"Hollivud" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

13.561 bayt əlavə edildi ,  5 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (Removing Link GA template (handled by wikidata))
[[Şəkil:Hollywood.jpg|thumb|200px|Hollivud məşhur nişanı]]
'''Hollivud''' [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]ın [[Kaliforniya]] ştatının [[Los-Anceles]] şəhərində rayon. [[1913]]-[[1915]] illərdən [[Amerika]] [[kino]] sənayesinin mərkəzinə ("xəyallar fabriki") çevrilmişdir. 20-ci illərdən indiyədək fəaliyyət göstərən "Metro-Qoldvin-Mayer", "[[20-ci əsr-Foks]]", "Paramaunt Pictures", "[[Warner Bros.|Warner Brothers]]", "Kolambiya[[Columbia Pictures]]" və s. kino şirkətləri burada təşkil edilmişdir. [[ABŞ]] kinematoqrafiyasının başlıca xüsusiyyətləri Hollivudda formalaşmışdır. Hollivudda müxtəlif illərdə Qriffit, [[Çarli Çaplin]], Ştroheym, Vidor, Ford, Uayler, Kapra kimi məşhur sənətkarlar fəaliyyət göstərmişlər.
 
== İnkişaf mərhələləri ==
Ümumilikdə Hollivud adlandırılan ABŞ [[kinematoqrafiya]]sı 20-ci [[əsr]]in əvvəllərindən başlayaraq bütün [[dünya]] kinematoqrafiyasına əsaslı şəkildə təsir etmişdir. ABŞ kinematoqrafiyasının [[tarix]]i 4 əsas mərhələyə bölünür;
* Səssiz [[film]] dövrü
* Klassik Hollivud kinematoqrafiyası
* Yeni Hollivud
* Müasir dövr
 
[[Fransa]]sız Lumier qardaşlarının müasir kinematoqrafiyanın əsasını qoyumaları ilə şöhrət qazanmalarına baxmayaraq, yeni yaranan [[sənaye]]də tezliklə əsas qüvvəyə çevrilən məhz [[Amerika]] kinematoqrafiyası olmuşdur. 1920-ci illərdən başlayaraq Amerika kino sənayesi digər ölkələrlə müqayisədə daha çox gəlir əldə etmişdir.
 
== Hollivudun yüksəlişi ==
 
1910-cu ilin əvvəlində rejissor D.U Qriffit Bioqraf şirkəti tərəfindən Blanş Svit, Lilian Qiş, [[Meri Pikford]], Lionel Barrimor və başqalarından ibarət [[aktyor]] truppası ilə [[ölkə]]nin [[Qərb]] [[sahil]]lərinə göndərildi. Onlar Los-Ancelesin mərkəzindəki Corciya [[küçə]]sinin yaxınlığında boş ərazidə film çəkilişinə başladılar. Daha sonra Qriffit indiyə qədər Hollivudda çəkilmiş ən qədim film olan “Qədim Kaliforniyada” filmini çəkdi. Qriffit aylarla orada qaldı və [[Nyu York]]a geri dönənə qədər bir neçə film çəkdi. Qriffitin Hollivuddakı uğurları barədə eşitdikdən sonra, 1913-cü ildə bir çox kinematoqraf kino istehsalında [[patent]] [[hüquq]]una sahib olan [[Tomas Edison]] tərəfindən tətbiq edilən [[rüsum]]lardan xilas olmaq üçün qərbə üz tutdu. Birinci dünya müharibəsinə qədər filmlər Amerikanın müxtəlif [[şəhər]]lərində çəkilirdi, lakin Cənubi Kaliforniyada sənaye inkişaf etdiyinə görə kinematoqraflar oraya can atırdılar. Onları buraya bütün il boyu açıq [[hava]]da çəkilişlər aparmağa imkan verən mülayim hava şəraiti və [[günəş]] işığı və orada mövcud olan təbii mənzərələr cəlb edirdi. Bu sahənin yeni olduğu 20-ci əsrin əvvəllərində bir çox [[yəhudi]] [[mühacir]] ABŞ film sənayesində iş tapdı. Onlar Nikolodiyan adlanan [[teatr]] vitrinlərində [[qısametrajlı film]] sərgisi ilə yeni yaranmış [[biznes]]də öz [[brend]]lərini yarada bildilər. Bir neçə il ərzində Samuel Qoldvin, Uilyam Foks, Karl Laeml, Adolf Zukor, Luiz B. Meyer və Uorner Qardaşları (Harri, Albert, Samuel və Cek) kimi iddialı şəxslər bu sahədə istehsala başladılar. Tezliklə onlar kinostudiya adlanan yeni növ müəsisələrin rəhbərləri oldular. Birinci dünya müharibəsindən sonra Avropadan [[Alfred Hiçkok]], Friz Lanq, Jan Renoir kimi rejissorlar və [[Rudolf Valentino]], [[Marlen Ditrix]], Ronald Kolman və Çarlz Boyer kimi aktyorlar bura gəldilər. Onlar 20-ci əsrin ən sürətlə inkişaf edən sənayesini formalaşdırmaq üçün yerli aktyorlarla birləşdilər. Həmin aktyorlar səsli filmlərin yaradılmasından sonra Qərbə cəlb olunmuşdular.
 
