Əsas menyunu aç

Dəyişikliklər

355 bayt əlavə edildi, 5 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
[[Şəkil:Liwa-e-Ahmadiyya 1-2.svg|thumb|right|300px|Əhmədiyyə təriqətinin bayrağı]]
'''Əhmədiyyə''' və ya '''Qadiyanilik''' ({{lang-ar|أحمدية}}, {{lang-ur|احمدِیہ}}) — XIX əsrin sonlarında [[Hindistan]]da yaranmış İslami təriqət. Bəzi müəlliflərə görə müstəqil dindir.
 
'''Əhmədiyyə''' və ya '''Qadiyanilik''' ({{lang-ar|أحمدية}}, {{lang-ur|احمدِیہ}}) — [[XIX əsrinəsr]]in sonlarında [[Hindistan]]da yaranmış İslami təriqət. Bəzi müəlliflərə görə müstəqil dindir.
 
Təriqətin əsası [[23 mart]] [[1889]]-cu ildə [[Mirzə Qulam Əhməd Qadiyani]] tərəfindən qoyulmuşdur. Təriqətin əsas vəzifəsi kimi o, İslamın ilkin formasının təbliğini qarşıya qoysa da, hazırda İslam alimləri bu hərəkatı İslamdan kənar dini cərəyan hesab edirlər. Bu təriqət [[Pakistan]]da rəsmən qadağan edilsə də, əsas ardıcılları, təxminən 2 milyon <ref>{{cite web | url=http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,,PAK,,49913b5f2c,0.html | title=Pakistan: The situation of Ahmadis | publisher=Immigration and Refugee Board of Canada}}</ref> nəfər məhz bu ölkədə cəmləşmişdir. Təriqət üzvləri son illərdə digər ölkələrdə də aktiv missionerlik fəaliyyəti həyata keçirirlər.
 
== Yaranma səbəbləri ==
[[Şəkil:Baitul Futuh back.jpg|thumb|right|250px|[[Qərbi Avropa]]da ən böyük Əhmədiyyə məscidi olan Beytül Fütuh Məscidi, [[London]]]]
 
Müxtəlif dövrlərdə hindlilərin dini təsəvvürlərinin İslamla qarışdırılması ideyası irəli sürülmüşdü. İmperialist ingilislər Hindistanı öz müstəmləkələrinə çevirəndən sonra bu cür ideyalardan siyasi maraqları üçün istifadə etməyə çalışmışlar. Onlar Hindistanın müsəlman əhalisindən çəkinir, öz işğalçı hakimiyyətləri üçün təhlükə mənbəyi hesab edirdilər. Hindlilərin inanclarında isə mübarizə ruhlu məqamlara əhəmiyyət verilmirdi.{{mənbəsiz}} Buna görə də [[ingilislər]] İslam təlimini öz hakimiyyətləri üçün təhlükəsiz olan hind inancları ilə "qarışdırmaqda" maraqlı idilər.
 
== Yaranması ==
[[Şəkil:Liwa-e-AhmadiyyaMahmud 1-2Moschee1.svgjpg|thumb|right|250px|Əhmədiyyə[[Sürix]]də təriqətininəhmədiyyə bayrağıtəriqətinə aid Mahmud Məscidi]]
Bu təriqət [[1889]]-cu ildə [[Mirzə Qulam Əhməd Qadiyani]] ([[1835]]-[[1908]]) tərəfindən təsis edilmişdir. O, kiçik [[Pəncabpəncab]] kəndi olan Qadiyanda (Hindistan) anadan olmuşdur. Ailəsi ingilis hakimiyyətinə xidmət etmiş, özü isə həyatının sonunadək onlara sadiqlik nümayiş etdirmiş, müsəlmanların müqavimət hərəkatını mənasız saymışdır.
 
Mirzə Qulam ilk mərhələdə ənənəvi [[İslam]]ın müddəalarına qarşı çıxış etmirdi. Lakin sonralar, [[Kəşmir]]də [[İsa peyğəmbər]]in məzarını tapdığını iddia etmişdir. Onun sözlərinə görə, İsa Fələstində edam edilməmiş, Kəşmirə gəlib, burada ölmüş və dəfn edilmişdir. Lakin onun bu iddialarına dair faktiki dəlilləri olmamışdır. Bundan başqa, onun söylədikləri [[Quran]] ayələri ilə də ziddiyyət təşkil edirdi. Çünki orada deyilir ki, [[İsa]] peyğəmbər ölmamışdan əvvəl [[Allah]]ın dərgahına qaldırılmışdır. Hədislərə görə isə, İsa gələcəkdə, qiyamətə yaxın vaxtda Allahın dərgahından yerə enəcəkdir. Onun dedikləri bu məqamlarla üst-üstə düşmürdü.
 
