinol, oduncaq spirti)- CH3OH - sadə biratomlu spirt, rəngsiz zəhərli mayedir. Havayla 6,98-35,5 % qatılıqda partlayıcı qarışıq yaradır. Metanol su və üzvü birləşmələrlə istənilən nisbətdə qarışır.

Metanol
Metanol
V2Metanol.pdb
Ümumi
Kimyəvi formuluCH3OH
Molyar kütlə32,04 q/mol
Fiziki xassələri
Sıxlıq0,7918 q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi97  °S
Qaynama nöqtəsi64,7  °S

TarixiRedaktə

Metanolu ilk dəfə 1661 ildə Boyl tərəfindən təzə mişarlanmış bərk növ oduncağın quru distilləsindən almışlar.

AlınmasıRedaktə

Metanolun alınmasının bir neçə üsulu mövcuddur: qarışqa turşusunun duzlarının termiki parçalanması, metanın natamam oksidləşməsi və sintez- qazdan alınması və.s. Müasir sənayedə metanolu dəm qazı ilə hidrogen qarışığını 250 0C-də 150-200 atm. təzyiqdə CuO və ya ZnO katalizatorların iştiraki ilə alırlar. Bu zaman aşağıdakı tənlik üzrə reaksiya gedir və metil spirti alınır.

  • CO + 2H2→CH3OH
  • CH2O + H2→CH3OH

Kimyəvi xassələriRedaktə

  • Metanolun oksidləşməsi nəticəsində formaldehid alınır:

CH3OH+CuO→CH2O+Cu+H2O

  • Metanolun yanma reaksiyası:

2CH3OH+3O2→2CO2+4H2O

  • Sadə və mürəkkəb efirlərin alınması:

CH3OH+C2H5OH→CH3OC2H5+H2O

  • Metanolun oksidləşməsi ilə qarışqa turşusu alınır:
  • Metanolun oksosintez reaksiyası zamanı sirkə turşusu alınır:

TətbiqiRedaktə

Metanolun benzinə əlavə edilməsi yanacağın tam yanması nəticəsində zərərli tullantıları azalda bilər. Bununla yanaşı, dünya sənayesində metanol artıq əminliklə müxtəlif sahələrdə geniş məhsul çeşidi istehsalında əvəzsiz xammal kimi mühüm yer tutub. Bu, mebel sənayesində istifadə edilən laminat, süni dəri və toxuculuq məmulatları üçün sintetik liflərin və hətta sirkə turşusunun istehsalı sahələridir. Metanoldan dizel yanacağının ekoloji cəhətdən təmiz əvəzedicisi olan dimetilefir maddəsi alınır. Dimetilefirdən şəhər nəqliyyatında istifadə etmək xüsusilə sərfəlidir.

ToksikliyiRedaktə

Metanol çox zəhərlidir. Onun 10 qramını içən adam kor ola bilər, artıq miqdarı isə ölmə səbəb ola bilər.

MənbəRedaktə

  • Yeni ekoloji təhlükəsiz proseslər. Səlimova N.Ə., Şahpələngova B.Ş. Baki, ADNA, 2008, s. 110
  • Большая советская энциклопедия. 1975. Т 16. с. 161.