"Cinnilər tayfası" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

12 bayt çıxarıldı ,  9 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
Redaktənin izahı yoxdur
Redaktənin izahı yoxdur
|digər mövzu səhifəsi = Cinli (dəqiqləşdirmə)
}}
ÇinlilərCinlilər [[Azərbaycan türkləri]]nin etnogenezində rol oynamış türk mənşəli tayfalardandır. ÇinliCinli tayfası Azərbaycan tarixşünaslığında ən az tədqiq olunmuş tayfalardandır. [[Güney Qafqaz]]da çinlilərcinlilər həm [[Ermənistan]], həm də [[Gürcüstan]] ərazisində III-IV əsrdən məskunlaşıblar. Ermənistandakı çinlilərcinlilər IV əsrdən xristian dinini qəbul etmişdilər. VIII əsrə qədər ermənlərin qoşunlarının başçılarının hamısı ÇinliCinli tayfasından idi. ÇinlilərinCinlilərin əcdadı Mamiqun adlı başçının adı ilə ermənicə Mamikonian "Mamiqunlar" adını daşıyırdılar. (Q.Ə.Qeybullayev. Qədim türklər və Ermənistan. Bakı: 1993) Gürcüstanda [[Kür çayı]]nın sahilində yaşayan çinlilərcinlilər əvvəlcə xristian dinini qəbul etməmişdilər. Onların yaşadığı qala indi gürcü dilində Şamşvilde adlanır ki, bu da üç ox (gürcü dilində sami – üç, şvilde – ox) adının tərcüməsidir.
 
"Sisakan tarixi" əsərinin müəllifi, əslən türk çinlicinli olan [[Stepan Orbelian]] (atasının adı Tarsancdır. Bu ad Xəzər sərkərdələrindən biri, Bizans mənbələrində adı çəkilən Tarmanc adı ilə müqayisə olunur) yazır ki, çinlilərcinlilər III əsrdə Çin-Bakurun başçılığı ilə Dəryal (türkcə dar-darısqal və yal sözlərindən ibarət olan bu ad sonralar səhvən farsca Dar-alan – Alan qapısı kimi izah edilmişdir. Halbuki heç bir mənbədə bu toponimin Daralan forması yoxdur) keçidi vasitəsiylə Şimaldan Gürcüstana gəlmiş və gürcü çarı onları hörmətlə qəbul edərək yerləşmələri üçün Orbeti (qartal yurdu) qalasını vermişdir. ÇinlilərinCinlilərin hakim sülaləsi bu qalada yaşadığına görə Orbeli adlanırdı. Bu sülalə min ilə yaxın hakimiyyətdə olmuş və [[1117]]-ci ildə süqut etmişdir. [[Gürcülər]]də XIX əsrə qədər məşhur Orbeli knyaz nəsli də öz adını türk çinlilərdəncinlilərdən almışdı. Erməni tarixçisi N.Q.Adons yazmışdı ki, XIX əsrin əvvəllərində [[Gürcüstan]]da knyaz Orbelianlar əcdadlarını çinlilərincinlilərin arasında axtarırlar və Çin-Bakuru özlərinin ulu əcdadı hesab edirlər. Orbeli (Orbelian) xan nəsli [[1117]]-ci ildə Gürcüstanda [[Lori qalası]]nı tikdirmişdilər. Lakin xristian [[ermənilər]] və [[gürcülər]] Orbelilərə qarşı mübarizə aparırdılar. Nəticədə bu xan nəslinn bir hissəsi qoşunu ilə [[Sisakan]]a köçüb gəlmiş, xristian dinini qəbul etmiş, sonra da hakimiyyəti ələ almışdı. XIII əsrdə Sisakanın hakimi [[Stepan Orbelian]] idi. Onun [[1290]]-cı ildə yazdığı "Sisakan nəslinin tarixindən" adlı əsəri qrabar dilində yazılmışdır. Bu da təbii idi. O vaxt Sisakanda (Sisakan kilsəsi Alban kilsəsinə tabe idi. Ərəb xəlifəsi isə Alban kilsəsini erməni kilsəsinə tabe etmişdi) kilsə artıq erməni kilsəsinə tabe idi və xristian [[Qafqaz albanları]] arasında da bütün yazı-pozu qrabar (qədim erməni) dilində aparılırdı. Xristian dininə qulluq edən Stepan Orbeliani də əsərini erməni dilində yazmalı idi (Q.Qeybullayev. Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən. Bakı: 1994).
 
[[Sisakan]]da sakların Sisak sülaləsi uzun müddət hakimiyyətdə olmuşdu. [[Zəngəzur]]da qədim qala və istehkamları da onlar tikdirmişdilər. Stepan Orbelian yazır ki, Yuxarı Qarabağda [[Dizak qalası]]nı Sisak nəsli tikmişdir. [[Sisaklar]]ın digər məşhur qalası [[Şəki qalası (Zəngəzur)|Şəki qalası]] idi.