Qurdbasar[1][2] (Azərbaycan çoban iti, Çoban iti, Qoyun iti, QurdAlabaş da adlandırılır) — Azərbaycanın yerli it cinsi. Əsasən qoyunçuluqda istifadə olunur. Qoyun sürüsünün rahat idarə edilməsinə xidmət edir.

Qurdbasar
Qurdbasar.jpg
Mənşəyi
Ölkə Azərbaycan
Arealı Qarabağ (Laçın, Kəlbəcər), Gədəbəy, Quba, Xızı, Şamaxı
Xarakteristikaları
Boyu
erkəklərmin. 72 sm
dişilərmin. 65 sm
Çəkisi
erkəklərmin. 52 kq
dişilərmin. 42 kq
Rəngi qara, zolaqlı, ağ, kül rəngi, sarı, boz
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

YayılmasıRedaktə

Bu cins əsasən Azərbaycan ərazisində yayılmış və elə buradaca formalaşmışdır. Xüsusi ilə Qarabağ bölgəsində: Füzuli, Qubadlı, Laçın, Kəlbəcər rayonları həmçinin Quba, Xızı, Şamaxı, İsmayıllı, Gədəbəy, LerikQazax rayonları ərazilərindəki təsərrüfatlarda daha çox yararlanılır. Onlar əsasən yaylaq və qışlaqlarda saxlanılırlar. İstər dağlıq istərsə düzən şəraitə uyumludurlar.

Xidmət sahəsiRedaktə

İlk əvvəl Qurdbasarlar azərbaycanlıların karvanlarının, qoyun sürülərinin, evlərinin və torpaq sahələrinin qorunmasında istifadə edilirdi. Onlar sahibinə və onun ailəsinə sədaqəti ilə seçilir. Yadlara qarşı isə çox amansız olur. Fiziki göstəricilərinin yüksək olması və sədaqətliyi onların mühafizəyə cəlb edilməsinə səbəb olur. Hazırda isə əsasən sürüləri vəhşi heyvanlardan qorunmada istifadə edilir.

XüsusiyyətləriRedaktə

 
Qurdbasar küçükləri

Orta və iri bədən quruluşuna malik olurlar. Kök və elastik dəri onun boyun nahiyəsində buxax əmələ gətirir. 3 yaşında yetkinləşir. 15 və yuxarı yaş yaşayan itlər uzun ömürlü hesab edilir.

Əzələli başa malik olurlar. Alt çənələri geniş açıla bilir və yaxşı inkişaf etmişdir. Burnuları iri əsasən qara rəngdə olurlar. Qulaqları gözləri ilə düz mütanasibdir. Dişləri yaxşı inkişaf edmişdir. Ağ dişlərə malik olurlar. Güçlü boyuna malikdirlər.

Erkəklər 72 sm, dişiləri isə 66 sm hündürlüyə malik olular. Birincilər 52 kq, ikincilər isə 42 kq çəkiyə malikdirlər.

XəziRedaktə

Əsasən sıx tükə malik olurlar. İtlər xəzlərin fərqliliyi ilə əlaqədar 2 tipə bölünür:

  • Seyrəktüklü tip — tüklərin uzunluğu 5-8 sm olur və təsadüfü hallarda quyruq nahiyəsində şişman sıx tüklü olur.
  • Qısatüklü tip – sıx tükə malik olurlar, tükləri qısa olur. Tüklərin altında dəri yaxşı inkişaf etmişdir. Boyun nahiyəsində şirəbənzər xəz yoxdur.

RəngləriRedaktə

Əsasən sarı (sarının müxtəlif çalarlarında ola bilir), qara, zolaqlı, ağ, küll rəngi və boz rənglərdə ola bilir. Hətta qırmızı-sarı rəngli ləkələr pəncə və boyun nahiyyələrində görünür. Qara rəngli itlərdə göz ətraflarında sarı ləkələr olur.

Özünə məxsus özünü aparma xüsusiyyətləriRedaktə

Güclüdür, yığcam bədənlidir. Aktiv formada qoruma xüsusiyyətinə malikdirlər.

HərəkətləriRedaktə

Sərbəstdir, tələskənliyə yol vermir. Hərəkət zamanı ön və arxa ətraflar sərbəstdir.

TanınmasıRedaktə

Standartları «Qafqaz itlərinin cinsləri» ictimai birliyinin 7 fevral 2008 ci il yığıncağında № 01-0208 protokolu ilə təstiqlənmişdir.

İt döyüşləriRedaktə

İt döyüşlərinin Azərbaycan ərazisində tarixi qədimlərə gedir. Döyüşlər xüsusi ilə bayram günləri təşkil edilirdi. Bu məqsəd üçün itlər xüsusi ilə bəslənilir. İtlərin döyüşlərdə zəif nöqtələrini minimuma endirmək məqsədi ilə qulaq və quyruq nahiyələri kəsilir. Bu əməliyyat əsasən itlər hələ küçük olarkən həyata keçirilir. Günümüzdə belə bu döyüşlər mövcuddur[3][4]. İt döyüşlərinin həvəskarlarına Azərbaycanın demək olan hər bölgəsində rast gəlinir.

Maraqlı faktRedaktə

Araşdırmalar göstərmişdir ki artıq b.e 3 min il əvvəl Azərbaycanda yerli əhəlləşmiş itlər insanlara ovda və həyətlərin, heyvanların qorunmasında yardım göstərirdilər.

MənbəRedaktə

  • И. Гасымзаде, К. Колотилова Азербайджанский волкодав - гурдбасар // Собачий остров : журнал. — СПб: Благотворительный фонд "Верность", 2012. — № 1(15). — С. 8-13.
  • Глава III. Породы собак. — Кавказская овчарка, стр. 81–86. // Мазовер А. Племенное дело в служебном собаководстве. Издание второе, исправленное и дополненное. Под редакцией академика Васхнил Н. Д. Потемкина. Редактор М. Д Каневская. Москва: Издательство "ДОСААФ", 1960, 296 стр.

İstinadlarRedaktə

  1. Ильгам Гасымзаде. "Азербайджанский волкодав — Гурдбасар" (rus). www.euwo.com.ua. 2016-05-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-05-04.
  2. "AZERBAIJANI WOLFHOUND-QURDBASAR DOG" (ingilis). www.euwo.com.ua. 2019-12-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-06.
  3. İt döyüşləri
  4. Bakıda it döyüşü çempionatı

Xarici keçidlərRedaktə

ŞəkilləriRedaktə