"Teologiya" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

3.719 bayt əlavə edildi ,  9 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (Bot redaktəsi əlavə edilir: bar:Theologie)
'''Teologiya''' ({{lang-gr|θεος}}, theos, "Tanrı", + {{lang-gr|λογος}}, logos, "bilim") - ilahiyyat. Ümumi mənada hər hansı bir dinin, xüsusi mənada isə [[xristianlıq|xristianlığın]] təliminin sistemləşdirilməsi.
 
Bir qayda olaraq [[Bibliya]]ya, ümumdünya [[kilsə məclisləri]]nin qərarlarına və ([[protestantlıq|protestant]]lardan başqa) "kilsə atalarının" təlimlərinə ("[[Bibliya və ənənə|Müqəddəs Yazıya" və "Müqəddəs Ənənəyə]]") əsaslanan xristian teologiyasının tarixi nisbətən yenidir. XVIII əsrə qədər ilahiyyatçılar adətən [[Bibliya]] mətninin tarixi, ədəbi kontekstinə əhəmiyyət vermədən sitat gətirərək təlim vermişlər.
Teologiyanın hərfi mənası Tanrı bilgisi deməkdir. Mövcud dinin etiqad təliminin sistemləşdirilməsi.
Bibliyaya, birinci ümumdünya kilsələrinin qərarlarına və "kilsə atalarının" təlimlərinə ("müqəddəs
yazıya" və "müqəddəs rəvayətə") əsaslanan xristian Teologiyası əsas ilahiyyata (fundamental teologiya, apologetika) ehkamçı ilahiyyata, əxlaqi ilahiyyata, kilsə haqqında təlimə və s. ayrılır.
 
Bibliya teologiyası müstəqil bir elm olaraq XVIII əsrdə protestant kilsəsində meydana gəldi. Protestantlar, ümumiyyətlə, Müqəddəs Ənənənin avtoritetini qəbul etmədikləri və yalnız Bibliyanı vəhy saydıqlarına görə, sistematik teologiyanı yaradan protestantların başlıca üsulu “Bibliyanı Bibliya vasitəsilə şərh etmək” qaydasından ibarət idi. Müqəddəs Ənənəyə böyük əhəmiyyət verən pravoslav və katolik teoloqları əvvəllər protestantlığın təsirindən ehtiyatlanaraq belə teologiyaya bir qədər şübhə ilə yanaşmışlar. Lakin sonra elmi üsullara əsaslanan teologiyanın təkcə protestant deyil, pravoslav və katolik təliminə də tətbiq edilməsinin mümkünlüyünü və zərurətini görmüşdürlər.
Teologiyaya ifrat ehkamçılıq, avtoritarlıq və sxolostika xasdır. Teologiyanın elmlə bir araya sığa bilməsini sübut etməyə çalışan dini fəlsəfə teologiya ilə qovuşur. Teologiya bütün dövrlərin mütəfəkkirləri tərəfindən tənqid edilmişdir.
 
Qeyd etmək lazımdır ki, xristianlığın əsas ehkamlarında eyni mövqeyi tutan [[pravoslavlıq|pravoslav]], [[katolisizm|katolik]] və [[protestantlıq|protestant]] kilsələri bir çox detallarda fərqli təlimlərə etiqad edirlər, buna görə də bir məzhəbin içində belə sistematik teologiyanın bir neçə variantı ola bilər. Protestant müəlliflərin arasında P. Tillix<ref>[[Paul Tillich|Tillich, Paul]]. ''Systematic Theology''. (3 volumes). Rus dilinə tərcümə bax: http://knigosite.ru/library/books/52239</ref>, U. Qrudəm<ref>[[Wayne Grudem|Grudem, Wayne]] (1995). ''Systematic Theology''. Zondervan. (ISBN 978-0-310-28670-7). Rus dilinə tərcümə bax: http://tpor.ru/duxovnoe/uejn-grudem-sistematicheskoe-bogoslovie</ref> kimi müəlliflərin sistematik teologiya əsərləri xeyli yayılmış və başqa dillərə tərcümə olunmuşdur. Rus [[baptizm|baptist]] ilahiyyatçısı M.V. İvanovun “Sistematik teologiyanın əsasları” əsərində baptist təlimləri öz əksini tapmışdır.<ref>Bax: http://rusbaptist.stunda.org/sistem.htm</ref> Pravoslav kilsəsində V.N. Losskiyin “Doqmatik teologiya” adında sanballı əsəri şöhrət qazanmışdır.<ref>Bax: http://predanie.ru/lib/book/69664/</ref>
 
Teologiya bir çox sahələrdən ibarət olan mürəkkəb elmdir. Müxtəlif xristian məzhəblərində teologiyanın sahələrə, fənlərə bölünməsi fərqlidir, lakin ümumiyyətlə xristian teologiyasında aşağıdakı əsas sahələri qeyd etmək olar: [[Allah]] haqqında təlim olaraq “xüsusi teologiya” (o cümlədən [[Üç Üqnum]], Allahın adları və sifətləri), [[vəhy]], yaradılış, teodiseya (şərin mövcudluğunu izah edən elm), [[Bibliya antropologiyası]], hamartiologiya (günah haqqında təlim), [[xristologiya]] (Məsihin şəxsiyyəti haqqında təlim), pnevmatologiya (Müqəddəs Ruh haqqında təlim), soteriologiya (xilas haqqında təlim), ekklesiologiya (kilsəni tədqiq edən elm), missiologiya, esxatologiya (dünyanın axırı haqqında təlim), sakramentologiya ([[vəftiz]] və [[yevxaristiya|Rəbbin süfrəsi]] kimi “sakramentlər” (müqəddəs mərasimlər) haqqında təlim), patrologiya (kilsə atalarını tədqiq edən elm), angelologiya və demonologiya (mələkləri və cinləri tədqiq edən elm).
 
Xristian teologiyası, dəyişməz təməl əqidələri sabit qaldığı halda, daim inkişaf edən və dəyişən bir hadisədir. Ehkamçı teologiya bütün dövrlərin mütəfəkkirləri tərəfindən tənqid edilmişdir. Bu səbəbdən xüsusilə son əsrlərdə teoloqların elmə və tənqidə daha çox açıq olmaları teologiyanı getdikcə ifrat ehkamçılıqdan uzaqlaşdırır, məzhəblər və dinlər arasında sağlam dialoqun artmasına zəmin yaradır.
 
== İstinadlar ==
<references/>
 
Mənbə
* Мень А. протоиерей «Библиологический словарь в 3-х т.». Москва: Фонд имени Александра Меня, 2002. «Богословие Библейское»
 
[[Kateqoriya:Teologiya]]
150

edits