Qasım bəy Cavanşir

Qasım bəy Behbudəli ağa oğlu Sarıcalı-Cavanşir (1755-1815) — Qarabağ bəyi, kapitan.

Qasım bəy Cavanşir
Qasım bəy Behbudəli ağa oğlu Sarıcalı-Cavanşir
Doğum tarixi
Doğum yeri Şuşa, Qarabağ xanlığı
Vəfat tarixi
Vəfat yeri Şuşa, Qarabağ xanlığı
Dəfn yeri
Fəaliyyəti hərbi lider[d]

HəyatıRedaktə

Behbudəli ağanın üçüncü oğlu Qasım bəy 1755-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. Öncə xanlığın qoşununda, sonra rus ordusunda xidmət etmişdi. Ştabs-kapitan rütbəsi vardı.

Raffi "Xəmsə" adlı kitabında yazır: "Ermənilərlə məskun, bir neçə yüz evdən ibarət olan Tex kəndi erməni məliyi Qriqora mənsub idi. Şuşaya qala tikintisi üçün bu kənddən bir sadə erməni kəndlisi götürülmüşdü. Onu o qədər işləməyə məcbur etdilər ki, nəhayət dinini dəyişib müsəlman oldu və Qasım adlanmağa başladı. Bu Qasımın oğlu Rüstəm bəy Mehdi xanın yanında sandıqdarağası işləməyə başladı. Onun oğlu Əsəd bəy isə Mehdi xandan Dığ kəndini bəxşiş aldı. Danışırlar ki, Mehdi xanın qardaşıoğlu Cəfərqulu xan görəndə ki, Qarabağın kəndlərini belə əliaçıqlıqla paylayırlar, o da 12 kənddən ibarət bir siyahı tutdu. Onun əmisi ilə arası olmadığından siyahını qeyd olunan sandıqdarağası Rüstəm bəyə verib xahiş etdi ki, həmin kəndləri onun ayağına yazsın. Rüstəm bəy bu 12 kəndi xanın möhrü ilə Cəfərqulu xana verdi. Sonuncu bir neçə gündən sonra peşiman oldu ki, niyə Şuşanın yaxınlığındakı erməni kəndi Xanəzəyi həmin siyahıya əlavə etməyib. Bu kənd ona yaylaq kimi əlverişli ola bilərdi. O, yenidən Rüstəm bəyə müraciət etdi. Sandiqdarağası İran adətinə görə, bağışlananlara Xanəzək kəndini də əlavə edib təsdiq üçün xana verir. Mehdi xan isə zəhləsi getdiyi qardaşıoğluna bu kəndi verə bilməzdi. Siyahı yazılmış vərəqi cırıb kənara tulladı". Ermənilər torpağımıza, musiqimizə, mədəniyyətimizə, mətbəximizə göz tikdikləri azmış kimi, adlı-sanlı nəsillərimizə, görkəmli sərkərdələrimizə də yiyələnməyə, erməniləşdirməyə çalışıblar. Bu da böyük erməni yazıçısı Raffinin ağ yalanı!

İbrahimxəlil xan Sarıcalı-Cavanşir 1806-cı ildə böyük oğlu Məhəmmədhəsən ağadan incik düşəndə, digər oğlu Əbülfət xana sifariş göndərib, Qarabağa dəvət etdi. Fətəli şah xanın sifarişindən hədsiz sevincək olub, qiymətli ərməğanlarla Əbülfət xanı Qarabağa yola saldı. Dayaq və dəstək üçün beş min də qoşun verdi. Əbülfət xan Qarabağın sınırına çatıb, şahın istəyini atasına yazdı. Fətəli şah Əbülfət xana göstəriş vermişdi ki, Məhəmmədhəsən ağanı Tehrana göndərib, özü Qarabağda atasının qulluğunda qalsın. Məktubun məzmunundan xəbərdar olan xanzadələr (Məhəmmədhəsən ağa, Mehdiqulu ağa və Xanlar ağa) atalarını məcbur etdilər ki, Əbülfət xanı geri göndərsin. İbrahimxəlil xan Əbülfət xana yazıb bildirdi ki, gəldiyi kimi geri dönsün.

Əbülfət xan məktubun qırımından bilir ki, işin içində qardaşlarının barmağı var. Ona görə də geri dönməyib, Qapan, Güney, Çulundur və Bərgüşad mahallarını tutdu. Atasının mahallara təyin etdiyi naibləri, kədxudaları, kovxaları, darğaları və yüzbaşıları çıxarıb, iş başına öz adamlarını qoydu. Bərgüşad çayının yaxasında düşərgə qurub, əyləşdi. Dizaq, Xırdapara-Dizaq və Cavanşir-Dizaq mahallarının naiblərinə, el-oba başçılarına məktub yazıb yanına çağırdı. Çox keçmədi ki, el böyükləri başlarının dəstələriylə Əbülfət xanın yanına gəldilər. Qasım bəy Əbülfət xana etina etmədi. Tarixçi Mir Mehdi Xəzani yazır: "Qasım bəy, Rüstəm bəyin atası ki, bir sahibi-tədbir, rəşid və kardan adam idi, Diğ və Gorunzur kəndlərində olurdu. Əbülfət xana itaət etməmişdi".[1]

Qasım bəy 1810-cu ildə kapitan rütbəsində idi.

AiləsiRedaktə

Qasım bəyin törəmələrindən bəziləri Qasımbəyov soyadını daşıyırlar.

Qasım bəyin Fəzləli bəy, Fərzalı bəy, Baxşalı bəy, Kazım bəy, Ağalar bəy, Bəylər bəy, İsfəndiyar bəy, Rüstəm bəy adlı oğulları, Tumar bəyim, Xanım bəyim, Gilə bəyim, Balaxanım bəyim, Qızxanım bəyim adlı qızları vardı.

İstinadlarRedaktə

  1. Qarabağnamələr, 2-ci kitab, Bakı, “Yazıçı”, 1991, səh. 163.

MənbəRedaktə

  • Ənvər Çingizoğlu. Behbudovlar. Bakı: Mütərcim, 2008, 164 səh.

Həmçinin baxRedaktə