"Daxili yanma mühərriki" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (Removing Link FA template (handled by wikidata))
'''Daxili yanma mühərriki''' — ardıcıl olaraq yanacağın yanmasından alınan [[enerji]]ni mexaniki enerjiyə çevirən qurğudur. Yanacaq xaricində baş verən mühərriklər (məsələn buxar maşını, stiril mühərrik və b.) buraya aid deyildirlər. Qaz [[turbin]]ləri isə daxili yanma [[mühərrik]]i sayılır. Daxili yanma mühərrikləri (DYM) [[avtomobil]]lərdə, [[qatar]]larda, hava [[nəqliyyat]]ında, [[gəmi]]lərdə və stasionar [[maşın]]larda tətbiq edilirlər.
 
==== İşləmə prinsipi ====
 
DYM-də ümumi olaraq hava-yanacaq qarışı kamerada alovlandırılır və yandırlır. Yanacaq zamanı ayrılan istiliyin nəticəsində kamerada olan qazın genişlənməsi silindrdə olan [[porşen]]i və ya turbinin pərini itələyir. Vankel mühərrikində [[porşen]]lər ardıcıl olaraq işləyirlər. DYM çoxunda Otto və Dizel prinsiplərindən istifadə edilir.
 
[[İmage:4-Stroke-Engine.gif|framed|right|4-Gedişli [[Otto mühərriki]]nin işləmə prinsipi]]
Bütün 4 gedişli (taktlı) mühərriklər daimi olaraq iş prosesini təkrar edirlər. Bu proses aşağıdakı addımlardan ibarətdir:
[[Şəkil:Cshaft.gif|thumb|right|240px|4-Silindrli mühərrikin güc ötürmə prinsipi]]
[[Şəkil:Two-Stroke Engine.gif|thumb|right|240px|2-Gedişli mühərrikin iş prinsipi]]
 
''DYM-inin aşağıdakı növləri vardır'':
 
==== Tarixinə dair ====
[[İmage:Lenoir_Motor_2.jpg|thumb|right|240px|Lenoarın qaz mühərriki, 1860]]
 
Sənayeləşmə prosesinin genişlənməsi və [[buxar maşını|buxar maşınlarından]] intensiv istifadə olunması mühəndisləri daha kiçik həcmli mühərrriklərin hazırlanması üzərində düşünməyə vadar edir. Bu baxımdan ilk dəfə olaraq qazla işləyən mühərriklərin ixtirası baş verir.Qaz mühərrikləri kiçik müəssisələr üçün nəzərdə tutulmuşdur. Qazla işləyən mühərriklər daxili yanma mühərriki olub, qazın silindrdə yanması zamanı əmələ gələn təzyiq nəticəsində porşenin itələnməsi ilə hərəkətə gətirilirdi. Gilizlərdə yüksək temperaturda baş verən iş, işçi hissələrin soyudulmasını və yağlanmasını tələb edirdi. Bu problem 1860-cı ildə belqiyalı mühəndis ''Jozef Lenoar'' ([[fransızca]] ''Joseph Etienne Lenoir'') tərəfindən həll edilir. O, ilk qaz mühərrikini düzəldir. Mühərrik əsasən içərisində kolba yerləşdirilmiş silindrdən ibarət idi. [[Mühərrik]]in işləmə prinsipi buxar maşınları ilə oxşar idi. Fərq orasında idi ki, burada qaz sıxılmamış halda gah kolbanın altında, gah da üst tərəfində yandırılırdı. Yanma zamanı əmələ gələn qaz təzyiqi kolbanı irəli-geri hərəkət etdirərək dirsəkli valın köməyi ilə çarxı fırladırdı. Silindrin hər iki tərəfində qaz çıxması üçün deşik nəzərdə tutulmuşdur. Qazın yandırılması elektrik induksiya aparatının köməyi ilə yerinə yetirilirdi. Burada yenilik qaz qarışığının işçi kamerada partladılmasından ibarət idi. Apardığı sınaqlar nəticəsində Lenoara məlum olmuşdur ki, bu mühərrikin arabalarda tətbiqinin texniki baxımdan çoxlu çatışmamazlıqları vardır. Ancaq ağac qırıntılarından əldə edilmiş yanacaq baha olduğundan, benzin ilə işləyən mühərriklərin düzəldilməsi daha perspektivli idi. Benzinlə işləyən mühərriklərdə benzini işçi zonaya püskürtmək üçün karbüratorların düzəldilməsinə ehtiyac var idi. İlk benzinlə işləyən mühərrik 1863-cü ildə alman mühəndisi [[Nikolaus Otto|Otto]] ([[almanca]] ''Nicolaus August Otto'') tərəfindən işlənmişdir. 1864-cü ildə o Eugen Langen ilə birlikdə ilk dəfə olaraq mühərrik hazırlayan firmanı "''N. A. Otto & Cie''" yaradır və qaz mühərriklərinin istehsalı ilə məşğul olur. Bu mühərrikin ixtirası ilə [[avtomobil]]in yaranması istiqamətində ilk addım atılmış olur. 1867-ci ildə Parisdə keçirilən dünya sərgisində Otto düzəltdiyi qaz mühərrikini nümayiş etdirir. O dövrdə məlum olan başqa mühərriklərlə müqayisədə Otto mühərriki təxminən 60% az yanacaq işlədirdi. 1876-ci ildə o dörd taktlı mühərrik düzəltməyə nail olur. Bu mühərrik bu gün texnikadan məlum olan daxili yanma mühərrikləri üçün əsas sayılır. 1884-cü ildə Otto qaz mühərrikləri üçün elektrik alışqanı ixtira edir. Bununla daxili yanma mühərriklərində başqa yanacaqlardan da istifadə etmək mümkün olur.
 
==== Mənbə ====
 
* ''Sigvard, St.'' Die Maschine. Geschichte, Elemente, Funktion. Ein enzyklopädische Sachsbuch. Augusburg, 1992, 240 S.
* ''Richard Shelton Kirby at al''. Engineering in History. Dover Publications INC., New York, 1990, 530 p.
 
[[Kateqoriya:Daxili yanma mühərriki| ]]
{{Link FM|mk}}
175.987

edits