Əsas menyunu aç

Modal sözlər — danışanın ifadə etdiyi fikrə münasibətini bildirən köməkçi nitq hissəsinə modal sözlər deyilir. Məs: Ehtimal ki, sabah o buraya gələcəkdir. Xülasə, qonaq ayağa qalxaraq getməyə hazırlaşdı. Əli, nəhayət, arzusuna çatdı və s.

Məna növləriRedaktə

Modal sözlərin mənaca aşağıdakı növləri vardır:

  • Təsdiq(Əminlik,yəqinlik) bildirən modal sözlər: əlbəttə (əlbəttə ki), doğrudan (doğrudan da), həqiqətən,düzü, sözsüz, şəksiz, şübhəsiz (şübhəsiz ki), doğrusu, düzü və s. Məsələn: Əlbəttə ki, düz sözə zaval yoxdur. Doğrudan da, insan gücü tükənməzdir. Sözsüz, qələbə gec-tez bizim olacaqdır və s.
  • Güman və şübhə bildirən modal sözlər: gərək (gərək ki), yəqin (yəqin ki), görünür, deyəsən,yoxsa,olmaya, ehtimal ki, bəlkə, güman ki, olsun ki, və s. Məsələn: Görünür, düşmən bizim zəif yerimizi bilir. Gərək ki, sən onu tanıyırsan. Deyəsən, yağış yağacaq. Ola bilsin ki, görüşümüz sabah baş tutmadı və s.
  • Nəticə, ümumiləşdirmə bildirən modal sözlər: deməli, yaxşı, demək, xülasə,qərəz(əl qərəz), beləliklə, ümumiyyətlə, bir sözlə, nəhayət və s. Məsələn: Deməli, qərarımız qətidir. Beləliklə, biz həmin yeri tərk etməli olduq. Nəhayət, gözlədiyimiz gün gəlib çatdı və s.
  • Fikrin mənbəyini bildirən modal sözlər: məncə, səncə, bizcə, fikrimizcə,zənnimcə və s. Məsələn: Məncə, o, yalan danışmır. Fikrimizcə, bu məsələnin həlli asandır və s.
  • Sıra və ardıcıllıq bildirən modal sözlər: birincisi, əvvəla, ikincisi və s. Məsələn: Birincisi, o, hələ uşaqdır, ikincisi də, günahkar özünsən.
  • Təəssüf bildirən modal sözlər: təəssüf ki, heyif ki, əfsus ki və s. Məsələn: Təəssüf ki, biz mənəviyyata az əhəmiyyət veririk və s.
  • Bənzətmə və ya müqayisə bildirən modal sözlər: sanki, elə bil, elə bil ki,güya, və s. Məsələn: Sanki ona dünyanı bağışladılar. Elə danışır, elə bil ki, uşaqdır və s.

QuruluşuRedaktə

Modal sözlər quruluşca ya sadə ya da tərkibi olur. Bir sözdən ibarət olan modal sözlər quruluşca sadədir: əlbəttə, deyəsən, xülasə, deməli, görünür və s. Bəlkə də, doğrudan da, şübhəsiz ki, bir sözlə, ola bilsin ki, sözsüz ki və s. isə tərkibi modal sözlərdir.

YazılışıRedaktə

Modal sözlər cümlə üzvlərindən vergüllə ayrılır və cümlənin əvvəlində, ortasında, sonunda işlənə bilir. Məsələn: Doğrusu, mən yorulmuşam. Mən, düzü, bu yerləri tanımıram. Sən öz istəyinə çatacaqsan, əlbəttə.

Bütün modal sözlər ayrı yazılır. Görünür, deyəsən, demək, deməli, olmaya, demə, görəsən sözləri həm feil, həm də modal söz kimi işlənə bilir. Xülasə sözü isə həm isim (məsələn, qəzetlərin xülasəsi) həm də modal söz kimi işlənə bilir.

Modal sözlər cümlənin əvvəlində, ortasında və sonunda gələ bilər. Cümlənin əvvəlində gəldikdə modal sonra, ortada işlənəndə hər iki tərəfdən, sonda gələndə ondan əvvəl vergül qoyulur. Cümlənin sonunda işlənərkən cümlənin intonasiyasından asılı olaraq nöqtə, sual, nida işarəsi qoyula bilər.

Məs.: 1. Tutaq ki, sən kitabı almamısan.

2. Əgər dərviş olmasaydı, şəksiz, Müsyö Jordan Şahbazı aparacaqdı.

3. Elin malına xor baxanlar məğlub olacaqlar, əlbəttə.

TələffüzRedaktə

əlbəttə [əlbətdə]

təbii [təbi:]

beləliklə [beləlix'lə]

demək [deməx']

QeydRedaktə

Modal sözlər sintaksisdə cüzi dəyişərək ara sözlər adlanır.

Xarici keçidlərRedaktə