Tsiklooktan (oktametilen) — tsikloalkanlar sinfinə aiddir. Kimyəvi formulu — C8H16

Tsiklooktan
Tsiklooktan:kimyəvi formul
Tsiklooktan: molekulların görünüşü
Ümumi
Sistematik adıtsiklooktan
Molyar kütlə112,213 q/mol
Fiziki xassələri
Sıxlıq0,8305 q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi+13,5 °S
Qaynama nöqtəsi+145 °S
Təsnifatı
CAS -da qeyd. nöm.292-64-8
SMILESC1CCCCCCC1

Fiziki xassələriRedaktə

Tsiklooktan - rəngsiz, kamfora iyli mayedir.

Kimyəvi xassələriRedaktə

Vilştetter nar ağacı qabığında olan alkaloid psevdopelletriyerindən tsiklooktatetraen almışdır. Tsiklooktatatetraen asanlıqla birləşmə və oksidləşmə reaksiyalarına girir; o, otaq temperaturunda katalizatorun iştirakı ilə hidrogenlə birləşərək, tsiklooktana çevrilir. Tsiklooktan 150oS-də qaynayır. Halqasinda 8-dən artıq (34-ə qədər) karbon olan birləşmələrdən, böyükhalqalı ketonlar, Rujiçkanın və qismən Tsiqlerin tədqiqatı nəticəsində alınmış və öyrənilmişdir.

KonformasiyasıRedaktə

 
tsiklooktanın konformasiyası

TörəmələriRedaktə

Böyükhalqalı tsiklik ketonların bəzisi təbiətdə tapılır. Onlardan sibetonmuskonu göstərmək olar. Sibeton İranda və Həbəşistanda rast gələn viverra heyvanının vəzilərindən alınır, müşk iyi verir, 32,5oS-də əriyir. 158-160oS-də qaynayır. Muskon, Orta Asiyada və Tibetdə yaşayan erkək kabarqadan alınan müşkün əsas tərkibini təşkil edir. Muskon 142-143oS-də qaynayan, yağabənzər qatı mayedir. Sibet və müşk qədim zamandan məlum olan xoşiyli, qiymətli ətirli maddələrdir.

MənbəRedaktə

  • M.Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif-1966.