Teymur Mustafayev (təyyarəçi)

Teymur Rəsul oğlu Mustafayev - Azərbaycanın ikinci təyyarəçisi

Teymur Mustafayev
Teymur Rəsul oğlu Mustafayev
Doğum tarixi 1896(1896)
Doğum yeri Bakı
Vəfat tarixi 1981
Fəaliyyəti pilot

Teymur Mustafayev 1896-cı ildə Bakıda anadan olub. Atası dülgər idi. 1919-cu ildə hökumət onu pulsuz-parasız məktəbə götürüb. 1922-ci ildə əlaçı pilot Teymur Mustafayevə iki mükafat bir-birinin dalınca verildi. Noyabrın 14-də yüz səksən nömrəli əmrlə respublikanın Qırmızı Bayraq ordeni ilə təltif olundu. Həmin il aprelin 20-də Respublika Hərbi Dəniz Komissarlığının yüz otuz iki nömrəli əmri ilə Teymur uçuşda qazandığı müvəffəqiyyətlərə görə üstüyazılı qızıl saatla mükafatlandırıldı. Təyyarəçi Teymur Mustafayev 1924-cü ildə Xəzərin üstü ilə beş yüz-altı yüz metr məsafədən uçarkən, dəniz səthinin bir sahəsində yağlı neft ləkələri müşahidə edir. O bu barədə Neft Təsərrüfatı Nazirliyinə məlumat verir. Həmin illərdə respublikamızda hərbi xidmətdə olan, sonralar Sovet İttifaqı Marşalı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Stepan Akimoviç Krasovski yazır ki, Xəzərdə ilk dəfə neftin olmasını azərbaycanlı təyyarəçi Teymur Mustafayev kəşf etmişdir desək, yanılmarıq. İyirminci illərin sonunda ölkədə ilk siyasi proseslərdən birinə başlanıldı. Gizli antisovet təşkilat olan "prom - partiya" (sənaye partiya) ittiham edilirdi. Guya bu təşkilat burjua-texniki ziyalılarından ibarət yuxarı təbəqənin bir hissəsini birləşdirir və sərhədin o tayının köməyinə, digər əks inqilabi qüvvələrin yardımına arxalanaraq, SSRİ-nin sənaye və nəqliyyat sahələrində pozuculuq fəaliyyəti göstərirmiş. Həmin iş üzrə ölkədə bir çox məşhur aviasiya konstruktorları, təyyarəçi və mühəndislər həbs edildilər. Azərbaycanlı təyyarəçi Teymur Mustafayev də guya "sərhədin o tayının köməyinə" gedənlərdən biri olub. Yalan və haqsızlığın qurbanı olan Teymur 1926-cı ildə həbs edilib, əvvəl Solovki adalarına, sonra isə Qazaxıstanın Karaqanda şəhərinə sürgün edilir. Şəxsiyyətə pərəstiş dövrünün ilk qurbanlarından olan həmyerlimiz burada da fəaliyyətini dayandırmır. O, Karaqandada yenicə açılan daş kömür mədənlərinin inkişafında yaxından iştirak edir. "Karaqanda-kömür" mədənlərində müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışan T. Mustafayev qaz generatorları qurğusunun hazırlanmasında və Böyük Vətən müharibəsi illərində cəbhə üçün yük avtomobillərinin əsaslı təmirində böyük əmək sərf etmişdir.

MükafatlarıRedaktə

Dövlət onun müharibə illərindəki və müharibədən sonrakı xidmətlərini nəzərə alaraq, "Böyük Vətən müharibəsində fədakar əməyinə görə", "Əməkdə fərqlənməyə görə" və "Xam torpaqların istifadəyə verilməsinə görə" medalları ilə təltif etmişdir. Həmyerlimiz həm də "Üçüncüdərəcəli dağ mühəndisi" fəxri adına layiq görülmüşdür. Ömrünün axırına kimi vətəndən uzaqda yaşayıb-işləyən Teymur Mustafayevin səksən illik yubileyini 1976-cı ildə Karaqanda ictimaiyyəti keçirmişdir. V. Cilkin familiyalı müəllif "İndustrialnaya Karaqanda" qəzetinin 27 oktyabr 1976-cı il tarixli nömrəsində "Yaxşı insan haqqında" məqaləsində yazır: "Ucaboy, çevik və həmişə gülümsər sifətli Teymur Mustafayevi mədənçilər şəhərində hamı qayğıkeş bir adam kimi tanıyır. O, kiminə xeyirxah məsləhəti ilə, kiminə də mənzil və məişət məsələlərinin həllində kömək edir. Artıq uzun illərdi ki, Teymur şəhər sovetinin xalq nəzarəti şöbəsində ictimai müfəttişdir. O həm də rayon icraiyyə komitəsində mənzil-məişət komissiyasının üzvüdür. Bizim şəhərdə o, demək olar ki, yarım əsrdir yaşayır və işləyir. 1930-cu ildə Qazaxıstanda daş kömür sənayesinin əsası qoyuldu. Bu sahədə ilk və fəal çalışanlardan biri də Teymur Mustafayev idi. Böyük Vətən müharibəsi illərində o, yük avtomobillərini təmir edib cəbhəyə göndərən sexin rəisi idi. Onun təşəbbüsü ilə yük avtomobillərinin mühərrikləri qaz generatorları ilə işləməyə uyğunlaşdırılmışdı. Bu təşəbbüs cəbhənin ehtiyaclarını ödəmək üçün yüz tonlarla benzin yanacağına qənaət etməyə imkan vermişdi. Müharibədən sonra Teymur Mustafayev Tixonovski, Novo-maykudski, Prişaxtinski avtobazalarının və avtotəmir emalatxanalarının tikintisinə rəhbərlik etmişdir". Heç bir günahı olmadan sevimli hərbi təyyarəçilik sənətindən ayrılıb, doğma Azərbaycandan uzaqda yaşayan Teymur Mustafayev yetmişinci illərdə bir neçə dəfə öz Vətəninə qonaq kimi gəlib-qayıtmışdır. Bir neçə dəfə köçüb, Vətəni Azərbaycanda yaşamaq üçün bizim yuxarı dairələrə müraciət etsə də, "Yox, sən siyasi dustaq olmusan, xalq düşmənisən..." kimi ədalətsiz ittihamlarla onu məyus qaytarmışlar. 1981-ci ildə vəfat etmişdir Teymur Mustafayevin hazırda Karaqanda şəhərində iki oğlu yaşayır. Böyük oğlu Yusif dağ mühəndisidir, kiçiyi İsgəndər.

ƏdəbiyyatRedaktə

Həmçinin baxRedaktə