"Neftçala rayonu" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

40 bayt çıxarıldı ,  7 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (fixing dead links)
 
== Tarixi, mədəniyyət və memarlıq abidələri ==
 
Rayonda 34 [[məscid]] var. [[Xıllı|Xıllı qəsəbəsində]] XIX əsrə aid [[Fatimə|Fatimeyi-Zəhra]] məscidi, [[Bankə|Bankə qəsəbəsində]] [[1898]]-ci ildə inşa edilmiş Balıq Kombinatının inzibati binası, XIX əsrə məxsus (Z.O.Qoltuq) kilsə, [[1894]]-cü ilə aid Heydər Almazov türbəsi (şəhər qəbiristanlığında), Bankə qəbiristanlığında [[1918]]-ci ildə şəhid olmuş türk əsgərlərinin şərəfinə ucaldılmış monument (2004) tarixi abidələr kimi qorunub saxlanılır. Bundan başqa Neftçala şəhərində [[1941]]-[[1945]]-ci il abidə kompleksi (1985-ci il), [[Xıllı|Xıllı qəsəbəsində]] naməlum əsgər abidəsi, [[Bankə|Bankə qəsəbəsində]] Ana abidəsi, [[Aşağı Qaramanlı]], [[Xol Qarabucaq]], [[Tatarməhlə]] kəndlərində [[Böyük Vətən müharibəsi]]nə həsr olunmuş abidə kompleksləri, şəhər mərkəzində [[20 Yanvar hadisələri|"20 Yanvar" şəhidləri]] şərəfinə ucaldılmış abidə (1998), rayon şəhidləri şərəfinə ucaldılmış monumentlər mövcuddur<ref name="prezident-146">[http://www.elibrary.az/docs/azerbaijan/gl2.pdf Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin PREZİDENT KİTABXANASI. İnzibati-ərazi vahidləri. Səh. 146]</ref>.
 
 
Çoxəsrlik tariximizdə zaman-zaman yadelli orduların qarətlərinə məruz alan torpağımız 19-cu əsrin əvvəllərində iki işğalçı dövlət- [[Rusiya imperiyası]] və [[İran]] dövləti arasında bölüşdürülürdü. Xalqımızın uzun sürən müstəmləkə əsarəti dövrü də o vaxtdan başladı. Hakim ideologiyanın təzyiqi altında xalqımızın milli heysiyyatı təhqir olundu və tarixi saxtalaşdırıldı<ref>'''Anar Ağalarzadə.''' ''Kürqırağı abidələri: (Neftçala bölgəsi əsasında tarixi-epiqrafik tədqiqat).'' Avropa, 2005. Səh. 37</ref>. 20-ci əsrdə tariximizin qərəzli surətdə təhrif olunmuş hadisələrindən biri də 1918-ci ilin yazında [[bolşevik]] və [[daşnak]] silahlı dəstələri tərəfindən məqsədyönlü şəkildə [[Bakı]]da və qəzalarda dinc əhaliyə qarşı törədilən dəhşətli [[soyqırım]]ıdır. [[Bolşevik]] maskası geymiş, qatı daşnak [[Stepan Şaumyan]] ordu quruculuğu işində anti-müsəlman mövqeyində idi. [[Birinci dünya müharibəsi]] illərində [[Qafqaz]] cəbhəsinin müxtəlif bölgələrindən [[Bakı]]ya minlərlə silahlı [[erməni]] əsgərləri gəlmişdi. Elə bu cəhətdəndir ki, [[Sovet]] ordusunun rəhbər zabit kadrlarının əksəriyyəti [[erməni]] zabitləri idi. [[Stepan Şaumyan]] çıxışlarında yaxın vaxtlarda şiddətli döyüşlərin başlanacağına işarə edirdi. [[Mart]]ın ortalarında o, çəkinmədən bildirmişdi ki, [[Bakı Soveti (İcraiyyə Komitəsi)|Bakı Soveti]] [[Zaqafqaziya]]da vətəndaş müharibəsinin başlıca mərkəzinə çevrilməlidir. O qəsdən müsəlmanların [[soyqırım]]ını vətəndaş müharibəsi kimi qələmə verir, faciənin əsl mahiyyətini təhrif edirdi. Onun rəhbərliyi ilə [[Azərbaycan]]ın bir çox şəhər və mahallarında kütləvi qırğınlar törədilmişdi. Bu zaman türk qoşunlarının köməyi, onların torpağımızda qəhrəmancasına döyüşərək şəhid olmuş oğullarının al qanı bahasına xalqımız [[erməni]] quldurlarının və yenicə qurulmaqda olan Sovet hökumətinin genosidindən xilas olmuşdu<ref>Ağalarzadə, Anar. ''Kürqırağı abidələri: (Neftçala bölgəsi əsasında tarixi-epiqrafik tədqiqat).'' Avropa, 2005. Səh. 38</ref>.
 