Kinofilmlərin məşhur olduğu 1940-ci illərin ortalarında kinostudiyalar bir [[il]] ərzində [[həftə]]də 90 milyon Amerikan tərəfindən izlənən təxminən 400 film çəkirdilər. 1920-ci illərin sonunda Hollivud filmlərində [[səs]]dən də geniş istifadə olunurdu. Səsli filmlərin mənfi cəhəti [[sənət]]ə səssiz film dövründə başlayan aktyorların, əsasən, ya pis səsləri olduğuna, ya da öz sözlərini xatırlaya bilmədiklərinə görə gözlənilmədən işdən çıxarılmaları idi. Bununla yanaşı 1922-ci ildə Amerikalı siyasətçi Uill H. Heys siyasəti atdı və Amerika Kinofilm Distribüterləri Assosasiyası (AKDA) adlanan kinostudiyanın əsasını qoydu. Təşkilat 1945-ci ildə Heysin istefa verməsindən sonra Amerika Kinofilm dərnəyinə çevrildi. Səsli filmlərin çəkildiyi ilk vaxtlarda Amerika studiyaları öz səsli filmlərinin xarici dilli bazarlarda və hətta [[ingilis]] [[dil]]inin digər [[dialekt]]lərində danışan [[insan]]lar arasında qəbul edilmədiyini müəyyən etdilər. Sinxronlaşdırma [[texnologiya]]sı dublyaj üçün hələ də çox sadə idi. Bu məsələnin həll yollarından biri Hollivud filmlərinin paralel olaraq xarici dildə olan versiyalarının yaradılması idi. Başqa ölkələrdən olan işsiz aktyorlar, [[dramaturq]]lar və fotogeniya yarışının qalibləri seçilir və ingilis dilində olan filmərin paralel versiyalarının çəkildiyi Hollivuda gətirilirdilər. Filmlərin xarici dildə olan versiyaları daha az [[büdcə]]yə malik olur və xarici dildə danışmayan [[rejissor]]lar tərəfindən gecələr çəkilirdi. [[İspan]] dilli heyətin tərkibinə Luiz Bunyuel, Enrike Xardiel, Ponsela, Xavier Kuqat, Eqdar Nevill kimi aktyorlar daxil idi. Aşağıda verilən səbəblərə görə belə filmlər nəzərdə tutulan [[bazar]]larda elə də uğur qazana bilmədilər:
 
Aşağı büdcə göz qabağında idi, bir çox teatr aktyorunun əvvəlcədən kino sahəsində təcrübələri yox idi, xarici [[aksent]]lərin qarışması tamaşaçılar üçün yad idi, bəzi bazarlarda səs təhcizatlı teatrlar yox idi. Buna baxmayaraq, “[[Drakula]]”-nın ispan variantı kimi bəzi filmlər orjinalı ilə müqayisədə daha çox bəyənilirdi. 1930-cu illərin ortalarına qədər sinxronlaşdırma dublyaji asanlaşdırmaq üçün kifayət qədər inkişaf etmişdi.
 
== Hollivudun Qızıl dövrü (1920-ci illərin sonu -1960-cı illərin əvvəli) ==
 
Amerika kinematoqrafiyasında səssiz film dövrünün başa çatdığı 1920-ci illərin sonundan 1960-cı illərin əvvəllərinə qədər davam etmiş Hollivudun Qızıl dövrü ərzində Hollivud studiyalarında minlərlə film çəkildi. 1927-ci ildə “Caz ifaçısı” filminin çəkilməsi Qızıl dövrün başlanğıcı oldu.
 
== Studiya sistemi ==
 
Kino istehsalı hələ də biznes olaraq qalırdı və kinofilm [[şirkət]]ləri studiya sistemi ilə fəaliyyət göstərərək [[pul]] qazanırdılar. Əksər studiyaların tərkibində aktyorlar, [[yazıçı]]lar, prodüsserlər, rejissorlar və texniki işçilər kimi maaşla işləyən minlərlə insan olurdu. Onlar Qərb və digər irimiqyaslı [[mədəniyyət]] filmlərinin çəkilişi üçün Cənubi Kaliforniyada boş bir ərazini ya alır ya da icarəyə götürürdülər.
 
