"Xosrov mirzə Qovanlı-Qacar (diplomat)" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

k
Keçid
k (Dırnaq)
k (Keçid)
[[1829]]-cu ildə İran höküməti tərəfindən Хоsrоv mirzənin başçılığı ilə rus çаrı sаrаyınа göndərilmiş siyаsi nümayəndə hеyəti Mоsкvа, Tulа, Pеtеrburq şəhərlərində inкişаf еtməкdə оlаn sənаyе mərкəzlərini, mааrif, mədəniyyət və еlm оcаqlаrını, hərbi məкtəbləri, rəsədхаnа və digər mühüm müəssisələri gəzərəк оnlаrlа tаnış оlduqdа(56) İranın gеriliyinə, İran höküməti başçılarının qəflət yuхusundа uymаlаrınа, оnlаrın səhlənкаrlıqlаrınа аcıyır və кədərlənirdilər. İran nümayəndə hеyəti vətənə qаyıtdıqdаn sоnrа Rusiyа şəhərlərindəкi yеni məкtəblər və еlm оcаqlаrı tərzdə fаydаlı və lаzımlı оlаn müəssisələrin İrandа yаrаdılmаsını öz hökümətinə təкlif еtmişdi.
 
Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: “Lakin Sankt-Peterburqda daima Abbas mirzə ilə ilgili olaraq bir rahatsızlıq duyulmaqda idi. Düşünürdülər ki, şahzadə özünü toparlayıb savaşa başlayacaqdır. Abbas mirzənin Osmanlı ilə gizlin anlaşması haqda Rusiya bilgi əldə etmişdi. Rusiya bu gizlin anlaşmanı bir ihanət kimi yozurdu. Bu ihanəti ortadan qaldırmaq üçün Qacar dövləti tərəfindən önəmli bir heyətin Sankt-Peterburqu ziyarət etməsini bəkləyirdi. Ancaq bu heyətin başında önəmli bir şəxsiyət durmalı idi ki, istənildiyində Qriboyedovun intiqamını onu girov saxlayaraq ala bilsinlər. Qriboyedov hadisəsi Abbas mirzənin səfəri¬ninsəfərinin baş tutmasını əngəlləmişdi. Bu üzdən Abbas mirzə öz oğlu Xosrov mirzəni bu səfər üçün nəzərdə tutdu. Xosrov mirzə atasının ən yaxın danışmanı olmuş, Tufarqandakı müzakirələrdə də iştirak et¬mişdıetmişdı. Hətta General Paskeviç ona “Yarım Abbas” (Bu ifadə tərcümə edilməmişdir. əsərin orjinal şəklində də “yarım Abbas” olaraq getməkdədir.) olaraq xitab etməkdə idi. “Yarım Abbas” Türk dilində, yəni Abbasın yarısı de¬məkdirdeməkdir. Abbasın yarısı deməkdə Paskeviç Abbas mirzənin yarısı kimi bir anlamı nəzərdə tuturdu. Şübhəsiz ki, rus generalın ona bu şəkildə xitab etməsinin səbəbləri var idi. Xosrov mirzə zəka və siyasi davranış olaraq atasına bənzəməkdə idi”.
Xosrov mirzə İranın, Qacar dövlətinin ictimai-siyasi həyatında mühim rol oynamışdı.
 
Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: “Gənc Xosrov mirzə öz heyəti ilə bir yerdə Sankt-Peterburqa yola düşdü. Xosrov mirzəni Gürcüstanda çox yüksək səviyədə qarşı¬ladılarqarşıladılar. Lakin Xosrov mirzə özünü Rusiya-Qacariyə dövlətləri ara¬sındakıarasındakı münasibətlərin qurbanlığı kimi sanırdı. Düşünürdü ki, Qri¬boyedovunQriboyedovun intiqamını ondan alacaqlar, ancaq bu qurbanlığa hazır idi. Sankt-Peterburqda Xosrov mirzəni qəbul etmə törənı yaylıq sarayında gerçəkləşdi. Sankt-Peterburq, Abbas mirzənin Ucandakı hərbi paradından və ordusunu təkrar döyüş halına gətirməsindən, [[İstanbul]]la gizlin anlaşmasından xəbərdar idi. Xosrov mirzə öz davranışlarında özünə tam bir güvən örnəyini sərgiləyərək İmperatorla görüşə hazırlaşırdı. Rus imperatorunun önündə diz çökərək, qılıncının ucu¬nuucunu öz sinəsinə tərəf tutaraq ona təqdim etdi. Xosrov mirzə atasının problemlərini həll etmək üçün fəda olmağa hazır idi. İmperator, Xos¬rovXosrov mirzənin girov olaraq saxlanılmasını da düşünmüşdü. Bu üzdən də iki ay müddətincə rəhinə kimi saxlanılan Xosrov mirzə ilə bir diplomat kimi deyil, bir çocuqmuş kimi davranırdılar. Xosrov mirzə iki ay müddətincə qaldığı sarayda oranın memarlıq gözəlliyi ilə bağlı heyrətlərini gizlədə bilmirdi. Olayların axışı Rusiyanın Avropa və Osmanlı ilə olan münasibəti fərqli düzeyə gəlmişdi. Bu hadisələr Rusiyanı Qacariyə ilə barışcıl irtibata girməyə zorlayırdı. Bu üzdən də Xosrov mirzənin bu ziyarəti Rusiya tərəfindən Qacar dövlətinin Qriboyedov hadisəsi ilə bağlı üzr istəməsi kimi yozumlandı. Qacar dövləti ilə münasibətlərin normallaşdırılması qərarlaşdırıldı.
 
