"Əməliyyat sistemi" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

3.189 bayt əlavə edildi ,  9 il öncə
 
== Əməliyyat sistemlərinin təsnifatı ==
Ümumiyyətlə [[kompüter]]in [[proqram təminatı]]nı iki qrupa bölmək olar: [[Sistem proqram təminatı]] və [[tətbiqi proqram təminatı]]. Əslində istifadəçi ilə təmasda məqsəd əsasən ıstifadəçinin istədiyi [[tətbiqi proqram]]ı [[disk]]dən yaddaşa yükləmək və [[mikroprosessor]]u həmin proqram kodlarını icra etməyə yönəltməkdir. Bu işi görmək üçün [[ROM-BIOS]]-un bir çox ibtidai funksiyaları təməl rolunu oynaya bilər. [[Tətbiqi proqram]]ın yaddaşda işləməsi üçün, bundan başqa, yaddaşın idarə edilməsi və ən başlıcası isə [[disk]]də bu və ya digər şəkildə [[fayl sistemi]]ni qurmaq və onu idarə etmək gərəkdir. Bütün bu funksiyalar əməliyyat sisteminin üzərinə düşür. Onda sistem proqram təminatını altyapı və üstqurum kimi iki hissəyə ayırmaq olar. Burada [[BIOS]] sistem proqram təminatının altyapısını, onun təməlini, əməliyyat sistemi isə sistem proqram təminatının üstqurumunu təşkil edir. Aparat qurğularına münasibətdə isə [[BIOS]] aparat qurğularını birbaşa idarə edirsə, əməliyyat sistemləri isə aparaturaya çox zaman [[BIOS-un funksiyaları]] vasitəsilə, bəzən isə birbaşa müraciət edirlər. Əməliyyat sistemi, qurğuların tətbiqi proqramların istifadəsi üçün [[proqram interfeysi]] yaratmaqla o, tətbiqi proqramların işləməsi üçün bir mühit təşkil edir. Proqramçı nəzərindən tətbiqi proqram, qurğuları daha "uzaqdan"- əməliyyat sisteminin rəhbərliyi ilə (yəni əməliyyat sisteminin proqram interfeysi ilə), qismən isə [[BIOS]] vasitəsilə (BIOSun funksiyalarından [[kəsilmələr]] vasitəsilə istifadə etməklə), çox az hallarda isə qurğuya birbaşa müraciət etməklə ([[port]]lar vasitəsilə) onu idarə edirlər. Tətbiqi proqramın əməliyyat sisteminin proqram interfeysi vasitəsilə fiziki qurğunu idarə etməsi onun digər maşında qüsursuz işləməsinə zəmanət verir.
Əməliyyat sistemlərinin aşağıdakı növləri mövcuddur:
Hər bir əməliyyat sisteminin tipindən asılı olmayaraq üç əsas vəzifəsi vardır:
* Diskdə fayl sisteminin idarə edilməsi
* Giriş-çıxış qurğularını idarə etmək
* İstifadəçi interfeysi yaratmaqdır (başqa sözlə- istifadəçi ilə kompyuter arasında ünsiyyəti təmin etməkdir).
 
Deməli, nəticə etibarilə: sistem proqram təminatını iki qrupa ayırmaq olar- [[hesablama sistemi]]ni alt səviyyədən idarə edən (qurğulara birbaşa müraciət etməklə) və [[hesablama sistemi]]ni üst səviyyədən ([[BIOS]] funksiyaları vasitəsilə) idarə edən. İkincilər məhz əməliyyat sistemini təşkil edirlər. Deməli əməliyyat sistemi istifadəçi və [[tətbiqi proqram]] arasinda əlaqəçi rolunu oynayır. Əməliyyat sistemi tipindən asılı olaraq [[mikroprosessoru]] bu və ya digər rejimlərdə işlətməklə onun resursundan bu və ya digər dərəcədə effektiv istifadə etməyə imkan verir. Əməliyyat sistemi hesablama sisteminin tipindən (əsasən [[prosessor]]ların tipi, onların sayı və arxitekturası nəzərdə tutulur) asılı olaraq hesablama sistemi resurslarından istifadənin effektivliyini təmin etməlidir. Əməliyyat sistemlərinin aşağıdakı növləri mövcuddur:
* sistemlə eyni vaxtda işləyən istifadəçilərin sayına görə: biristifadəçili, çoxistifadəçili;
* sistemin idarə olunması ilə eyni vaxtda yerinə yetirilən məsələlərin sayına görə: birməsələli, çoxməsələli;