"Akkad" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

680 bayt əlavə edildi ,  6 il öncə
 
== Tarixi ==
Akkad dövlətinin yaradıcısı [[Sarqon Akkadlı|I Şarri-kin]] olmuşdur<ref> История Древнего Востока. 1 том, 1983, с. 233</ref>. O, e.ə. 2316-2261 illərdə bu dövlətin çarı olmuşdur. Yunanlar ona [[Sarqon Akkadlı|Sarqon]] deyirdilər. O sami olmuşdur və Kiş şəhərinin çarı Ur-Zababanın bağbanı vəzifəsində çalışırdı. Ur-Zababa Umma şəhərinin çarı tərəfindən savaşda məğlub edildiyindən sonra, bilinməyən səbəblər nəticəsində (əfsanəyə görə tanrıca [[İştar|İştarın]] himayəçiliyinin nəticəsində) Sarqon çarlığı ələ keçirmişdi.
 
Çar olandan sonra o, Kişdən Akkad şəhərinə köçmüş və onu ölkəsinin baş şəhəri elan etmişdir. Burada Sarqon güclü ordu quruculuğunu həyata keçirməyə başlamışdır. Bir qədər vaxt sonra, onun ordusu reqionun ən güclü ordusuna çevrilmişdir.
[[Şəkil:Akkad1.JPG|300px|right]]
Hərbi üstünlük əldə edəndən sonra, Sarqon qonşularına qarşı savaşa başlamışdır. O əvvəl [[Mesopotamiya|Mesopotamiyanın]] şimalını özünə tabe etmiş, sonra isə Uruk şəhərinin çarı '''Luqalzaqesi''' ilə savaça başlamışdır. E.ə. 2312-ci ildə onu məğlub edərək<ref>Крамер Самюэль. Шумеры. Первая цивилизация на Земле. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2010, c. 75.</ref>, şəhəri ələ keçirmiş və Luqalzaqesini ,ox gwman ki edam edilmişdir.
 
Sonra Sarqon [[şumer]] çarlarına qarşı savaşı davam edərək, Umma və Laqaş şəhərlərini ələ keçirmiş, sonra İran körfəzinə qədər irəliləmişdir. Beləliklə, bu savaşlar nəticəsində bütün Mesopotamiya Sarqona tabe oldu və onun yaratdığı böyük və qüdrətli dövlət Akkad adlandırılmışdır.
 
Daha sonra Sarqonun ordusu elamlılara qarşı hücuma keçərək, Susa şəhərini də ələ keçirmişdir. E.ə. 2306-cı ildə isə o, Suriya istiqamətində irəliləyərək, [[Aralıq dənizi|Aralıq dənizinin]] sahillərinə çıxmış, oradan isə [[Kiçik Asiya]] yarımadasına da hücum etmişdir<ref>Həmən kitabda, c. 76.</ref>. Bu istilalar nəticəsində Akkad faktiki olaraq tarixdə ilk imperiyaya çevrilmişdir.
 
Sarqonun dövründə ictimai həyatın çeşidli sahələrində böyük nailiyyətlər əldə edilmişdir: imperiyanın mərkəzlərində yollar və limanlar inşa edilmiş; vahid ölçmə və çəki ölçüləri tətbiq edilmiş; yeni suvarma sistemlərindən istifadə edilmiş; daxili və xarici ticarət inkişaf etdirilmişdir.<ref>Həmən yerdə</ref>
 
Ancaq Sarqonun hakimiyyətinin sonunda imperiyada parçalanma meylləri müşahidə başlamışdır. Bəzi şəhərlər artıq ona tabe olmaqdan imtina etmişdirlər. Parçalanmanın qarşısını almaq üçün Sarqonun varisi çar '''Rimuş''' o şəhərlərə qarşı ordu yeritmişdir. Bunun nəticəsinda Umma, Adaba, Laqaş və Dera şəhərləri alınmış və üsyanlar yatırılmışdır<ref>Həmən yerdə</ref>. Lakin Rimuş saray çevrilişi nəticəsində öldürülmüş və onun qardaşı '''Maniştusu''' çarlığa gətirilmişdir<ref> История Древнего Востока. 1 том, 1983, с. 243—246</ref>. Ancaq az sonra o da öldürülmüşdür.
 
Şumer və Akkad çarlarının hakimiyyəti hərbiçilərin, zadəganların və dövlət məmurlarının nüfuzuna arxalanırdı. Hakimiyyət dirəklərindən biri də kahin zümrəsi olmuşdur. Akkad kahinləri çarlara dəstək vermiş, onların İştar ilahəsinin himayəsində olduğunu iddia edirdilər. Kahinlər çarların özlərini də ilahələşdirirdilər.
 
Maniştusudan sonra çarlığa [[Naram-Sin Akkadlı|Naram-Sin]] çox güclü hökmdar olmuşdur<ref>Крамер Самюэль. Шумеры. Первая цивилизация на Земле. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2010, c. 77.</ref>. O E.ə. 2236-2200 illərdə ölkəyə başçılıq etmiş və Akkadı əhatə edən çeşidli dövlətlərlə və tayfalarla savaşlar apararaq onları məğlub etmişdir. Naram-Sini kahinlər Akkadın tanrısı elan etmişdilər. Ancaq sonda onun kahinlər zümrəsi ilə daxili qarşıdurmaları olmuşdur. Bundan başqa xaricdən [[kuti]] tayfaların ölkəyə hücumları şiddətlənmişdir.
 
Naram-Sindən sonra çar olmuş '''Şarkalişarri''' bu hücumların qarşısını çox böyük çətinliklə ala bilmişdi. Ancaq bu uğur müvəqqəti olmuşdur. Az sonra, kutilər Akkad dövlətinə sarsıdıcı zərbələr endirdilər və onu tarixi səhnədən sildilər. Kutilər bütün ölkəni qarət etdilər; məbədləri və şəhərləri dağıtdılar; əhalinin bir hissəsini əsirliyə apardılar, başqalarını isə vergi ödəməyə məcbur etdirdilər.
Ancaq dirçəliş çox çəkmədi. Az sonra müxtəlif köçəri tayfalar yenə də Mesopotamiya ərazisinə basqınlar etdilər.
 
Şimaldan amurilər, şərqdən isə kutilərlə elamlılar akkadlıları narahat etməyə başladılar. Eyni zamanda ölkədə daxili vəziyyət də gərginləşmişdi. Xalq kütlələri hakimiyyətdən narazı idilər, gölələr artıq sahiblərindən qaçırdılar; ölkədə aclıq və iqtisadi tənəzzül başlamışdır. Şəhər və vilayətlər mərkəzi hakimiyyəti qəbul etmirdilər. Şumer-Akkad dövlətçiliyinə sonuncu zərbəni ''elamlılar'' vurdular. Onlar Mesopotamiyaya daxil olub, Ur şəhərini dağıtdılar, onun sonuncu çarı '''İbbi-Sueni''' (e.ə. 2027-2003) əsirliyə apardılar.<ref> История Древнего Востока. 1 том, 1983, с. 256-260</ref>
 
== Dini ==