== Studiya sisteminin zəifləməsi (1940-cı illərin sonu) ==
 
Studiya sistemi və Hollivudun qızıl dövrü 1940-cı illərin sonunda inkişaf etmiş 2 qüvvəyə məğlub oldu;
* Film istehsalını və onların sərgilərini bir birindən ayıran federal antihisar fəaliyyəti
* [[Televiziya]]nın kəşfi
 
1988-ci ildə [[Uolt Disney]] əksər studiyaların maraqsız filmlər buraxdığı bir dövrdə “Ağbəniz və yeddi [[cırtdan]]” filmini çəkdi və o, tezliklə bu mövzuda çəkilmiş ən çox gəlir gətirən film oldu. “Ağbəniz və yeddi cırtdan” studiyada çalışan heç bir aktyoru ekranda göstərməyən müstəqil şəkildə istehsal olunmuş [[cizgi filmi]] idi.
 
== Təsiri: Daha az filmlər, daha çox fərdi büdcələr ==
 
Həmçinin orta hesablı büdcənin sürətlə qalxmasına görə il ərzində istehsal edilən filmlərin sayı artdı. Həmin dövrdə studiyalar televiziyanın verə bilməyəcəyi zövqü verməyi qarşılarına məqsəd qoymuşdular. Studiyalar həmçinin öz film [[kitabxana]]larının bir hissəsini televizyaya satmaları üçün digər şirkətlərə satmağa başladılar. 1949-cu ilə qədər isə bütün film studiyaları teatrların [[mülkiyyət]] hüququndan imtina etmişdilər. Həmçinin televiziya Amerikalıların gündəlik əyləncələrində film sənayesinin hegemonluğuna son qoyduğuna görə Hollivudun Qızıl dövrünün tənəzzülündə müəyyən rol oynamışdı. Buna baxmayaraq, film sənayesi 1950-ci illərdə uzun müddətli [[hökumət]] [[senzura]]sı zəiflədiyinə görə gələcək üçün bəzi imkanlar qazana bildi.
 
== Yeni Hollivud və Klassik dövrdən sonrakı kinematoqrafiya ==
 
Klassik dövrdən sonrakı kinematoqrafiya Yeni Hollivudda [[hekayə]] nəql etmə [[metod]]larının dəyişdirilməsidir. Klassik dövrdən sonrakı hekayə nəql etmə filmlərinin kökləri qorxu filmləri “Səbəbsiz üsyan”(1955) və Hikokun sarsıdıcı hekayə nəql etmə filmi “Psix”-ə dayanır. Yeni Hollivud 1960-cı illərdə [[Avropa]]da inkişaf etmiş metodları öyrənmiş, film [[təhsil]]i almış yeni rejissor nəslinin yaranması dövrüdür. 1967-ci ildə çəkilmiş “[[Bonni və Klayd]]” filmi Amerika kinematoqrafiyasında geriləmə ilə yanaşı gələcəkdə [[bilet]] kassalarında yeni nəsil filmlərin uğur qazana biləcəyinin başlanğıcını qoydu. [[Frensis Ford Koppola]], [[Corc Lukas]], [[Martin Skorseze]] və Uiliam Fridkin kimi kinorejissorlar kino tarixinə əsaslanan filmlər çəkməyə başladılar və mövcud [[janr]] və metodları inkişaf etdirdilər. 1970-ci illərin əvvəllərində onların filmləri həm tənqidçilər tərəfindən bəyənildi, həm də ticari uğur qazandı. “Bonni və Klayd” və “Əhlikef insan” kimi ilk yeni Hollivud filmləri əxlaqsız qəhrəmanların, sexsuallıq və zorakılığın artırılması ilə nisbətən aşağı büdcəli işlər idilər. Buna baxmayaraq, müasir blokbasterlərin ([[rekord]] qırmış filmlər) inkişafına kömək edən və studiyaları böyük hitlər istehsal etmək üçün çalışmağa məcbur edən Fridkinin “[[Şeytan]]”, Kopollanın “Xaç [[ata]]sı” və “Qiyamət”, Skorsezenin “Taksi sürücüsü” və Lukasın “Amerikan [[qraffiti]]" və “[[Ulduz müharibələri]]” kimi filmlər böyük uğur qazanmışdırlar. Bu gənc rejissorların getdikcə öz istəklərinə uyğun hərəkət etməsi də işə yaramadı. Onlar tez-tez cədvəldən və büdcədən kənara çıxır beləliklə də ya özlərini, ya da studiyanı müflis edirdilər. Buna ən yaxşı 3 nümunə Kapollanın “[[Qiyamət]]” və “[[Bir]] [[ürək]]” və xüsusilə də Maykl Siminomun “[[Cənnət]]in qapısı” filmləridir. Buna baxmayaraq, “Qiyamət” filmi ona qoyulan pulu doğrultdu və [[Kann kinofestivalı]]nda [[Qızıl]] palma [[mükafat]]ının qalibi oldu və [[şah]] əsəri olaraq şöhrət qazandı.
 
