"Mitoxondri" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

15 bayt çıxarıldı ,  11 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
kRedaktənin izahı yoxdur
Redaktənin izahı yoxdur
[[Şəkil:Biological cell.svg|350px|thumb|Tipik heyvan hüceyrəsinin diaqramı. Qeyd olunmuşlar orqanoidlərdir. 1.Nüvəcik; 2.Nüvə; 3.[[Ribosom]; 4.[[Vezikula]]; 5.[[Dənəvər endoplazmatik]] (və ya retikulum); 6.[[Holci aparatı]]; 7.Hüceyrə divarı; 8.[[Hamar endoplazmatik şəbəkə]] (və ya retikulum); 9.[[Mitoxondri]]; 10.[[Vakuol]]; 11.Hialoplazma; 12.[[Lizosom]]; 13.[[Hüceyrə mərkəzi]]]]
1. Nüvəcik
2. Nüvə
3. [[Ribosom]]
4. [[Vezikula]]
5. [[Dənəvər endoplazmatik ]] (və ya retikulum)
6. [[Holci aparatı]]
7. Hüceyrə divarı
8. [[Hamar endoplazmatik şəbəkə]] (və ya retikulum)
9. [[Mitoxondri]]
10. [[Vakuol]]
11. Hialoplazma
12. [[Lizosom]]
13. [[Hüceyrə mərkəzi]]]]
 
'''Mitoxondri''' - ({{lang-el|μίτος}} (mitos) — sap, tel və {{lang-el2|χόνδρος}} (xondrion) -dən dən, dənəvər) forması əsasən oval, dəyirmi, çöp, və ya tel çəkillişəkilli olur, ancaq nadir hallarda mürəkkəb quruluşlu qantelşəkilli, fincanşəkillilərə rast gəlinir,. uzunluğuUzunluğu 1-10 mikrometr, eni isə 0,25-1,00 mikrometr ölçüsündə olurlarolur.
 
BiolojiBiologiyaya dair ədəbiyyatlarda onun kəşf olunması haqda müxtəlif fikirlər mövcuddur. Belə ki, N.Qrin , U.Staut, D.Teyler (1980) göstərdilər ki, mitoxondrini ilk dəfə olaraq əzələ hüceyrəsində Mixaelis 1850-ci ildə görmüş və tənəffüs prosesində xüsusi rolunu qeyd etmişdir.
A. Lenincer (1966) qeyd edir ki, mitoxondrini 1894-cü ildə R.Altman görmüş ''bioplast'', 1897-ci ildə isə Benda mitoxondri adlandırmışdır.
Bəzi, ədəbiyatlarda isə, bu [[orqanoid]]in kəşfi tarixi 1890-ci il, başqa birində isə 1898-ci il göstərilir.
Hanşı ildə kəşf olmasına baxmayaraq ,''bu orqanoidə bütün [[eukoriot]] hüceyrələrdə rast gəlinir.'' Ancaq, [[bakteriya]], [[göy-yaşıl yosunlar]]ın hüceyrələrində, eləcə də onurğalı heyvanların [[eritrosit]] hüceyrələrində ''olmur''.
<ref>Tibbi Biologiya və Genetikanin əsasları. C.Ə.Nəcəfov, R.Ə.Əliyev, Ə.P.Əzizov. Baki-2008. səh.68</ref>
 
A. Lenincer (1966) qeyd edir ki, mitoxondrini 1894-cü ildə R.Altman görmüş, ''bioplast'', 1897-ci ildə isə Benda mitoxondri adlandırmışdır.
Mitoxondrilərin əsas funksiyası universal enerji mənbəyi olan ATF sintez etməkdir. Bu səbəblə onlar sitoplazmanın ATF enerjisinə çox ehtiyac olan yerlərində daha sıx olurlar.(məsələn, ürək əzələsində miofibrillərin arasında və ya spermatozoidin qamçısında və s.)<ref>http://www.cellbiol.ru/book/kletka/mitokhondrii</ref> Ona görə mitoxondriləri xloroplastlarla birlikdə hüceyrənin *güc* stansiyaları adlandırırlar. Hüceyrələrdə mitoxondrilər ikiyə bölünməklə çoxalır və öz funksiyalarını yerinə yetirir.
 