Mirzə Qulam, hətta İsanın ruhunun və qüvvəsinin ona keçdiyini də iddia etmişdir. Daha sonra isə özünü "imanı yeniləşdirən adam" (mucəddid) və Yeni [[Məsih]] elan etmiş və bunu sübuta yetirmək üçün hədislərdən dəlillər axtarmağa başlamışdır. Bir müddət sonra Tanrıdan vəhy aldığını da iddia edən Mirzə Qulam bununla kifayətlənməyib, özünü Allahın yer üzündəki təcəssümü də adlandırmışdır. İlahi təcəssüm və İsanın qüvvəsinin daşıyıcı olması ideyalarını o, [[Xristianlıqxristianlıq]]dan və hind inanclarından almışdır. Özünü, hətta Krişnanın təcəssümü belə adlandırmaqdan çəkinməmişdir. İsanın sözlərini özünəməxsus şəkildə yozan Mirzə Qulam İslamda cihadın mənasız və lazımsız bir şey olduğunu elan etmişdir.
 
== Etiqadı ==
[[Şəkil:2002-07-20 Moschee-Wilmersdorf.jpg|thumb|right|250px|[[Berlin]]də Əhmədiyyə Məscidi]]
Nəhayət, Mirzə Qulam özünü həm [[Məhəmməd peyğəmbər]]in təcəssümü, həm də dünyanın yeni peyğəmbəri elan etmişdir. Amma İslam təliminə görə, Məhəmməd peyğəmbərdən sonra yeni bir peyğəmbər gəlməyəcəkdi. Çünki Quranda Həzrət Məhəmməd peyğəmbərlərin sonuncusu, "peyğəmbərliyin möhürü" adlandırılmışdır. Belə məqamları özünə uyğun izah etməyə çalışan Mirzə Qulam deyirdi ki, bu cür ayələrin mənası ondan ibarətdir ki, dünyaya gələn hər yeni peyğəmbər Məhəmməd peyğəmbəri tanıyıb onun şəriətini canlandırmalı, ona yeni nəfəs verməlidir. Mirzə Qulama görə, Quranda Həzrət Məhəmmədin "peyğəmbərliyin möhürü" adlandırılması o demək deyil ki, Allah başqa insanlarla əlaqə yarada, onlarla ünsiyyət bağlaya, onlarda təcəssüm edə və onlara vəhy göndərə bilməz.
Qadiyanilər Mirzə Qulamın peyğəmbərliyini qəbul edərək, onu bütün peyğəmbərlərdən üstün sayır, möcüzələr törətdiyinə inanırlar. Məsələn, [[1894]]-cu ildə ildə baş vermiş [[Günəş]] və [[Ay]]ın tutulmasını Mirzə Qulamın peyğəmbərliyinin təsdiqi kimi yozurlar.
*{{cite book | title=Islam and the Ahmadiyya jamaʻat: history, belief, practice | publisher=Columbia University Press | author=Simon Ross Valentine | year=2008 |isbn=978-0-231-70094-8}}
*{{cite book | title=The Ahmadis: community, gender, and politics in a Muslim society | publisher=McGill-Queen's University Press | author=Antonio Gualtieri | year=2004 | location=Canada | isbn=0-7735-2738-9}}
*{{cite book | title=Invitation to Ahmadiyyat | publisher=Routledge & Kegan Ltd | author=Mirza Basheer-ud-Din Mahmood Ahmad | authorlink=Mirza Basheer-ud-Din Mahmood Ahmad | year=1980 | isbn=0-7100-0119-3}}
*{{cite book | title=Ahmadiyyat: the renaissance of Islam | publisher=Tabshir Publications | author=Muhammad Zafarullah Khan | authorlink=Muhammad Zafarullah Khan |year=1978 | isbn=0-85525-015-1}}
*{{cite book | title=Conscience And Coercion | publisher=Guernica Editions | author=Antonio R. Gualtieri | year=1989 |location=Canada | isbn=0-920717-41-1}}