"Ümumdünya cazibə qanunu" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Düzəlişin təsviri yoxdur.
[[Şəkil:NewtonsLawOfUniversalGravitation.svg|right|250px|thumb|Nyutonun ümümdünya cazibə qanunu]]
 
'''Ümumdünya cazibə qanunu''' — məşhur ingilis fiziki [[İsaak Nyuton]]un təklif etdiyi qanuna görə aralarındakı məsafə <math>R</math>, kütlələri <math>m_1</math> və <math>m_2</math> olan iki maddi nöqtə bir- birini kütlələrinin hasili ilə düz,aralarındakı məsafənin kvadratı ilə tərs mütənasib olan qüvvə ilə cəzb edir:
<center><math>F = G \cdot {m_1 \cdot m_2\over R^2}</math></center>
 
'''Qrqvitasiya sabiti''' - kütlələri 1kq1 kq, aralarındakı məsafə 1m1 metr olan iki bircins kürə arasındakı cazibə qüvvəsinə bərabər olan sabitdir, G= <math> 6{,}673 \cdot 10^{-11}</math> м³/(кq с²).
 
== Nyutonun cazibə qanunun xüsusiyyətləri ==
Ümüdünya cazibə qanunu ideyası Nyutona qədər də bir sıra görkəmli alimlər tərəfindən irəli sürülmüşdü. Bu barədə [[Epikur]], [[Pyer Qassendi]], [[Kepler]], [[Borelli]], [[Dekart]], [[Roberval]], [[Qyuqens]] və başqaları öz fikirlərini bildirmişdilər. Kepler hesab edirdi ki, cazibə [[Günəş]]ə qədər olan məsafəyə əks proporseonaldır; Dekart bildirirdi ki, cazibə fəzada olan küləklərin nəticəsidir. Düzgün fikirlər də rast gəlinirdi; Nyuton "Başlanğıc" əsərində özündən əvvəl bu mövzuya toxunan və düzgün nəticəyə gələn [[İsmael Bulliald]], [[Rena Kristofer]] və [[Robert Quk]]un adını çəkir.<ref>[[Qyuqens]]ə görə,dairəvi hərəkətdə mıərkəzəqaçan qüvvə <math>F\sim</math> (uyğundur) <math>v^2\over R</math>, burada <math>v</math> — obyektin sürəti, <math>R</math> — orbitin radiusu. Ancaq <math>v\sim \frac R T</math>, burada <math>T</math> — dövretmə periodu, belə ki <math>v^2\sim \frac {R^2} {T^2}</math>. Keplerin 3-cü qanununa görə, <math>T^2\sim R^3</math>, ona görə də <math>v^2\sim \frac {1} {R}</math>, buna görə də son nəticə: <math>F \sim \frac {1} {R^2}</math>.</ref> Buna baxmayaraq Nyutona qədər heç kim cəzbetmə qanununu və [[planet]]lərin hərəkəti qanununu( [[Kepler qanunu]]) onun qədər aydın və riyazi şəkildə izah edə bilməmişdi.
 
İ.Nyuton [[1687]]ci ildə özünün möhtəşəm '''Natural fəlsəfənin riyazi əsasları''' əsərində o dövrdə məlum olan emprik [[Kepler qanunu]]na əsaslanaraq cəzbetmə qanununu hazırladı. O göstərdi ki,:
* planetlərin hərəkəti isbat edir ki, mərkəzi qüvvə vardır ;
* mərkəzi cəzbetmə qüvvəsi elliptik orbit yaradır.
 
== Ədəbiyyat ==
# Isaac Newton: "In [experimental] philosophy particular propositions are inferred from the phenomena and afterwards rendered general by induction": "Principia", Book 3, General Scholium, at p.392 in Volume 2 of Andrew Motte's English translation published 1729.{{xg}}--[[İstifadəçi:Ramizhuseyn|Ramizhuseyn]] 15:22, 26 dekabr 2011 (UTC)
 
== İstinadlar ==