Bəzi, ədəbiyatlarda isə, bu [[orqanoid]]in kəşfi tarixi 1890-ci il, başqa birində isə 1898-ci il göstərilir.
Mitoxondrilərin quruluşunu hər tərəfli öyrənmək elektron mikroskopun kəşfindən sonra mümkün olub. Müəyyənləşdirilib ki, onlar ''3 komponentdən'' təşkil olunub:
 
Hanşı ildə kəşf olmasınaolunmasına baxmayaraq ,'' bu orqanoidə bütün [[eukoriot]] hüceyrələrdə rast gəlinir.'' Ancaq, [[bakteriya]], [[göy-yaşıl yosunlar]]ın hüceyrələrində, eləcə də onurğalı heyvanların [[eritrosit]] hüceyrələrində ''olmur''.
'''1.''Xarici membran'''''- mitoxondrini hialoplazmadan ayıran hamar bir qatdır,qalınlığı 7 nm-ə qədərdir. Xarici membran mitoxondrinin tamlığını təmin etməklə yanaşı, sitoplazma ilə maddələr mübadiləsini də həyata keçirir. Xarici membranda lipidlərin sintezində iştirak edən fermentlər də var.
<ref>Tibbi Biologiya və Genetikanin əsasları. C.Ə.Nəcəfov, R.Ə.Əliyev, Ə.P.Əzizov. Baki-2008. səh.68</ref>
 
Mitoxondrilərin əsas funksiyası universal enerji mənbəyi olan ATF sintez etməkdir. Bu səbəblə onlar sitoplazmanın ATF enerjisinə çox ehtiyac olan yerlərində daha sıx olurlar. (məsələn, ürək əzələsində miofibrillərin arasında və ya spermatozoidin qamçısında və s.)<ref>http://www.cellbiol.ru/book/kletka/mitokhondrii</ref> Ona görə mitoxondriləri xloroplastlarla birlikdə hüceyrənin *"güc* stansiyaları" adlandırırlar. Hüceyrələrdə mitoxondrilər ikiyə bölünməklə çoxalır və öz funksiyalarını yerinə yetirir.
'''2.''Daxili membran'''''- Mitoxondrinin matriksini əhatə edir və içərisinə doğru yönəlmiş çoxsaylı qırışlar,büküşlər əmələ gətirir. Bu qırışlar krist (lat. Krista-pipik,çıxıntı) adlanır. Qalığı təxminən 7 nm-ə bərabərdir. Müxtəlif hüceyrələrdə kristlərin sayı da eyni deyildir. Bu say onlar və yüzlərlə ola bilər. Kristlər iş görən əzələ hüceyrələrində sayca artıq olur. Embrion heceyrələrində isə kristlərin sayı azdır. Kristlərin sayı nə qədər çox olarsa, deməli, orada oksidləşdirici və fosfatlaşdırıcı proseslər bir o qədər intensiv gedir. Məsələn, ürək əzələsi mitoxondrilərində kristlərin miqdarı qaraciyər hüceyrəsi mitoxondrisindəkin kristlərdən 3 dəfə çoxdur.<ref>Tibbi Biologiya və Genetikanin əsasları. C.Ə.Nəcəfov, R.Ə.Əliyev, Ə.P.Əzizov. Baki-2008. səh.68</ref>
Mitoxondrinin daxili membranı heden artıq çox zülalı özündə cəm edir (75%)<ref>Кольман Я. Наглядная Биохимия. Мир-2008, стр.212</ref>
 
Mitoxondrilərin quruluşunu hər tərəfli öyrənmək elektron mikroskopun kəşfindən sonra mümkün olub. Müəyyənləşdirilib ki, onlar ''3 komponentdən'' təşkil olunub:
'''3.''Mitoxondrinin matriksi'''''- Kristlərin daxilində olan [[homogen]] maddədir, forması tel şəkilli və yaxud oval granula bənzərdir. Müəyyənləşdirilib ki nazik telşəkilli strukturlar [[DNT]] həlqəsi və [[RNT]] molekuludur, 15-20nm diametri olan qranulalar isə mitoxondrinin ribosomlarıdır. Daha iri dənələr isə, Kalsium və Magnezium kationları yığımından ibarətdir. DNT molekulunda 13 mitoxondrial zülalları konlaşdiran genlər mövcuddur.
'''1.#''Xarici membran'''''- mitoxondrini hialoplazmadan ayıran hamar bir qatdır,qalınlığı. Qalınlığı 7 nm-ə qədərdir. Xarici membran mitoxondrinin tamlığını təmin etməklə yanaşı, sitoplazma ilə maddələr mübadiləsini də həyata keçirir. Xarici membranda lipidlərin sintezində iştirak edən fermentlər də var.
 