[[Şəkil:Neftcala Kilse.jpg|left|230px|thumb|Qoltuq qəsəbəsindəki kilsə]]
 
1918-ci il [[Mart soyqırımı|mart hadisələri]] zamanı [[Türkiyə]]nin hərbi naziri [[Ənvər Paşa]] Qafqaz İslam Ordusunun yaradılması barədə əmr verdi. 1918-ci il [[21 aprel|aprelin 21-də]] isə [[Cavad qəzası]]nın [[Salyan]] şəhərində Sovet hakimiyyəti elan olundu. Bundan sonra [[Salyan]] və Neftçala ətrafında erməni daşnaklarının və rus [[bolşevik]]lərinin törətdiyi qörğına, əsl [[soyqırım]]ına Qırmızı Qvardiyanın III və V taborları rəhbərlik etdi<ref> Azər Turan. "Qafqaz İslam Ordusu Neftçalada. s. 6. Bakı, Yurd, 1999. </ref>. Belə ki, [[Salyan]]dakı III tabora Ter-Avakimov, Neftçaladakı V tabora Danilyan başçılıq edirdi. Görəsən, [[Kür çayı]] sahilində nə üçün genosid həyata keçirildi? Azər Turan bu çirkin siyasətin iç üzünü çox gözəl açaraq təhlil etmişdir. Onun fikrincə, [[Xəzər dənizi]]ndən [[Kür çayı]] vasitəsi ilə [[Azərbaycan]]ın içərisinə doğru irəliləməklə daşnak-bolşevik koalisiyası geosiyası hərbi strateji mənafeləri göz altına almaq istəyirdi. [[Muğan]]ın taxıl ehtiyatına yiyələnməklə daşnak-bolşevik-qırmızı qvardiyasını çörəklə təmin etmək [[Bakı Soveti (İcraiyyə Komitəsi)|Bakı komissarları sovetinin]] rəhbəri [[Stepan Şaumyan]]ın qeyd etdiyimiz kimi hərbi strateji məqsədi olmuşdur<ref> Azər Turan. Qafqaz İslam Ordusu Neftçalada. s. 10-11. Bakı, Yurd, 1999. </ref>.
 
Mənbələrə əsasən türk-azərbaycanlı hərbi dəstələri Neftçala ərazisindəki bu son döyüşdən 11 nəfər itki və eyni zamanda qələbə ilə çıxdı. <ref> Azər Turan. Qafqaz İslam Ordusu Neftçalada. s. 21. Bakı, Yurd, 1999. </ref>. Görünür bu soraqsız məzarlarda yatan 11 şəhidin hər birinin adının tarixlərdə yaşadılmaması o vaxtkı hakim imperiyanın xofundan xəbər verir. Elə savaş başa çatdıqdan sonra bir bölüyün saxlanması ilə 1918-ci ilin iyulun sonlarında türk orduları Neftçala ərazisini tərk etmişdir<ref>'''Azər Turan. 1918-ci ilin 31 günü. Gülü gülşən edənlər. s. 29. Bakı, 2008. </ref>. </ref>.
 
Türk ordusunun [[Qaraqaşlı]]dakı 40 nəfərlik bölməsinə rəhbərlik edən türk zabiti Ramazan bəyin 5-ci Qafqaz Firqəsi komandanlığına göndərdiyi sənədə əsasən [[Bankə]]dəki döyüşdə "ikisi milis (Azərbaycanlı könüllü) olmaq üzrə 11 şəhid" verilmişdir. 1918-ci ildə [[Bankə|Bankə qəsəbəsi]] yaxınlığındakı [[1 №-li Mayak|1-ci Mayak]] kəndində balıq vətəgəsində fəhlə işləyən Usub Məmmədova görə də "türklər on bir şəhid veriblər". Seyidlər qəbiristanlığındakı məzarlarda isə 10 nəfərin uyuduğu şəksizdir. Çünki Ramazan bəyin 5-ci Qafqaz Firqəsi komandanlığına verdiyi raportdan da göründüyü kimi həmin 11 nəfərdən ikisi azərbaycanlı könüllülər idi və Əfqan Həziyevin dediyinə görə, o iki nəfərdən birini, 18 yaşı olan şəhidi 1918-ci ildə burda deyil, aparıb öz doğma kəndlərində – Çuxanlıda dəfn ediblərmiş<ref> Azər Turan. Darülmöminin. s. 228. Bakı, 2012. </ref>.
 
