Oraqmeyvə qalxanək - (lat. Grammosciadium platycarpum Boiss. et Hauskns). Kərəvüzkimilər (Apiaceae Lindl.) fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar” kateqoriyasına aiddir –EN A2c+3c; C2a(i)b. Azərbaycanın nadir növüdür.[1][2]

Qısa morfoloji təsviriRedaktə

Çoxillik, çılpaq bitkidir. Gövdə qalxanvari budaqlanır, 20-45 sm hündürlüyündədir. Yarpaq ayası nazik, sərt və yarıqlıdır, kasa yarpaqlarınındişcikləri görünür. Yarpaq lövhələri lansetvaridir, ikiqat-yarılmış lələklidir, son ayları uzun, nazik, cod tükcüklüdür. Çətirlərində 5-12 ədəd şüaları vardır. Kasa yarpaqlarının dişicikləri qısa, bizvaridir, meyvə ətarfında bərkdir. Meyvələri çox uzundur, 9-10 mm-dir, qanadsızıdır, qısa yoğun ayaqcıqlı, pişik pəncəsinə bənzərdir. [3][4]

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləriRedaktə

Çiçəkləmə iyun, meyvəvermə iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Kserofitdir. Orta və yuxarı dağ qurşaqlarında, meşə -kolluq, quru yamaclarda rast gəlinir. Efiryağlı bitkidir.[5]

YayılmasıRedaktə

Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Şahbuz rayonu-Küküdağ, Dərəboğaz və Batabat əraziləri; Culfa rayonu-Aracıq dağ; Ordubad rayonu –Nürgüt, Nəsirvaz kəndləri ətrafı). [3][6]

 Sayı və tendensiyasıRedaktə

Antropogen təsirlər nəticəsində yaşama ərazisi məhdudlaşır, populyasiyada azalma tendensiyası müşahidə olunur.[7]

Məhdudlaşdırıcı amillərRedaktə

Ədviyyat kimi əhali tərəfindən həddindən artıq toplanılması. 

Mühafizə tədbirləriRedaktə

Populyasiyaları nisbətən təhdit altında olduğundan qorunması vacibdir[8] . Yayıldığı ərazilərdə bərpası mümkündür. [5]

SinonimləriRedaktə

Caropodium platycarpum (Boiss. & Hausskn.) Schischk.

İstinadlarRedaktə

  1. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
  2. http://redbook.az/?options=project&id=Oraqmeyv%C9%99%20qalxan%C9%99k
  3. 1 2 Флора Азербайджана, 1955
  4. İbadullayeva S.C., 2004
  5. 1 2 Ибадуллаева С.Д. и др., 2010
  6. Naxçıvan Mr-in Qırmızı Kitabı, 2010
  7. Tərtibçinin məlumatı
  8. Naxçıvan Mr-in Qırmızı Kitabı, 2010