== Müasir kinematoqrafiya ==
 
1950-ci illərdən sonra möhtəşəm [[poema]]ların əsasında filmlərin çəkilməsi getdikcə məhşurlaşmışdır. O vaxtdan bəri Amerika filmləri iki kateqoriyaya bölünür: Blokbasterlər və [[müstəqil film]]lər.
 
== Blokbasterlər ==
 
Studiyalar diqqətini gəlir əldə etmək üçün hər il hədsiz dərəcədə bahalı filmlər buraxmağa yönəltmişdilər. Belə filmlər hər biri xeyli pula başa gələn mənzərə, güclü aktyorlar və istehsalat dəyərinə əsaslanırdı. Blokbasterlər, əsasən, məhşur aktyor və geniş tamaşaçı kütləsi cəlb etmək üçün kütləvi [[reklam]]dan asılıdır. Uğurlu blokbasterlər ona sərf olunan dəyər geri qazanmaq və çoxlu gəlir əldə etmək üçün kifayət qədər çox tamaşaçı cəlb edir. Belə filmlər ciddi uğursuzluq riski daşıyırlar və əksər studiyalar il ərzində həm yüksək, həm də aşağı nəticə əldə edən blokbasterlər buraxırlar. Bu dövrdən olan rekord qırmış filmlərə “Gələcəyə dönüş”, “Kübar cəmiyyət [[polis]]i”, “6-cı hiss”, “[[Titanik]]”, “[[Yağış]] [[adam]]”, “[[Yaşıl]] [[yol]]”, “Ulduz müharibələri birinci mərhələ: Gizli təhlükə”, “Nyu York şəbəkələri”, “Keçmişi olmayan adam” daxildir. Bu şəkildə çəkilən filmlərdə adətən aktyorluq baxımından yüksək peşəkarlıq qabiliyyəti, rejissorluq, ssenaristlik və filmlə bağlı olan digər detallara xüsusi diqqət yetirilir və yaradıcılıq və yeniçiliyə əsaslanır.
 
== Müstəqil filmlər ==
 
Müstəqil filmlərə ayrılan az büdcəyə görə uğursuzluq zamanı cuzi itkilər olsa belə, uğur qazandıqları zaman ona çəkilən xərcdən daha çox gəlir əldə edirlər. Müstəqil Amerika kinematoqrafiyası 1980-ci illərin sonu və 1990-cı illərin əvvəllərində Spayk Li, [[Stiven Soderberq]], Kevin Smit və [[Kventin Tarantino]]nun daxil olduğu digər yeni nəsil kinematoqrafların uyğun olaraq “Doğrunu seç”, “[[Seks]], [[yalan]]lar və [[videolent]]”, “Kargüzarçılar” və “Rezervuar [[it]]ləri” filmlərinin çəkilməsi ilə canlanmışdı. Rejissorluq, [[ssenari]], montaj və digər cəhətlərinə görə bu filmlər yenilikçi və əsasən Hollivud filmlərinin müqavilələrinə ziddiyət təşkil etmək və ona uymamaqla fərqlənirlər. Bundan əlavə, onların əhəmiyyətli maliyyə uğurları və məşhur mədəniyyətə keçidi müstəqil filmlərin ticari qabiliyyətini bərpa etdi. O vaxtdan bəri müstəqil film sənayesi Amerika kinematoqrafiyasında daha təsirli olmuşdur. Əsas studiyaların əksəriyyəti bu sahədə oxşar filmlər istehsal etmək üçün inkişaf edən filiallar tərəfindən maliyələşdiriliblər. 21-ci əsrin əvvəllərində əsas film bazarlarında az olan film növləri indi Amerika bilet kassalarında ən çox satılan filmlərə çevrilib. Bura “[[Pələng]] və [[əjdaha]]” və “Qəhrəman” kimi xarici dildə olan filmlər və “Məni böyüt”, “[[İmperator]]un yürüşü” və s kimi [[sənədli film]]lər daxildir.
 
== Xarici istinadlar ==
 
* [http://salamnews.org/news/13985 Столица американской киноиндустрии сменила свой облик (ФОТОЛЕНТА)]
* [http://www.hollywoodimage.us/ Hollivudun şəkilləri]
597

edits