"Lazer" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

121 bayt çıxarıldı ,  6 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
== Quruluşu ==
Lazer əsasən 3 elementdən ibarətdir:
 
* Enerji mənbəyi
* İşçi gövdə
[[Şəkil:Lazer-qurulushu.png|250px|thumb|right|Lazer qurğusunun təsviri (Rubin lazeri)]]
[[Şəkil:Ground-Space based hybrid laser weapon concept art.jpg|250px|thumb|right|Kosmik lazer silahının konsepti]]
 
Mənbədən [[enerji]] sistemə verilir. Mənbə kimi impuls [[lampa]]sı, qövs lampası, [[kimyəvi reaksiya]] ola bilər. Bunun seçilməsi lazerdə istifadə olunan qüvvənin xassələrindən birbaşa asılıdr. Məsələn, helium-neon lazerləri helium-neon qaz qarışığında elektrik zərrəciklərindən, neodimium örtüklü aluminium itrit qranatı (Nd:YAG lazerləri -''neodymium-doped yttrium aluminium garnet'' Nd:Y3Al5O12) ksenon lampasının fokuslanmış işığından, eksimer lazerləri isə kimyəvi reaksiya enerjisindən istifadə edirlər.
 
Lazer rezonatorlar gurğuya daxil olmuş şüanı gücləndirilmiş mediumda müxtəlif istiqamətlərdə hərəkət etdirərək onların öz-özünə həyəcanlanmasını təmin etmək üçün tətbiq edilirlər. Rezonatorsuz qurğudan yalnız vurulmuş şüanı gücləndirici kimi istifadə etmək olur. Lazer rezonatorunda əsasən iki güzgüdən istifadə edilir. '''Məcburi şüalanma''' - həyəcanlaşmış atomların onların üzərinə düşən işığın təsiri altında şüalanmasıdır. Məcburi şüalanma zamanı meydana çıxan işıq dalğası tezliyinə , fazasına və polyarlaşmasına görə atomun üzərinı düşən dalğadan fərqlənmir. Bu güzgülər vurulan işıq şüasını yol boyu refleksiya etdirir və beləliklə şüanın yolu böyüyür. Bununla foton stimulyasiya olunmuş emmissiyaya uğradılır. Rezonatorda yalnız rezonans şərtlərini ödəyən müəyyən tezliklər gücləndirilir:
 
:<math>L = q \frac{\lambda}{2} \quad\Leftrightarrow\quad \nu = q \frac{c}{2L}</math>
 
* Qaz – məsələn, helium-neon lazerlərində istifadə edilən karbon, arqon, kripton qaz qarışıqları. Belə lazer çox vaxt elektrik zərrəcikləri ilə yüklənirlər. Bu lazerlərin kimyəvi üsulla alınan qazlarla işləyən xüsusi növü vardır. Yükləmə aktiv mühitdə gedən kimyəvi reaksiya nəticəsində baş verir. Qaz reaksiyadan sonra tam istifadə edilir və bununla bir dəfə istifadə oluna bilir. Kimyəvi lazerlər yüksək güclü lazerlərə aiddir və yalnız hərbi məqsədlər üçün tətbiq edilir. Misal kimi HCl-Lazer və İod-Lazerini göstərmək olar.
 
* Bərk cismlər – məsələn, kristal və ya şüşələr. Bütöv material adətən xrom, neodium, erbium və titanla örtülürlər. Tipik istifadə edilən kristallara aluminium-ittrium qranatı (YAG), litium-ittrium ftorid (YLF), sapfir və silikat şüşəsidir. Ən geniş yayılmışı Nd:YAG, titan-sapfir, xrom-sapfir, legirlənmiş xrom stronsium-litium-aluminium (Cr:LiSAF), Er:YLF və Nd:glass(neodiumli şüşə)-dir.
 
* Yarımkeçiricilər. Bunlar daxilində elektronların enerji dəyişmələrinin şüalanma ilə müşayiət olunmasıyla xarakterizə olunurlar. Yarımkeçirici lazerlər çox yığcamdır. Onlardan məişətdə geniş istifadə edilir. Onlar elektriklə yüklənən lazer diodlarıdır. Lazer diodlarının gücü yaxşı şüalanmada bir vattdan azdır. Multimod diodları pis şüalanmada 10 V-dan aşağı güc tələb edirlər. Bir çip (təx. 0,1 × 1 × 10 mm) daxilində cəmlənmiş lazer diodları bir-biri ilə inteqrasiya oluna bilirlər. Müxtəlif dalğa uzunluğuna, qütbləşdirmə qurğularına malik diodları keyfiyyət itirməsi olmadan bir-biri ilə birləşdirmək olur. Beləliklə 10 kV-dan çox güc alınır.
 
== Tarixi haqqında ==
[[1917]]-ci ildə [[Albert Eynşteyn]] absorbsiyanın əksi olaraq işığın stimulyasiya olunmuş emissiyasını izah edir. Uzun müddət bu effektin işıq sahəsinin gücləndirilməsi üçün tətbiq edilməsi müəmmalı qalmışdır. Uzun tədqiqatlardan sonra yalnız [[1960]]-cı ildə [[Teodor Mayman]] Hyuz şirkətinin laboratoriyasında ([[Kaliforniya]] ştatı, [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]) [[Kolumbiya]] [[Universitet]]i və BELL firmasının əməkdaşları ilə birlikdə ilk işləyən lazer düzəltmişdir. Mayman 694 nanometr dalğa uzunluğuna malik qırmızı işıq verən rubin içlikdən istifadə etmişdir. Eyni vaxtda iranlı fizik Əli Yavan qaz lazerini nümayiş etdirir. Sonralar bu işinə görə [[Albert Eynşteyn]] mükafatına layiq görülür.
 
 
== Tətbiq sahələri ==
 
[[Şəkil:Classical spectacular laser effects.jpg|250px|thumb|Lazer musiqinin işıqla müşayətçisi kimi.]]
[[Şəkil:Laser guided cutting of wood in woodmill.jpg|thumb||250px|Ağac emalında lazerin tətbiqi]]
 
Lazer yaranan gündən ona tətbiq sahələrini özü axtaran qurğu adı verilmişdir. Lazerin tətbiq sahələri çox genişdir. Onlar göz linzasının düzəlişindən tutmuş nəqliyyat vasitələrinin idarə olunmasına qədər, kosmik uçuşlardan tutmuş termonüvə sintezinə qədər geniş bir spektrdə tətbiq edilirlər.
 
{{Commonscat|Lasers|Laser}}
* [http://www.hanel-photonics.com/laser_diode_market.html ''Yarımkeçiricilər Lazer - Müxtəlif növ '] - yarımkeçirici lazer Available dalğa
 
Ədəbiyyat.Myakişev G.Y.və b.maarif nəşriyyatı 1992 səh.
[[Kateqoriya:Fizika]]
[[Kateqoriya:Elektrotexnika]]
 
{{Link FA|af}}
{{Link FA|ca}}
{{Link FA|mk}}
175.987

edits