"Okeaniya" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

3.292 bayt əlavə edildi ,  5 il öncə
k (Removing Link FA template (handled by wikidata))
 
==Coğrafiyası==
Okeaniya [[Sakit okean]]ın mərkəzi və qərb hissəsində yerləşən adalar qrupuna verilən addır.
Geoloji baxımdan Avstraliya materiki dünyanın ən qədim kontinentidir. Kaynazoy erasının tektonik hərəkəti materikə çox az təsir göstərmişdir. Odur ki, başqa materiklərdən fərqli olaraq burada yüksək dağlıq ərazilər demək olar ki, yoxdur. Ən yüksək landşaft ölkənin şərq hissəsində yerləşən Kostyuşko dağıdır ki, onun dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 2200 metrdir. Materikin iqlimi də onun yerləşdiyi coğrafi qurşaqdan asılıdır. O bütünlüklə tropik və subtropik zonalarda yerləşdiyi üçün gur çayları və gölləri demək olar ki, yoxdur. Materikin şərq və şimal sahil zolaqları müstəsna olmaqla illik yağış yağma miqdarı çox azdır. Quru səhra iqlimi səciyyəsi daşıyan Mərkəzi rayonlar "ölü zona" hesab olunur.
Ümumi sahəsi '''1.3 mln km&sup2'''`ə bərabər olan '''7 minə qədər ada'''nı özündə birləşdirir. Coğrafi cəhətdən Şimal yarımkürəsinin subtropik qurşağından Cənub yarımkürəsinin mülayim qurşağına qədər ərazidə yerləşmişdir. Sakit Okean səthinin 2%`i Okeaniya adalarının payına düşür. Adaların sahəsinin çox hissəsi [[Yeni Qvineya]], [[Yeni Zelandiya]], [[Havay]], [[Fici]], [[Tuamotu]] və s. adalarını əhatə edir.
Okeaniya adaları belə qruplaşdırılır:
# [[Melaneziya]] (yunanca - "qara adalar")
# [[Mikroneziya]] ("kiçik adalar")
# [[Polineziya]] ("çoxlu adalar")
# [[Yeni Zelandiya]] - İki böyük və bir neçə xırda adadan ibarətdir.
 
