Uitni dağı (ing. Mount Whitney) — ABŞ-ın Kaliforniya ştatının Tulare və İnyo qraflıqlarında yerləşən dağ. Uitni dağının hündürlüyü 4.421 m olub Alyaska xaricində ABŞ-ın ən hündür dağ zirvəsidir. Şimali Amerika qitəsinin ən alçaq yeri olan Ölüm Dərəsi Milli Parkındakı Badvater hövzəsi (-84 m) ilə şimal-qərbində yerləşən və ABŞ-ın ən hündür ikinci dağı olan Uitni dağı arasındakı məsafə 136,2 km-dir. Uitni dağının qərb yamacları Sekvoya Milli Parkının sərhədləri içərisindədir. Şərq yamacları isə İnyo qraflığı tərəfindən İnyo Milli Meşəsi adı ilə qorunur. Uitni dağına gedən Uitni Dağı Yürüyüş Zolağının uzunluğu 341 km-dir.

Uitni dağı
ing. Mount Whitney
Mount Whitney 2003-03-25.jpg
Uitni dağı
Ümumi məlumatlar
Dağ sistemi Syerra Nevada
Mütləq hündürlüyü 4.421 m
Nisbi hündürlüyü 3.073 m
İlk fəthi 18 avqust 1873
Çarlz Beqole, Albert Conson və Con Lukas.
Yerləşməsi
36°34′43″ şm. e. 118°17′31″ q. u.
Ölkə ABŞ ABŞ
Əyalət
Rayon
  • İnyo, Tulare.
Uitni dağı xəritədə
Uitni dağı
Uitni dağı
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

CoğrafiyaRedaktə

Uitni dağı Syerra Nevada dağlarının bir zirvəsidir. Ən yaxınlıqda olan Lone Pin şəhərindən 3,5 km uzaqlığındadır.

Uitni dağında Alp iqlimi hakimdir. Dağda əsasən tundra bitkiləri yayılmışdır. Zirvənin yaxınlığında isə demək olar ki, bitki bitmir. Dağda ancaq müvəqqəti heyvan növləri (məsələn, kəpənəklər) yaşayır.

HündürlüyüRedaktə

İllər boyunca Uitni dağının hündürlüyü dəyişmişdir. Zirvəyə qoyulmuş keçmiş hündürlük zirvəsinə görə hündürlük 14.496,811 ayaqdır. AB Geodesik Survey quruluşunun zirvəyə boz lövhə qoymuşdur. 1929-cu ildə aparılan ölçülərə görə isə dağın hündürlüyü 14.494 ayaq göstərilmiş və belə də qəbul olunmuşdur. Amma XX əsrdə texnologiya inkişaf etmiş, keçmiş hesablama nöqtələri dəqiqliklə ölçülmüş və ölçü standartı dəyişmişdir. 1988-ci ildə yeni standart qəbul edilmişdir. Yeni ölçümə görə Uitni dağının hündürlüyü 14.505 ayaq (yani 4421 m) olaraq qəbul edilmişdir.

GeologiyaRedaktə

Uitni dağı qranitdən ibarətdir. Bu qranit Syerra Nevada dağlarının əmələ gəldiyi qranitlə eynidir. Təbaşir dövründə okean tavasının yer tavası ilə toqquşub altına girməsi nəticəsində Uitni dağı əmələ gəlmişdir. Son 2-10 milyon il ərzində Syerra Nevada dağlarının hündürlüyü artmış, eroziya nəticəsində üst təbəqə parçalanaraq qranit ortaya çıxmışdır.

Uitni dağının şərq yamacları qərb yamaclarından daha dikdir. Buna səbəb Syerra Nevada dağları geoloji lövhəsinin xüsusi şəkildə hərəkət etməsidir. Bu lövhə sanki qərbdə sabit olub şərqə meyil etməkdədir.

QalereyaRedaktə