"Sultan Hümayun" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

112 bayt əlavə edildi ,  5 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
{{vikiləşdirmək}}
{{tərəfli}}
{{mənbə azlığı}}
{{Dövlət xadimi
}}
 
'''Sultan Humayun''' ([[1508]] – [[1556]]) — [[Böyük Moğol İmperiyası|Böyük Moqollar sülaləsinin]] 2-ci və 10-cu padşahı.
 
== Həyatı ==
AtasınınAtası [[Babur şah]]ın ölümündən sonra taxta çıxan Humayun [[Böyük Moğollar imperiyası]] taxtında 25 il səltənət sürdü. Ancaq səltənətinin hələ ilk illərində taxtına göz dikənlərə və atasının məğlub etdiyi düşmənlərlə mübarizə etmək məcburiyyətində qaldı. Altı qardaşı da vardı. Onlara və başqa qohumlarına geniş ərazilər və başqa hədiyyələr verərək taxtını qorudu.
 
O biri yandan [[Ludi]] hökmdarı Mahmud Ludi əfqan əmirləri və bəzi racələr ilə birləşərək Humayuna qarşı hərəkət etdi. Qucerat hökmdarını da hərəkət üçün təhrik etdi. Lakin Humayun şah ikisini də məğlub etdi.Ancaq çox keçmədən qardaşlar arasında da qovğa başlandı. Qucerat valisi olan qardaşı Əsgəri paytaxt [[Aqra]] üzərinə yürüş etdi.Axırda Conda barışsalar da qardaşlar arasında birliyi mühafizə etmək mümkün olmadı.
 
Bu arada Ludilərin yerinə Sur dövlətini qurmağa çalışan Şir-xan bir gecə Aqraya basqın etdi və Humayun şah qardaşlarından da yardım görmədikdə [[I Təhmasib|Şah Təhmasibə (Səfəvilərə)]] sığındı. Şirxan Səfəviləri ortadan qaldırmaq üçün Osmanlılarla sülh bağladıqdan sonra Şah Təhmasib də Humayun şahı öz ordusu ilə müdafiə edərək onun üzərinə, yəni Hindistana[[Hindistan]]a göndərdi. Bu,Humayun şah üçün yaxşı bir fürsət oldu. Artan və cəmləşən qüvvələrlə [[Kabil]],[[Qəndəhar]] və [[Bədəxşan]]ı geri aldı.Atası [[Zahirəddin Mahmud Babur]] kimi,o da Kabildən hərbi baza kimi istifadə edərək yenidən fəthlərə başladı. 1555.-ci ildə böyük əfqan ordusunu məğlub edərək Dehliyə[[Dehli]]yə girdi. Qardaşlarıyla dil tapdı və yenidən imperatorluğa hakim oldu. Humayun,Təhmasib şahdan yardım alsa da,şiəliyə etibar etmədi və Səfəviləri öz dövlətinin gələcəyini təhdid edən bir təhlükə kimi nəzərdə tutdu.Onun üçün Osmanlı padşahı Qanuni Sultan Süleymana "padşah baba" deyə xitab edən məktublar yazdı.Şərqin ona veriləcəyi halda,Səfəvi dövlətini birlikdə yox edə biləcəklərini bildirdi.
 
Humayun Təhmasib şahdan yardım alsa da,şiəliyə etibar etmədi və Səfəviləri öz dövlətinin gələcəyini təhdid edən bir təhlükə kimi nəzərdə tutdu. Onun üçün Osmanlı padşahı [[Qanuni Sultan Süleyman]]a "padşah baba" deyə xitab edən məktublar yazdı. Şərqin ona veriləcəyi halda, [[Səfəvi dövləti]]ni birlikdə yox edə biləcəklərini bildirdi.
 
Bu arada Ludilərin yerinə Sur dövlətini qurmağa çalışan Şir-xan bir gecə Aqraya basqın etdi və Humayun şah qardaşlarından da yardım görmədikdə Şah Təhmasibə (Səfəvilərə) sığındı. Şirxan Səfəviləri ortadan qaldırmaq üçün Osmanlılarla sülh bağladıqdan sonra Şah Təhmasib də Humayun şahı öz ordusu ilə müdafiə edərək onun üzərinə,yəni Hindistana göndərdi.Bu,Humayun şah üçün yaxşı bir fürsət oldu. Artan və cəmləşən qüvvələrlə [[Kabil]],[[Qəndəhar]] və [[Bədəxşan]]ı geri aldı.Atası [[Zahirəddin Mahmud Babur]] kimi,o da Kabildən hərbi baza kimi istifadə edərək yenidən fəthlərə başladı.1555. ildə böyük əfqan ordusunu məğlub edərək Dehliyə girdi.Qardaşlarıyla dil tapdı və yenidən imperatorluğa hakim oldu. Humayun,Təhmasib şahdan yardım alsa da,şiəliyə etibar etmədi və Səfəviləri öz dövlətinin gələcəyini təhdid edən bir təhlükə kimi nəzərdə tutdu.Onun üçün Osmanlı padşahı Qanuni Sultan Süleymana "padşah baba" deyə xitab edən məktublar yazdı.Şərqin ona veriləcəyi halda,Səfəvi dövlətini birlikdə yox edə biləcəklərini bildirdi.
[[Şəkil:Humanyu.JPG|thumb|right|250|left|Sultan Hümayunun türbəsi]]
Humayun şah atası Babur şah qədər yaxşı bir sərkərdə və hökmdar deyildi. Tez-tez qarma-qarışıqlıqlar olurdu. Amma yenə də imperatorluğu qoruya bilmişdi. [[1556]]-cı ildə kitabxanasının yüksək rəflərindən kitab götürməyə çalışarkən nərdivandan yıxıldı və ağır yaralandı. [[28 fevral]] [[1556]]-cı ildə öldü. Ölməzdən qabaq o vaxt qonağı olan Osmanlı Dəniz kapitanı Seydi Əli Rəisin də tövsiyəsi ilə Bədəxşanda[[Bədəxşan]]da baş qaldıran əfqan birlikləriylə çarpışmaqda olan oğlu [[Əkbər şah|Əkbərə]] bir namə göndərərək onu vəliəhd təyin etmişdi. Yenə Seydi Əli Rəisin tövsiyəsiylə Əkbərin savaşı bitirib dönməsinə qədər ölümü gizli saxlandı. Bir ay sonra üsyanları yatıran Əkbər gəldi və taxta çıxarıldı.
 
Əkbər hələ 14 yaşındaydı, amma sadiq sərkərdələri və qüdrətli atabəyi Bayram xan sayəsində uğur qazanmışdı. Humayun şah atası qədər qüdrətli olmasa da, onun kimi divan müəllifi, yaxşı bir şairdi. Dehlidə gözəl bir türbəsi vardır.
 
== Həmçinin bax ==
* [[Əkbər şah]]
 
*[[Böyük Moğollar imperiyası]]
*[[Zahirəddin Mahmud Babur]]
20.876

edits