"Ölü dil" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

2.314 bayt çıxarıldı ,  9 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (Ölü dillər adı dəyişdirildi. Yeni adı: Ölü dil)
'''Ölü dil''' — nə vaxtsa xalqın milli dili olan, hal-hazırda isə istifadə olunmayan və inkişafını dayandırmış və ya dayandırmaqda olan dildirdil.
 
== Dillərin məhv olma səbəbləri ==
Dillərin ölü dillərə çevrilməsinin səbəblərindən biri həmin dillərdə danışanların əhali sayı üzrə qeyri-bərabər yayılmasıdır. Belə ki, planetimizindünya əhalisinin 80 faizi yalnız 80 dildə danışa bilir. Bununla belə, 3,5 min dil Yer kürəsidünya əhalisinin 0,2 faizinin payına düşür. Dilin aradan çıxması prosesinin əsas səbəbi qloballaşma və miqrasiyadır. Adamlar kütləvi şəkildə kəndlərdən şəhərlərə köçdükləri üçün müəyyən vaxtdan sonra öz xalqının dilini unudur.
Dillərin ölü dillərə çevrilməsinin səbəblərindən biri həmin dillərdə danışanların əhali sayı üzrə qeyri-bərabər yayılmasıdır. Belə ki, planetimizin əhalisinin 80 faizi yalnız 80 dildə danışa bilir. Bununla belə, 3,5 min dil Yer kürəsi əhalisinin 0,2 faizinin payına düşür. Dilin aradan çıxması prosesinin əsas səbəbi qloballaşma və miqrasiyadır. Adamlar kütləvi şəkildə kəndlərdən şəhərlərə köçdükləri üçün müəyyən vaxtdan sonra öz xalqının dilini unudur.
 
Hazırda mövcud olan dillərin yarısı təqribən yüz ildən sonra istifadədən kənarda qalacaqdır. Dillərin bir çoxu həmin dillərdə danışanların daha güclü dil mühitinə daxil olması səbəbindən aradan çıxır. Buna görə də, sayca kiçik xalqların və dövlətçiliyi olmayan xalqların dilləri aradan çıxmaq təhlükəsi ilə üzləşir. Uşaqların 70 faizdən azının öyrəndiyi dil ölümə məhkum dil sayılır. YUNESKO-nun "Yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşən dünya dilləri Atlasıatlası"nın məlumatına görə, hazırda [[Avropa]]da təqribən 50 dilin yox olmaq təhlükəsi var.
 
Linqvistikada canlı və ölü dil məfhumları məlumdur. Canlı dil insanların gündəlik ünsiyyətində işlədilən dildir.
[[Latın dili]] ölü dillərdən biridir. Buna baxmayaraq, həmin dil dəyişməz qaldığından elmi terminlərin göstərilməsi üçün istifadə olunur. Latın dili müasir roman dillərinin xələfidir. Bir sıra hallarda ölü dil yenidən canlı dilə çevrilə bilər. Buna [[ivrit dili]]ni misal göstərmək olar.
 
Suriya, finikiya, puni, [[Akkad dili|akkad]], elam, [[Şumer dili|şumer]], tirren, ket, qədim Çin, çaqatay, hunn[[Hun dili|hun]], [[Xəzər dili|xəzər]], bulqar, murom, meşşer, vediy, soqdı, [[Avesta dili|avesta]], sak, parfiya, Midiya, qədim fars, orta fars, toxar, qədim Makedoniya, qədim yunan, Frigiya, venet, messap, dalmasiya, yan, qədim rus, qərbi rus, praslavyan, Prussiya, qot, şərqi german, qədim sakson, qədim ingilis, orta ingilis, qədim İrlandiya dilləri və s. ölü dillərə misal göstərilə bilər.<ref> [http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_iyul2009/85096.htm Dünya dilləri] </ref>
 
== Mənbəİstinadlar ==
<references/>
 
[[Kateqoriya:Ölü dillər|* ]]
== Ədəbiyyat ==
* Adelaar, Willem F. H.; & Muysken, Pieter C. (2004). ''The languages of the Andes''. Cambridge language surveys. Cambridge University Press. ISBN 9780521362757.
* Brenzinger, Matthias (ed.) (1992) ''Language Death: Factual and Theoretical Explorations with Special Reference to East Africa''. Berlin/New York: Mouton de Gruyter. ISBN 978-3-11-013404-9.
* Campbell, Lyle; & Mithun, Marianne (Eds.). (1979). ''The languages of native America: Historical and comparative assessment''. Austin: University of Texas Press. ISBN 0292746245.
* [[Nancy Dorian|Dorian, Nancy C.]] (1978). Fate of morphological complexity in language death: Evidence from East Sutherland Gaelic. ''Language'', ''54'' (3), 590—609.
* Dorian, Nancy C. (1981). ''Language death: The life cycle of a Scottish Gaelic dialect''. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. ISBN 0812277856.
* Dressler, Wolfgand & Wodak-Leodolter, Ruth (eds.) (1977) ''Language death'' (International Journal of the Sociology of Language vol. 12). The Hague: Mouton.
* Gordon, Raymond G., Jr. (Ed.). (2005). ''Ethnologue: Languages of the world'' (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. ISBN 1-55671-159-X. (Online version: http://www.ethnologue.com).
* Harrison, K. David. (2007) When Languages Die: The Extinction of the World’s Languages and the Erosion of Human Knowledge. New York and London: Oxford University Press. ISBN 9780195181920.
* Mithun, Marianne. (1999). ''The languages of Native North America''. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-23228-7 (hbk); ISBN 0-521-29875-X.
* Mohan, Peggy; & Zador, Paul. (1986). Discontinuity in a life cycle: The death of Trinidad Bhojpuri. ''Language'', ''62'' (2), 291—319.
* Sasse, Hans-Jürgen (1992) 'Theory of language death', in Brenzinger (ed.) ''Language Death'', pp. 7-30.
* Schilling-Estes, Natalie; & Wolfram, Walt. (1999). Alternative models of dialect death: Dissipation vs. concentration. ''Language'', ''75'' (3), 486—521.
* Sebeok, Thomas A. (Ed.). (1973). ''Linguistics in North America'' (parts 1 & 2). Current trends in linguistics (Vol. 10). The Hauge: Mouton. (Reprinted as Sebeok 1976).
* Skutnabb-Kangas, Tove. (2000). ''Linguistic genocide in education or worldwide diversity and human rights?'' Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates. ISBN 0-8058-3468-0.
 
== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycan dili]]
 
[[Kateqoriya:Ölü dillər|*]]
[[Kateqoriya:Sosiologiya]]