Qəşəng qayışləçək

Qəşəng qayışləçək (lat. Himantoglossum formosum) – səhləbkimilər fəsiləsinin qayışləçək cinsinə aid bitki növü.

?Qəşəng qayışləçək
Himantoglossum formosum
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:Birləpəlilər
Sıra:Quşqonmazçiçəklilər
Fəsilə:Səhləbkimilər
Cins:Qayışləçək
Növ: Qəşəng qayışləçək
Elmi adı
Himantoglossum formosum (Stev.) C. Koch
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
NCBI  
EOL  
IPNI 
TPL 

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir –EN A2acd + 3bc; C1. Bitki aləmində nadir, relikt Qafqaz üçün endemik növdür. Cinsi formalaşmasında mərkəzi rol oynayan növdür.[1][2]

Qısa morfoloji təsviriRedaktə

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 30-70 sm hündürlükdədir. Aşağı hissədən uzunsov-neştərşəkilli, küt-itiləşmiş yarpaqlıdır. Çiçəkqrupu salxıma bənzərdir, seyrək, çoxçiçəklidir, 30 sm uzunluqğunadır. Çiçəkləri fır-fır, yana əyilmiş, 12-25 ədəddir. Dodaqcıq uzunluğundadır, tərs-pazşəkillidir, fır-fır rənglidir. Yan dodaqcığın pərləri qısadır, uzunsov, küt, ortada yerləşən dilcikşəkilli, yuxarı tərəfdən enliləşmiş, 10- uzunluğundadır. Mahmızı əyilmiş, silindrik, 2 dəfə yumurtalıqdan qısadır Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 30-70 sm hündürlükdədir. Aşağı hissədən uzunsov-neştərşəkilli, küt-itiləşmiş yarpaqlıdır. Çiçəkqrupu salxıma bənzərdir, seyrək, çoxçiçəklidir, 30 sm uzunluqğunadır. Çiçəkləri fır-fır, yana əyilmiş, 12-25 ədəddir. Dodaqcıq uzunluğundadır, tərs-pazşəkillidir, fır-fır rənglidir. Yan dodaqcığın pərləri qısadır, uzunsov, küt, ortada yerləşən dilcikşəkilli, yuxarı tərəfdən enliləşmiş, 10- uzunluğundadır. Mahmızı əyilmiş, silindrik, 2 dəfə yumurtalıqdan qısadır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləriRedaktə

Çiçəkləmə may-iyun aylarına təsadüf edir. Aşağı dağ qurşağından başlayaraq yuxarı dağ qurşağına kimi, meşə və meşə kənarlarında,  kolluqlar arasında, bozqır yaylalarda rast gəlinir.

YayılmasıRedaktə

Böyük Qafqazın  Quba hissəsi (Qusar rayonu), Lənkəranın dağlıq ərazilərində rast gəlinir 

Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləriRedaktə

Kök yumrularının səhləb almaq üçün istifadə edilir.

Sayı və tendensiyasıRedaktə

 Populyasiyası çox nadirdir. İtmə təhlükəsi altındadır.

BecərilməsiRedaktə

Azərbaycanın Botanika İnstitutunun Botanika bağında (Bakı) becərilir.

Məhdudlaşdırıcı amillərRedaktə

 Yaşayış ərazisinin deqradasiyası, otarılma, tapdalanma müşahidə olunur.

Mühafizə tədbirləriRedaktə

Bəzək bitkisi kimi becərilməli və təbii populyasiyası mühafizə olunmalıdır.

YayılmasıRedaktə

BQ Quba sahəsi, Xəzər sahili ovalığının rayonlarında aşağı dağ qurşağından yuxarı dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Meşə və meşə kənarlarında, kolluqlar arasında, bozqır yaylalarda rast gəlinir.

Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür.[3]

İstinadlarRedaktə

  • Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989.
  1. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
  2. http://redbook.az/?options=project&id=Q%C9%99%C5%9F%C9%99ng%20qay%C4%B1%C5%9Fl%C9%99%C3%A7%C9%99k[ölü keçid]
  3. Validə M. Əlizadə, Naibə P. Mehdiyeva,Vüqar N. Kərimov, Aidə Q. İbrahimova BÖYÜK QAFQAZIN BİTKİLƏRİ (Azərbaycan) Bakı 2019

Xarici keçidlərRedaktə