"Əsgəran qalası" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

53 bayt əlavə edildi ,  6 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
Belə ki, bu qalaların ətrafı möhkəm dağlar, meşələr, daşlar, qayalar və böyük səhralardır. Düşmənçilik zamanı elat xalqı və başqaları orada sığınacaq edərlər. Qalalarda tüfəngçilər qoyarlarsa düşmən oradan keçib, zülm və talan etmək fıkri ilə əlini uzadıb xalqın mal-qarasını qarət və talan edə bilməz. Mərhum Ibrahim xan həmən vəsiyyətə görə hər iki qalanı birini Şərq, o birini isə Qərb tərəfdə daş və əhənglə tikdirib, möhkəm bürc və barı çəkdirdi". [[Mirzə Vəli bəy Baharlı]]nın "Əhvalati-Qarabağ" əsərində qalanın salınması Pənah xanın adı bağlanır:'''''"...Pənah xan qalanı tamam edib və Pənahabad adı qoyub, sonra yenə fıkrə düşüb ki, qaladan bir neçə ağac aşağa bir qalaça qoşundan ötrü təmir etsin. Belə ki, həmən Əsgəran adlanan qalaçaları ki, biri Qarqar çaymın o tərəfində və birisi digər tərəfdə təmir olub, həmən qalaçaları təmir elədib və bir cəm qoşun həmişə qalalarda durarmışlar".''''' XIX əsr [[Azərbaycan]] tarixçisi [[Əhməd bəy Cavanşir]] "1747-ci ildən 1805-ci ilə qədər Qarabağ xanlığının siyasi vəziyyətinə dair" adlı əsərində yazırdı:''''' "Mehrəli xan Qarabağ xanlığının idarəsini ələ aldıqdan sonra, atasının vəsiyyətinə əsasən xanlığın daxili işləri ilə məşğul olur; Şuşanın möhkəmləndirilməsini başa çatdırır, o zamanlar köçəri tayfaların qışladığı Şuşa ətrafındakı yerlərə basqın edən quldur dəstələrinin yolunu kəsmək üçün Əsgəran və Ağoğlan qalalarını tikdirir"'''''. Bu faktı Y.A.Paxomov da təsdiqləyir:''''' "Qala İbrahim xanın qardaşı və Pənah xanın oğlu Mehrəli xan tərəfindən hicri təqvimi ilə təqribən 1172-1174-cü illərdə (miladi 1750-1760) tikilmişdir"'''''.
[[Şəkil:eskeran qalasi 3.jpg|thumb|right|320px|Qalanın bürclərindən biri]]
Göründüyü kimi qalanın müəllifi və tikilmə tarixi nisbətən mübahisəli olsa da çox güman ki, qalanın inşasının əsası [[Mehrəli xan Qarabağlı]] tərəfindən qoyulmuş, İbrahim xan tərəfindən isə davam etdirilərək başa çatdırılmışdır. Qalanı tikdirənin adını çəkməməsi məlumdur ki, erməni müəllifinin maraqlarından kənardır. Şaqen Mkrtçyan qalanı siyasi təbliğat üçün istifadə etməyi də unutmur: "1805-ci ilin iyununda 40 minlik İran ordusu onlarla erməni kənd və monastırlarını qarət edib, yandıraraq [[Şuşa qalası]]nı ələ keçirmək və orada yerləşən rus qarnizonunu məhv etmək məqsədilə [[Qarqar dərəsi]]nə soxuldular. [[Şuşa]]ya köməyə gələn mayor Karyaginin 400 nəfərlik dəstəsi [[Əsgəran]] yaxınlığında Xramort kəndi ərazisində mühasirəyə düşdü. Rus ordusunu qaçılmaz ölümdən qurtarmasıxilas etmək üçün başda məliklər Vani və Akop Yüzbaşı AtabəyyanlarjAtabekyanlar olmaqla [[Qarabağ]] könüllüləri həyatlarını təhlükə altına ataraq rus döyüşçülərini mühasirədən çıxartdılar. Kusapat və MoxrataılMoxratax əhalisi isə öz qida ehtiyyatlarını rus əsgərləri ilə bölərək onları aclıqdan xilas etdi"<ref>http://bookree.org/reader?file=1400200&pg=163</ref>.
 
Əlavə şərhə ehtiyac yoxdur. Məqsəd aydındır. Birincisi görəsən İraol ordusunun yandırdığı hansı onlarla erməni kəndi və monastırlarından söz gedir? Bu yolla müəllif bölgəni tarixən [[ermənilər]]ə məxsus ərazi kimi təqdim edir. İkincisi, rus ordusunun köməyinə gələn ermənilər barədə həqiqətən əsərində kifayət qədər saxtakarlıq və təhriflərə yol verən V.Pottonun yazdığına görə o zaman Vani adlı erməni Qarabağda ruslara kömək edir: "Şuşada mühasirədə olan Lisaneviçə köməyə gələn Karyagin iyunun 24-ü tezdən çaydan keçərək Şah Bulağa doğru irəlilədi. Lakin Iran qoşunlan tərəfındən mühasirəyə düşdü. İran süvarilərinə zərbələr endirərək dəstə artıq Əsgəran dərəsinə yaxınlaşdı, lakin birdən onların qarşısnı Pirqulu xanın əsas qüvvələri kəsdi. Aydın idi ki, [[farslar]] artıq Əsgəran qalasında möhkəmləniblər və Şuşaya gedən yol bağlanıb. Vəziyyət çox təhlükəli idi. Yalnız bir yol qalmışdı – müdafıə üçün daha etibarlı yer tapmaq. Xoşbəxtlikdən Karyaginin dəstəsində bütün ətraf ərazini çox yaxşı tanıyan Vani-yüzbaşı adlı bir gənc erməni vardı və o, Qara-Hacı-Baba adı ilə tanman böyük müsəlman qəbirstanlığının yerləşdiyi yaxınlıqdakı təpəni göstərdi və orada müdafıə olunmağı təklif etdi. Yer həqiqətən əlverişli idi və Karyagin bu məzarlığa çataraq orada möhkəmləndi". Lakin maraqlısı erməninin rus orlusuna necə kömək etməsində deyil, rusları özlərinə necə tarixən borclu çıxarmaqlarındadır. Deməli erməni olmasaydı, ruslar məhv olacaqdı. Bunu qabartmaqla müəllif "borclu borclunun sağlığlını istər" deyimini önə çəkir. Onu da demək lazımdır ki, ruslar heç də erməni qarşısında borclu qalmayıblar. Əsgəran qalasının indi erməni əlində olması bunu bir daha sübut edir.
2.937

edits