Əsas menyunu aç

Ussuri (Mancur dilində - Qara[1]) — Primorsk diyarıXabarovsk diyarı ərazisindən və Çinin Xeylunszyan vilayəti ərazisindən axır. Amur çayının sağ qolunu təşkil edir. Çay böyük məsafədə RusiyaÇin sərhəddindən keçir.

Ussuri çayı
Река Уссури у посёлка Горные Ключи.JPG
Ölkə Rusiya Rusiya
Mənbəyinin yüksəkliyi 1682 m
Mənsəbi Amur çayı
Mənsəbinin yüksəkliyi 42 m
Uzunluğu km km
Su sərfi 1.150 m³/s
Hövzəsinin sahəsi 193.000 km²
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

1972-ci ildə Ussuri çayı Arxipovka kəndinə qədər YanmutXouza (Yan-Mut-Xouza) adlanırdı. Sonra isə Verxnaya Breevka kəndinə qədər isə Sandaqao, buradan yuxarıya doğru isə Ulaxe adlanır. Ümumilikdə isə çay Ussuri adlandırılmışdır. Damansk adası konfliktindən sonra uzaq şərqdə yerləşən Çin dilində olan coğrafi obyektlərin adı dəyişdirilir[2][3][4][5]

CoğrafiyasıRedaktə

 
Ussuri

Uzunluğu 897 km, hövzəsinin sahəsi 193 000 km² təşkil edir. Çayın mənbəyi Olqinski rayonu ərazisində yerləşir. Çayın mərkəzində çoxlu sayda kiçik adalar vardır.

Kazakeviçevi kəndi (Xabarovskiy rayonu) ərazisində dayaz Kazakeviçeva axarına tökülür. Burada isə axar Amur axarı adı altında Amur çayına tökülür. Xanka gölü ilə Ussuri çayını Sunqaça çayı birləşdirir. Çayın mərkəzində ən iri ada Kutuzov adasıdır.

HindrologiyasıRedaktə

Çayın qidalanmasında 60 % yağış, 30-35% qar suları iştirak edir. Musson yağışlarının təsiri ilə yağıntılar əsasən mart-avqust ayları düşür. Orta illik sərfiyyat 143 m³/s təşkil edir. Noyabr ayında çay donur və aprel ayında isə donu açılır.

QollarıRedaktə

Sol qolları: Arsenevka, Draquçina, Sunqaça, Mulinxe, Naolixe.

Sağ qolları: Juravlevka, Böyük Ussurka, Bikin, Şivki, Bira, Xor, Kiya, Çirki.

Ussuri hövzəsində olan yaşayış məntəqələriRedaktə

RusiyaRedaktə

  • Olqinski rayonu ərazisindən keçən hissədə sahilində yaşayış məntəqəsi yoxdur.
  • Çuquev rayonu: Topoleviy, İzvilinka, Arxipovka, Bulıqa-Fadeevo, Svetovka, Sokolovka, Novomixaylovka;
  • Bikinskiy rayonu: Pokrovka, Vasilevka, Lonçakovo;
  • Vyazemski rayonu: Vidnoye, Şeremetovo, Vinoqradovka, Venyakovo, Zabaykalski, Kukelevo;
  • Lazo adına rayon: Arquskoye, Nevelskoye;
  • Xabarovsk rayonu: Kazakeviçevo;

Çinə aid hövzədə Xutou və Jaoxe yaşayış məntəqələri vardır

ƏhəmiyyətiRedaktə

Çaydan su təhcizatında istifadə edilir. Sahillərinfə meşə tədarükünü həyata keçirən zavod fəaliyyət göstərir. İstər Sovet istərsə Rusiya dönəmində gəmiçilikdə istifadə edilməmişdir.

Tarixi hadisələrRedaktə

  • 1655-ci ildə avropalılar və onun başında Onufriya Stepanov çayın axarı ilə yuxarıya qalxmışlar.
  • 1969-ci ildə SSRİ və Çin arasında Damansk adası uğrunda konflikt baş vermişdir. 14 may 1991-ci ildə ada üzərində Çinin hakimiyyəti tanınır.

İstinadlarRedaktə

  1. Бохайские топонимы и гидронимы Приморья и их идентификация с современными географическими названиями
  2. Постановление Совета Министров РСФСР № 753 от 29 декабря 1972 г.
  3. Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 26 декабря 1972 г. и Постановление Совета Министров РСФСР № 753 от 29 декабря 1972 г.
  4. В. К. Арсеньев. По Уссурийскому краю
  5. Карта Приморского края, масштаб 1 : 1250000, Главное управление геодезии и картографии МВД СССР, 1958 год, отпечатана Новосибирской картографической фабрикой ГУГК, заказ № 66, тираж 17 500 экз. (цена карты 2 руб. 15 коп. «старыми» деньгами)

MənbəRedaktə

  • "Государственный водный реестр РФ: Уссури". 2012-11-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  • Уссури в «Словаре современных географических названий»
  • Поход отряда Онуфрия Степанова
  • Ussuri çayı

Həmçinin baxRedaktə