"I Ərdəşir" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

2.925 bayt əlavə edildi ,  5 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (Removing Link GA template (handled by wikidata))
{{Dövlət xadimi
{{Şəxs
| azərbaycan dilində adı = I Ərdəşir
|Şəkil =
| adın orijinalı = [[Şəkil:ArdashirPahlaviName.png]]
|Şəkil məlumat =
| portret = ArdashirIGoldCoinHistoryofIran.jpg
|Şəkil miqyası = 200
| portretin ölçüsü =
|Adı = I Ərdəşir
| izah =
|Tam adı =
| titul = [[Sasanilər]]in '''I''' şahı
|Digər adları =
| bayraq =
|Doğum tarixi =
| tacqoyma = [[226]]
|Doğum yeri =
| dövr əvvəl = [[28 aprel]], [[224]]
|Vəfatı =
| dövr son = [[242]]
|Vəfat yeri =
| sələfi =
|Vəfat səbəbi =
| xələfi = I Şapur
|Dəfn Yeri =
| doğum tarixi = {{doğum tarixi|180|}}
|Atası =
| doğum yeri = [[Tiruda]], [[İstəhr]], [[İran]]
|Anası =
| ölüm tarixi = {{vəfat tarixi|262||}}
|Yoldaşı =
| ölüm yeri =
|Uşaqları =
| sülaləsi =
|Rəsmi vebsaytı =
| atası = [[Babək Sasani]]
| anası = Mirod
| həyat yoldaşı =
| uşaqları =
| imzası =
 
| dini = [[Zərdüştilik]]
}}
'''I Ərdəşir Babəkan''' ({{lang-fa|اردشیر}}, {{lang-la|Artaxerxes}} — [[Sasanilər sülaləsi]]nin ilk nümayəndəsi, şahənşah.
 
==İlk illəri==
[[Təbəri]]nin məlumatına görə Ərdəşir [[180]]-ci ildə İstəhrin Tiruda kəndində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında atası Fars knyazı Gozihrdən icazə alaraq onu [[Darab]] qalasına göndərmiş, qalanın [[arqbad]]ı Tiridən sonra Ərdəşir qalanın hakimliyinə gəlmişdir. Get-gedə Ərdəşirin gücü artmış, atası Babək və qardaşı Şapurla birlikdə Gozihri devirmişdilər. Şapurun qəfil ölümündən sonra 222-ci ildə bütün Fars regionuna, [[Xuzistan]] və [[Kirman]]a hakimlik etməyə başlamışdı.
 
==Hakimiyyəti==
 
[[28 aprel]], [[224]]-cü ildə Parfiya hökmdarı [[V Artaban]]ın ordularını [[Bəndər Abbas]] yaxınlığında məğlub edən Ərdəşir özünü şahənşah elan etmişdi. 226-cı ildə [[Ktesifon]]da rəsmən tacqoyma mərasimi keçirilmişdi.<ref>MacKenzie, David Niel (1998). "Ērān, Ērānšahr". Encyclopedia Iranica 8. Costa Mesa: Mazda.</ref> Ərdəşir [[Sistan]], [[Qorqan]], [[Mərv]], [[Xarəzm]], [[Bəlx]], [[Bəhreyn]] və [[Mosul]]u ələ keçirmiş, [[Kuşan]]ı və [[Məkran]]ı asılı hala salmışdı.
 
==Daxili siyasət==
 
Ərdəşir ölkəni mərkəzləşdirdi və mərzbanlıqlara böldü. [[Zərdüştilik]] dövlət dini oldu. Xristianlara tolerant yanaşılmağa başlandı.
 
==Xarici Həyatı siyasət==
 
Ərdəşir hakimiyyətə gələndən sonra əsasən [[Roma]] ilə problemlər yaşamağa başladı. [[Ermənistan Arşakiləri]]nin Sasanilərə qarşı müqaviməti Ərdəşiri Romaya hücum etmək qərarına gətirdi. 230-cu ildə [[Nusaybin]]i mühasirəyə alan Ərdəşirin orduları [[Kappadokiya]]ya qədər gedib çıxmışdı. 232-233cü illərdə [[Septimi Sever]]lə olan bir sıra döyüşlərdən sonra 237-ci ildə nəhayət ki, [[Mesopotamiya]]nın şimalını ələ keçirə bildi. 240-cı ildə oğlu Şapuru şərik kimi taxta çıxardı. 242-ci ildə vəfat etdi.
I Ərdəşır 224-ci ildə hakimiyyətə gəlmışdir.
[[Image:Ghal%27eh_Dokhtar2.jpg|left|thumb|800px|I Ərdəşir tərəfindən 209-cu ildə tikdirilmiş Qız qalası]][[Image:Ardeshir_Babakan_and_Ahuramazda_Photo_From_Sahand_Ace.jpg|thumb|260px|Ərdəşirin tacqoyması, Nəqşi Rüstəm]]
 
O, 224-ci ildə suzian gölü yaxınlığında parfiya ilə müharibə etmiş və qalib gəlmişdir.
 
{{Sasani hökmdarları}}
4.356

edits