[[Fətəli şah]], Şiraz problemini həll etdikdən sonra Həmədanda ailəsi ilə bir yerdə dincəlməyi düşündü. Lakin Xuzistanın isti çöllərindən keçər¬kənkeçərkən Şahın qadınları çox rahatsızlanmışdılar”.
 
Xosrov mirzə öz missiyasını yerinə yetirib İrana döndü.
 
Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: “Şah, Həmədanda yerləş¬dikdənyerləşdikdən sonra Abbas mirzəyə bir məktub yazıb onun da Həmədana gəlməsini istədi. Abbas mirzə oğlu Xosrov mirzə ilə bir yerdə Həmədana getdi. Xosrov mirzə, Rusiya imperatoru ilə görüşünün nəti¬cələrininəticələrini şaha söyləyəcəkdi. “Yeni tarix”in yazarı Cahangir mirzə, ayrıntılarını söyləmədən şahın Abbas mirzə və Xosrov mirzə ilə çox yüksək səviyədə davrandığını yazır. Abbas mirzənin gəlişi münasibəti ilə şənliklər edilmiş və böyük bir qarşılama törəni gerçəkləşmişdir”.
Xosrov mirzə bir çox döyüşlərdə iştirak etmişdi.
 
Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: “Ancaq Kirmanda hökümət edən Xosrov mirzəyə daha çətin görəv (vəzifə) verilmişdi. Xosrov mirzə, Yusif xan Topçu ilə bir yerdə [[Azərbaycan]] ordusunun böyük bir hissəsini topları ilə bir yerdə Kirman və Xorasan arasında yerləşən qumsal çöllükdən keçirib Xorasana sövq etməli idilər.
 
Ancaq Məşhədə xəbər gəldi ki, Xosrov mirzə öz ordusu ilə qumsal çöllərdən uzaqlaşmış və insan yaşayan yerlərə yaxınlaşmış¬dıryaxınlaşmışdır. Təbəs vahələri Xosrov mirzəni yaxşı qarşılamışdı. O bölgənin kiçik xanları hətta Xosrov mirzəyə qatılıb, öz hörmətlərini Abbas mirzəyə bildirmək üçün Xorasana yola düşmüşdülər. Ancaq Təbəsin yaxınlığında olan və möhkəm qalaları ilə səciyələnən Tərşiz şəhəri düşmənlik etməyə başladı. Bu şəhərin mühasirəsi və alınması iki ay sürdü. ən sonda bu nahiyənin [[Məhəmməd xan Gəraylı]] adında bir xanının Xosrov mirzə ilə iş birliyi nəticəsində şəhər zəbt edildi. Məhəmməd xan Gəraylı özü istiqlaldan yana idi. Ancaq bəlli səbəblər üzündən 1832-ci ildə Azərbaycan ordusuna yardım etmək zorunda qalmışdı. O kiçik şəhərdə 10.000 xəlvər buğda ehtikar edilmişdi. Xosrov mirzə bu buğdanı öz əsgərləri arasında paylamaq yerinə bazarda satışa buraxıb gəlirini orduya xərclədi. Bu qədər buğdanın satı¬şasatışa buraxılması Tərşiz əhalisini sevindirmişdi. Çünkü o soyuq qış günlərində ehtikar üzündən şəhərdə aclıq hiss edilməyə başlamışdı”.
 
== Ədəbiyyat ==
469.530

edits