=== Keçmiş yaşayış məntəqələri ===
 
{{Siyahı sütunlarla|2|
'''Adı dəyişmiş yaşayış məntəqələri'''
*Musalı<ref>Tapdıqoğlu, Nazim. ''Neftçala rayonu və onun toponimiyası.'' Təhsil, 2006. Səh. 55.</ref><ref>[http://e-qanun.az/files/framework/data/3/f_3811.htm Azərbaycan Respublikasının İmişli, Neftçala, Tovuz, Xaçmaz və Şəmkir rayonlarının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişiklik edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu. Bakı şəhəri, 11 fevral 1997-ci il. № 248-IQ]</ref>
*Yeni Oryad<ref>Tapdıqoğlu, Nazim. ''Neftçala rayonu və onun toponimiyası.'' Təhsil, 2006. Səh. 24.</ref>
 
 
 
 
}}
 
! [[Şəkil:Kür Bankə qəsəbəsi-1.jpg|245px]]
|-
! [[Dördlər (Neftçala)|Dördlər kəndi]]
!
! [[Bankə|Bankə qəsəbəsi]]
|-
| [[Şəkil:Kür Bankə qəsəbəsi-2.jpg|245px]]
| [[Şəkil:Kür-2.jpg|230px]]
|-
! [[Bankə|Bankə qəsəbəsi]]
! Neftçala İnzibati Rayonu
! [[Kürkənd (Neftçala)|Kürkənd kəndi]]
|-
| [[Şəkil:Kür Xıllı.jpg|245px]]
| [[Şəkil:Kür delta.jpg|245px]]
|-
! [[Xıllı]]
! [[Abasalılı|Abasalılı kəndi]]
! Kür çayının [[1 №-li Mayak]]dan sonra <br/>Xəzərə tökülən sol qolu
|}
</center>
 
== Maraqlı faktlar ==
 
* [[Azərbaycan]]da ilk [[aptek]] [[1850]]-ci ildə [[Bankə]] balıq vətəgəsi xəstəxanasının nəzdində təşkil olunub<ref name="Neftçala fakt"/>.
* [[1920]]-ci ildə yeni [[Azərbaycan SSR|Azərbaycan Respublikasının]] rəhbəri [[Nəriman Nərimanov]] ölkəyə ilk səfərini [[Bankə]]dən başlamışdır<ref name="Neftçala fakt"/>.
 
== Tanınmış şəxsləri ==
 
[[Şəkil:Neftçala 20 yanvar.jpg|right|300px|thumb|Neftçala şəhəri 20 yanvar şəhidləri abidəsi]]
 
Neftçaladan 3787 nəfər [[Böyük Vətən müharibəsi]]ndə iştirak etmişdir. Bunlardan 1302 nəfəri geri qayıtmamışdır
<ref name="Qehramanlar">[http://neftcala-mks.az/geroy.htm Neftçala qəhramanlar.]</ref><ref>Tapdıqoğlu, Nazim. ''Neftçala rayonu və onun toponimiyası.'' Təhsil, 2006. Səh. 9.</ref>. 251 nəfər döyüş hünərlərinə görə SSRİ-nin müxtəlif orden və medalları ilə təltif olunmuş, 3 nəfər isə [[Sovet İttifaqı Qəhrəmanı ]]adına layiq görülmüşdür<ref name="Qehramanlar"/>. Torpaqlarımızın bütövlüyü uğrundakı [[Qarabağ müharibəsi|Qarabağ savaşında]] 500 nəfərdən çox neftçalalı iştirak etmiş və onlardan 170 nəfəri [[şəhid]] olmuşdur<ref>Tapdıqoğlu, Nazim. ''Neftçala rayonu və onun toponimiyası.'' Təhsil, 2006. Səh. 9.</ref>.
 
{{Siyahı sütunlarla|2|
 
'''Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları'''
* [[Xanoğlan Məmmədov]]
* [[Şəmsəddin Orucov]]
* [[Əbülfəz Cəfərov]]
 
 
 
 
'''Sovet İttifaqı Qəhrəmanları'''
* [[İsmayıl Əhmədzadə]] (1949 – 2011) – Bakı Dövlət Universitetinin Azərbaycan dilçiliyi kafedrasının dosenti, Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasının (TQDK) Azərbaycan dili və ədəbiyyatı üzrə elmi-metodiki seminarının və ekspert şurasının sədri<ref>[http://az.apa.az/xeber_Dilchi_alim_Ismayil_Ehmedzade__210435.html Dilçi alim İsmayıl Əhmədzadə vəfat edib.]</ref>.
* [[Məleykə Əsədova]] - Respublikanın Xalq Artisti
* [[Mirsəlim Əsədov]]– AMEA-nın Akademik M.F.Nağıyev adına Kimya Problemləri İnstitutunun sektor müdiri.
* [[Narınc Xatun]] Cəfərova – Əməkdar Mədəniyyət İşçisi, [[Aşıq Pəri]] Məclisinin qurucularından.
* [[Nizami Bağırov]] – tibb elmləri doktoru
 
== İstinadlar ==
 
{{İstinad siyahısı|3}}
 
== Mənbələr ==
 
* [http://www.mct.gov.az/?/az/cities/view/366/ Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi]
* [http://www.belediyye.org/ Bələdiyyə İnformasiya Sistemi]
}}
 
{{Neftçala rayonurayonunun kənd/qəsəbələriyaşayış məntəqələri}}
{{Azərbaycan}}
{{Azərbaycan iqtisadi rayonları}}
175.987

edits