"Ervin Şredinger" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

40 bayt çıxarıldı ,  8 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
Redaktənin izahı yoxdur
Redaktənin izahı yoxdur
Müharibədən sonra 1919-cu ilin payızında Şrödinger M. Vindən Yen universitetində elektron və kvant nəzəriyyəsindən mühazirələr oxumaq təklifini alır. [[1920]]-[[21]]-ci illərdə Şrödinger Ştutqart və Breslav univessitetlərinin professoru işləyir, [[1921]]-ci ildə isə Zürix universtitetinin nəzəri fizika kafedrasına rəhbərlik edir. Ondan əvvəl isə bu kafedraya A. Eynşteyn, P. Debay və M. fon Laue başçılıq edirdi.
 
Şrödingerə dünya şöhrəti gətirən isə onun [[1926]]-cı il kvant nəzəriyyəsinə dair işləri olmuşdur. Maks Born sonralar „Onun nəzəri fizikada dalğa mexanikasına dair ilk altı işindən daha mühüm nə ola bilər?" demişdir. L. de Broylun elektron dalğaları nəzəriyyəsini daha da təkmilləşdirən Şrödinger elektronların diskret vəziyyətini xüsusi rəqslər kim göstərmişdir. Beləliklə kvant məsələləri yeni bir istiqamət alaraq xüsusi qiymətlə və xüsusi funsksiyalar axtarışına yönəlir. Mikroobyektlərin vəziyyətini təsvir edən funksiya anlayışını daxil etməklə Şrödinger materiyanın məşhur „dalğa tənliyini" – Şrödinger tənliyini alır. Bu tənlik atom fizikasında Nyuton qnunlarının klassik mexanikada, Maksvel tənliklərinin klassik elekrodinamakida oynadığı rol qədər fundamental rol oynamşdır. Zamanın momentərindən birində funskiyanı bilməklə və Şrödinger tənliyini həll etməklə zamanın digər momentlri üçün də bu funkiyanı almaq mümkündür. Funkiyanın özü yalnız mikrohissəciklərin vəziyyətinin ehtimal paylanmasının təsvir edir. Dalğa mexanikasını yaratdıqdan az sonra Şrödinger bu mexanikanın Heyzenberq- Born-Yordan kvant mexanikasına ekvivalentliyini göstərmişdir. Bununla belə kvant nəzəriyyəsinin interpretasiyası kimi prinsipial məsələdə Şrödingerin mövqeyi köhnəlmiş klassik anlayışları rədd edən Kopehnagen məktəbindən ayrılır. Sonralar Heyzenberq Şrödingerlə faktiki olaraq yeni fizikanən əsasını qoyacaq müzakirələrini özünün „Hissə və tam" əsərində xatırlayır. Bu müzakirələr [[Nils Bor]] və [[Verner Heyzenberq]] tərəfindən müəyyən edilmiş kvant nəzəriyyəsi və onun fundamental prinsiplərinin daha dərindən dərk ediımsinə böyük töhvə vermişdir. Şrödinger kvant nəzəriyyiyəsinin natamamlığını başa düşür və sonralar Kopenhagen interpretasiyasının mahiyyətini "[[Şrödingerin Pişiyipişiyi]]" kimi tanınan paradoksal forması ilə ifadə edir.
 
[[1933]]-cü ildə Şrödinger P. Dirakla birgə „atom"atom nəzəriyyəsinin yeni formalarının kəşfinə görə" Nobel mükafatına layiq görülür. [[1927]]-ci ildə o, Berlin universitetinəUniversitetinə [[Maks Plank]]ın xələfi olaraq dəvət edilir. [[1933]]-cü ildə faşızmin gəlişi ilə Şrödinger Oksforda emiqrasiya etməli olur. [[1936]]-[[38]]-ci illrədə vətənində, Qratsda qısamüddət dərs dedikdən sonra yenidən emiqrasiya edir. [[1939]]-cu ildə İralndiyanın baş naziri İ. De Valerin dəvəti ilə Dublinə dəvət olunur və burada Ali Tədqiqatlar İnstitutunun əsasını qoyur. Şrödinger qravitasiya nəzəriyyəsi, mezon nəzəriyyəsi, termodinamika, Born-İnfreld qeyri-xətti elektrodinamikası ilə məşğul olur, sahənin vahid nəzəriyyəsini yatarmağa cəhd göstərir. Şrödinger nəinki böyük fizik-nəzəriyyəçi, eyni zamanda qeyri-adi istedadlı mütəfəkkir-filosof olmuşdur. O, altı dil bilir, antki və müasir filosofların əsələrinın əlyazmalarını sərbəst oxuyur, incəsənətlə maraqlanır və şer yazırdı. [[1944]]-cü ildə Şrpdinger fizika və biologiyaya aid maraqlı əsərini – „Fizikin"Fizikin gözündə həyat nədir?" nəşr etdirir. [[1948]]-ci ildə London universitet-kollejində „Təbiət"Təbiət və yunanlar" adlı kitabının əsasını təşkil edəcək yunan fəlsəfəsinə dair mühazirələr oxuyur. Onu daimə varlıq və şüur („Ruh"Ruh və materiya", KembridcKembric, 1958), elm və cəmiyyət (Prusiya Elmlər Akademiyasına məruzə „Ətraf"Ətraf mühir elmi şərtləndirilibmi?" 1932, „Elm"Elm və humanizm", Kembridc, 1952) arasındakı qarşılıqlı əlaqə məsələləri narahat edir və təbiətin səbəbiyyatı və qanunları problemini müzakirə edir (məcmuələr: „Elm"Elm nəzəriyyəi və insan" Nyu-York, 1957, „Təbiət"Təbiət qanunu nədir?", Münhen, 1962).
 
== Kitabları ==
 
* "Təbiət və Yunanlar" və "Elm və Humanizm" Kembridc universiteti nəşriyyatı (1996)
* "Kvant mexanıkasının interpretasiyası" Ox Bow Nəşriyyatı (1995)
* "Məkan-Zaman quruluşu" Kembridc universiteti nəşriyyatı (1950)
* "Həyat nədir?" Macmillian (1946)
 
== Xarici keçidlər ==
{{Commons|Erwin Schrödinger}}
 
{{Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatları}}
 
{{Commons|Erwin Schrödinger}}
 
[[Kateqoriya:Avstriya fizikləri]]
[[Kateqoriya:Vyanada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Vyanada vəfat edənlər]]
 
{{Link FM|ru}}
{{Link FM|uk}}
{{Link GA|uk}}
175.987

edits