Okeaniya avropalılara XVI əsrdən [[F.Magellan]]ın ilk dünya səyahəti zamanından məlum olmuşdur. Adaların kəşfində və öyrənilməsində [[Ceyms Kuk]]un, [[A.Tasman]]ın, [[F.Litke]]nin, [[N.N.Mikluxo-Maklay]]ın, [[Tur Heyerdal]]ın və başqalarının xidmətləri var.
Avstraliyanın faunası da yoxsuldur. Hələ Mezozoy erası dövründə cənub-şərqi Asiyadan ayrılmış materik üçün kisəlilər ailəsinə mənsub olan heyvanlar xarakterikdir. Avropalıların gəlişinə qədər burada kenquru, ayı, qarışqa yeyən, dələ, köstəbək, yexidna və dinqo tipli vəhşi itlər yayılmışdı. Burada qanadlı quşlardan;Avstraliyanın gerbində öz əksini tapmış qara rəngli ququşu vı digər ov quşlarına, habelə dəvəquşuna rast gəlinir.
==Təbiəti==
Burada materik, vulkan və mərcan mənşəli adalar var. Lakin vulkan və mərcan mənşəli adalar daha çoxdur. Qərb hissədə Okeaniya adaları [[litosfer tavaları]]nın sərhəddində yaranmış adalar qövsündə yerləşir.
Adaların əksər hissəsi ekvatorial, tropik və subtropik qurşaqlarda yerləşmişdir. Yalnız [[Yeni Zelandiya]] və ona yaxın adalar subtropik və mülayim qurşaqlar daxilində qalır. Okeaniyanın iqlimi isti və yumşaq olub insan həyatı və fəaliyyəti üçün əlverişlidir. Ekvatora yaxın yerləşdiklərinə görə , adalarda ilboyu havanın yüksək temperaturu olur. Lakin okeandan əsən küləklər havanı xeyli yumşaldır. Temperaturun sutkalıq və illik tərəddüdü azdır. Okeaniya adaları digər ərazilərdən təcrid olunduğuna görə üzvi aləmi kasıbdır. Mərcan mənşəli kiçik adalarda içməli su, torpaq örtüyünün zəif inkişafı bitki və heyvanlar aləminin kasad olmasına səbəb olub.
AvstraliyanınMaterik faunası davulkan yoxsuldurmənşəli adalarda isə [[üzvi aləm]] zəngindir. HələMəsələn, [[Yeni Qvineya]] adasında '''20 000`ə qədər bitki növü''' var. Dağlarda hündürlük qurşaqları yaranır. Küləyə tərəf olan yamaclar bol yağıntı alır. Heyvanlar aləmində yırtıcılar və ilanlar yoxdur. Mezozoy erası dövründə cənub-şərqi Asiyadan ayrılmış materik üçün kisəlilər ailəsinə mənsub olan heyvanlar xarakterikdir. Avropalıların gəlişinə qədər burada [[kenquru]], [[ayı]], [[qarışqa yeyən]], [[dələ]], [[köstəbək]], [[yexidna]][[dinqo]] tipli vəhşi itlər yayılmışdı. Burada qanadlı quşlardan;Avstraliyanın gerbində öz əksini tapmış qara rəngli ququşu digər ov quşlarına, habelə dəvəquşuna rast gəlinir.
==Əhalisi==
İnsanların Okeaniya adalarında məskunlaşmasının bir neçə min əvvəl baş verdiyi güman edilir. Onların bura necə gəldiyi haqda bir neçə fərziyə var. Bir fərziyəyə görə, insanlar Okeaniya adalarına [[Cənub-Şərqi Asiya]]dan gəliblər. Müasir Norveç səyyahı [[Tur Heyerdal`a görə isə yerli əhali Cənubi Amerikadan köçüb gələnlərdir.
Hazırda Okeaniya əhalisi yerlilərdən, gəlmələrdən və qarışıq nəsillərdən ibarətdir. Yerli əhali bir birindən təkcə irqinə görə deyil, həmçinin dilinə və məişətinə görə də fərqlənir. Melaneziya adalarında ([[Yeni Qvineya]], [[Solomon]], [[Fici]], və s.) ekvatorial irqə mənsub olan '''[[papuaslar]]''' məskunlaşmışlar. [[Mikroneziya]] və [[Polineziya]]da isə xüsusi Polineziya qrupuna aid edilən xalqlar yaşayırlar. Onlar papuaslardan dərilərinin rənginin bir qədər açıq olması, buruq saçları ilə fərlənirlər. Yeni Zelandiyanın yerli əhalisi '''[[maori]]''' adlanır. Lakin əhalinin çoxunu [[Böyük Britaniya]]dan gələnlər təşkil edir.
Okeaniyanın müasir əhalisi başlıca olaraq əkinçiliklə məşğul olur, [[kokos]] palması, [[banan]], [[ananas]], [[şəkər qamışı]] və s. bitkilər becərir. Balıqçılıq təsərrüfatı burada ənənəvi sahə hesab olunur. Adalarda [[əlvan metallar]], [[daş kömür]], [[fosforit]], və s. faydalı qazıntılar hasil edilir.
Okeaniya uzun müddət müstəmləkə olmuşdur. Burada yalnız [[Yeni Zelandiya]] müstəqil dövlət idi. Hazırda müstəqil dövlətlərin sayı 15-dən çoxdur. Qalan adalar isə [[ABŞ]], [[Fransa]], [[Avstraliya]] və s. dövlətlərin müstəmləkələri olaraq qalır.
 
==Mənbə==
603

edits