'''2.#''Daxili membran'''''- Mitoxondrinin matriksini əhatə edir və içərisinə doğru yönəlmiş çoxsaylı qırışlar, büküşlər əmələ gətirir. Bu qırışlar krist (lat. Krista - pipik, çıxıntı) adlanır. QalığıQalınlığı təxminən 7 nm-ə bərabərdir. Müxtəlif hüceyrələrdə kristlərin sayı da eyni deyildir. Bu say onlar və yüzlərlə ola bilər. Kristlər iş görən əzələ hüceyrələrində sayca artıq olur. Embrion heceyrələrində isə kristlərin sayı azdır. Kristlərin sayı nə qədər çox olarsa, deməli, orada oksidləşdirici və fosfatlaşdırıcı proseslər bir o qədər intensiv gedir. Məsələn, ürək əzələsi mitoxondrilərində kristlərin miqdarı qaraciyər hüceyrəsi mitoxondrisindəkin kristlərdən 3 dəfə çoxdur.<ref>Tibbi Biologiya və Genetikanin əsasları. C.Ə.Nəcəfov, R.Ə.Əliyev, Ə.P.Əzizov. Baki-2008. səh.68</ref> Mitoxondrinin daxili membranı həddən artıq çox zülalı özündə cəm edir (75%)<ref>Кольман Я. Наглядная Биохимия. Мир-2008, стр.212</ref>
Mitoxondrinin membranlarında inteqral zülallar mövcuddur. Xarici membranda ''[[porin]]'' adlanan zülallar daxildir. Onlar xarici membranin keçiciliyini artırır, maddələr mübadiləsində iştirak edir. Mitoxondrinin daxili membranından içəri əksər molekullar keçə bilmir, istisna yalnız О<sub>2</sub>, СО<sub>2</sub>, Н<sub>2</sub>0 molekullarıdır. <ref>Кольман Я. Наглядная Биохимия. Мир-2008, стр.212</ref>
'''3.#''Mitoxondrinin matriksi'''''- Kristlərin daxilində olan [[homogen]] maddədir, forması tel şəkilli və yaxud oval granulaqranula bənzərdir. Müəyyənləşdirilib ki, nazik telşəkilli strukturlar [[DNT]] həlqəsi və [[RNT]] molekuludur, 15-20nm diametri olan qranulalar isə mitoxondrinin ribosomlarıdır. Daha iri dənələr isə, KalsiumkalsiumMagneziummaqnezium kationları yığımından ibarətdir. DNT molekulunda 13 mitoxondrial zülalları konlaşdiran genlər mövcuddur.
 
Mitoxondrinin membranlarında inteqral zülallar mövcuddur. Xarici membrandamembrana ''[[porin]]'' adlanan zülallar daxildir. Onlar xarici membraninmembranın keçiciliyini artırır, maddələr mübadiləsində iştirak edir. Mitoxondrinin daxili membranından içəri əksər molekullar keçə bilmir, istisna yalnız О<sub>2</sub>, СО<sub>2</sub>, Н<sub>2</sub>0 molekullarıdır. <ref>Кольман Я. Наглядная Биохимия. Мир-2008, стр.212</ref>
 
== İstinadlar ==
<references/>
 
{{Orqanellər}}
{{Biologiya-qaralama}}
{{Orqanellər}}
 
[[Kateqoriya:Orqanellər]]
 
== İstinadlar ==
<references/>
{{Link FM|ca}}
{{Link FA|ca}}
{{Link GA|cs}}
{{Link GA|en}}
 
 
[[af:Mitochondrium]]