"Dirayə" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

14 bayt əlavə edildi ,  9 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
(Yeni səhifə: Dirayə hədisin sənədi, mətni, təriqi - istər səhih ola istərsədə əlil və həmçinin məqbulu mərduddan ayırmaq üçün ehtiyyac duyulanlardan bəhs edən elmdir. Şe...)
 
Redaktənin izahı yoxdur
Dirayə hədisə sənəd və ya mətn baxımından ariz olan hallardan bəhs edən elmdir. Sənəd dedikdə ayrı-ayrı ravilər deyil, hədisin tam təriqi (ravilər məcmusu) nəzərdə tutulur. Raviləri ayrı-ayrıliqda, məfəssəl şəkildə araşdırmaq isə "rical" elminin öhdəsinə düşür.
 
Yuxarıda deyilənlərə aydınlıq gətirək:
 
Hədisin təriqinə ariz olan hallara nümunə:
 
Əgər deyilsə ki, hədisin raviləri siqa və imamilərdir hədis səhihdir.
 
Hədisin ravilərinin hamısı siqa lakin qeyri-imamilər olarsa və yaxud yalnız biri qeyri-imami olarsa hədis müvəssəq hesab olunur.
Ravilər imami məmduh olarlarsa həsən, olmazlarsa hədis zəif hesab olunur.
 
Buradan da rical elmi ilə dirayə elminin fərqi aydın olur. Rical elmində hədisin raviləri ayrılıqda, müfəssəl şəkildə, dirayə elmində isə hədisin sənədi bütövlükdə nəzərdən keçirilir. Həmçinin dirayə elmində rical elmindən fərqli olaraq hədisin mətnindən də bəhs olunur.
 
Bu elmdə istifadə olanan bəzi terminlərin mə`nalarını nəzərdən keçirək:
 
1.Sənəd: Mətnin təriqinə deyilir ki, burada bir-birindən nəql edən bütün kəslər nəzərdə tutulur.
 
2.Mətn: Hədisin mə`nasını bərqərar edən sözlərdir. Hansı ki, bu sözlər peyğəmbər (s.a.a.s) və məsum imamların (a.s.) kəlamlarıdır.
kəlamlarıdır.
 
3.Sünnət: Mə`sumun sözü, fe`li və təqriridir.
 
4.Hədis: Məsumun sözünü, felini və təqririni hekayət edən kəlamdır.
 
Məşhur nəzərə görə mütəvatir xəbərdən hasil olan elm zəruridir. Çünki:
1. Əgər elm nəzəri olsa gərək 2 müqəddiməyə əsaslansın, hansı ki, məsələ bu cür deyildir. Məsələn biz heç bir müqəddiməyə əsaslanmadan Məkkə şəhərinin mövcud olduğunu qəti şəkildə bilrik.
 
2. Əgər elm nəzəri olsa avam və uşaqlar kimi fikr və nəzər sahibləri olmayanlar üçün vücuda gəlməz.
 
3. Əgər nəzəri olsa qəsdən fikir etməyənlər üçün də vücuda gəlməz, hansı ki məsələ bu cür deyildir.
 
 
1. Həmin xəbərlə çatdırılan məsələ məhsusdur
 
2. Yalan söyləmək üçün birləşməməlidirlər.
 
 
1. Xəbər verənlərin sayı elə bir həddə çatmalıdır ki, adətən yalan üçün birləşmələri mümkün olmasın. Həmçinin yalanı qəsdən söyləməklərindən amanda olmalıdır.
 
2. Elmləri hissə söykənsin.
 
3. Əgər xəbər verənlərin təbəqəsi birdən artıq olsa bütün təbəqələrdə say həmin həddə çatmalıdır.
 
4. Çatdırılan xəbər elmə söykənməlidir, zənnə yox. Əks halda həmin xəbərdən bizə də elm yox zənn hasil olacaq.
 
5. Eşidən şəxs əvvəlcədən bu xəbəri bilməməlidir.
 
6. Eşidən şəxsin zehnində şübhə və yaxud xəbərin düzgün olmaması e`tiqadına vadar edən bir şey olmamalıdır.
 
Müxtəlif ravilərin çatdırdığı xəbərlərin mətni eyni olarsa təvatur “ləfzi təvatur” adlanır. Bu da bə`zən bütöv mətndə, bə`zən isə mətnin bir hissəsində müşahidə olunur.
 
Bə`zənBəzən isə mətnlər fərqli olurlar lakin eyni mə`nanı çatdırırlar. Bu zaman təvatur “mə`nəvi təvatur” adlanır.
 
Xəbər mutəvatir həddinə çatmasa lakin ravilərinin sayı 3 nəfəri keçsə "mustəfiz" adlanır.