"Apollon proqramı" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

18 bayt çıxarıldı ,  5 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (Sortilegus Apollon Proqramı səhifəsinin adını yönləndirmənin əksinə dəyişərək, Apollon proqramı adlandırdı)
[[Şəkil:Apollo program insignia.png|200px|right|''Apollon proqramının emblemi'']]
'''Apollon Proqramıproqramı''' və ya '''LayihəsiApollon layihəsi''' [[NASA]] tərəfindən reallaşdırılmış [[Ay]]a uçuş layihəsidir. Gemini Layihəsindən sonra qəbul edilən bu proqramın reallaşmasında kosmik yarış və soyuq müharibənin böyük rolu olmuşdur. Layihə Apollon kosmik vasitələri və Saturn V daşıyıcı raketi ilə [[1961]]-[[1975]]-ci illərdə planlaşdırılmış və həyata keçirilmişdir. Apollon Layihəsi adını qədim yunan mifologiyasının tanrılarından olan [[Apollon (mifologiya)|Apollondan]] almışdır.
 
Apollon kosmik gəmiləri 3 nəfərlik kabinə, raket və özüqalxan kapsuladan ibarətdir. Raket [[Yer]]dən qalxmaq və manevr, kapsula isə kosmik gəmi ilə Ay səthi arasındakı əlaqəni təmin etmək məqsədi daşıyırdı. Əvvəl kosmik gəmi göndərilərək Ayın [[orbit]]inə yerləşdirilir, sonra isə 3 astronavtdan ikisi kapsulaya keçərək onun əyləc sistemi sayəsində Ay səthinə enirlər. Astronavtlar işlərini tamamladıqdan sonra kapsula vasitəsilə orbitdə onları gözləyən kosmik gəmiyə geri qayıdırlar. NASA bu layihəni gerçəkləşdirməzdən əvvəl Aya Yerdən idarə olunan ''Orbiter'', ''Ranger'' və ''Surveyor'' gəmilərini göndərmişdi. Bunların köməyi ilə Ayın səthində Apollonun enişi üçün uyğun yer müəyyənləşdirilmişdi.
 
Ay səthinə enmək məqsədilə 4 ayrı plan düşünülmüşdü:
 
* Birbaşa qalxma: Bu plana görə kosmik gəmi birbaşa Aya uçmalı və Aya enib qalxmalı idi. Bu əməliyyat üçün həmin dövrün ən güclü raketi olan Nova raketindən daha güclü bir vasitəyə ehtiyac vardı.
* Yerin orbitində görüşmə: Bu plan biri kosmik gəmini, o biri isə yanacağı daşıyan 2 Saturn V raketinin kosmosa qalxmasını nəzərdə tuturdu. Kosmik gəmi Yerin orbitinə yerləşməli və lazımi qədər yanacaq doldurulduqdan sonra Aya gedib qayıtmalı idi. Yenə də kosmik gəmi tam halda Ay səthinə oturmalı idi.
* Ay səthində görüşmə: Bu plan biri yanacaq daşıyan və Aya enməli olan insansız kosmik vasitənin və bir müddət sonra onu izləməli olan insanlı kosmik gəminin yaradılmasına əsaslanırdı. Yanacaq insanlı vasitə Yerə qayıtmazdan əvvəl insansız vasitədən insanlı vasitəyə köçürülməli idi.
* Ay orbitində görüşmə: Bu plana görə kosmik vasitə İdarəetmə modulu, Xidmət modulu və Ay modulundan ibarət olmalı idi. İdarəetmə modulu və Xidmət modulu 3 astronavtın 5 günlük Ay səfəri üçün lazımlı həyat sistemlərini və kosmik gəmi Yer atmosferinə geri qayıdarkən lazım olacaq istilik qalxanını daşıyırdı. Ay modulu Ay orbitində əsas gəmidən ayrılacaq və iki astronavtı Ay səthinə eniş üçün daşıyacaqdı. Ən sonda İdarəetmə modulu ilə Xidmət modulu geri dönəcəkdi. Atmosferə girərkən Xidmət modulu da buraxılacaq və beləliklə Yerə geri qayıdan tək hissə İdarəetmə modulu olacaqdı. Sonda məhz bu plan seçilmiş və icra edilmişdir.
[[Şəkil:Ksc-69pc-442.jpg|right|thumb|200px|''[[16 iyul]] [[1969]]-cu il, Saturn V raketi [[Apollon-11]] kosmik gəmisini Ay səyahətinə doğru yola çıxarır.'']]
 
[[Şəkil:Ksc-69pc-442.jpg|right|thumb|200px|''[[16 iyul]] [[1969]]-cu il, Saturn V raketi [[Apollon-11]] kosmik gəmisini Ay səyahətinə doğru yola çıxarır.'']]
Bütün planlar arasında Ay orbitində görüşmə planı kosmik vasitənin yalnız kiçik bir hissəsi Aya endiyi üçün geri qayıtma vasitələrinə lazım olan kütləni ən aza endirirdi. Geri qayıdacaq kütlə eniş mühərriki və eniş vasitələrinin də Ay səthində qalması ilə daha da azalır.
 
 
İlk əhəmiyyətli addım [[21 dekabr]] [[1968]]-ci ildə göndərilən Apollon-8-in Ayın orbitinə yerləşdirilməsi və Ay ətrafında 10 dəfə fırlanması ilə atıldı (həmin kosmik gəmi Yerə qayıdıb Sakit okeana enmişdir (27.12.1968)). [[3 mart]] [[1969]]-cu ildə Apollon-9 vasitəsilə Aya enmə zamanı istifadə ediləcək Ay modulu sınandı. Apollonun əsas gövdəsindən kiçik bir tunellə Ay moduluna keçilərək ilk dəfə kosmik gəminin xaricinə çıxmadan bir kosmik vasitədən digərinə keçid edildi.
[[Şəkil:Apollo_16_LM.jpg|left|thumb|200px|''Apollon 16-nın Ay modulu Ayın səthində.'']]
 
[[Şəkil:Apollo_16_LM.jpg|left|thumb|200px|''Apollon 16-nın Ay modulu Ayın səthində.'']]
Apollon Layihəsinin ən böyük müvəffəqiyyətini [[Apollon-11]] reallaşdırdı. [[16 iyul]] [[1969]]-cu il tarixində Keyp Kennedi kosmodromundan qalxan Apollon 11-in içindəki astronavtlardan [[Neyl Armstronq]] və [[Edvin Oldrin]] [[20 iyul|iyulun 20]]-də Eagle adlı Ay moduluna keçdilər və [[21 iyul|iyulun 21]]-də səhərin erkən saatlarında Aya ayaq basdılar, ekipajın üçüncü üzvü [[Maykl Kollins]] Ay orbitində dövr edən İdarəetmə modulunda qaldı. Ayın səthinə ilk addım atan Neyl Armstronq həmin an demişdi: "''Bu, insan üçün kiçik bir addım, bəşəriyyət üçün böyük bir sıçrayışdır''".
 
*[http://web.archive.org/web/20080208214906/http://web.mac.com/jimgerard/AFGAS/pages/apollo/CM-115.html CM-115 on display at Johnson Space Center]. From A Field Guide to American Spacecraft.
 
== Həmçinin Baxbax ==
*[[Apollon proqramı cədvəli]]
 
{{Apollon missiyaları}}
 
[[Kateqoriya:Apollon proqramı| ]]
 
{{Link FA|fr}}
175.987

edits