"Mərkəzi prosessor" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

2.936 bayt əlavə edildi ,  6 il öncə
k
Düzəlişin təsviri yoxdur.
Redaktənin izahı yoxdur
kRedaktənin izahı yoxdur
[[Şəkil:DownSL5ZE.JPG|thumb|right|Prosessor]]
Prosessor- kompüter üzərində edilən bütün arfimetik və məntiqi əməliyyatlar bu qurğu tərəfindən reallaşdırılır və nəzarət edilir.
'''Mərkəzi prosessor''' ({{lang-en|Central processing unit}}, qısaldılmış variantı: CPU) — kompyuterin ən önəmli hissəsidir. Tərcüməsi "Mərkəzi quraşdırılmış qurğu" mənasını verir. Mikroprosessor bir neçə santimetr ölçüdə mikrosxem olub, kompyuterə daxil olan informasiyanın təhlilini, hesablanmasını, emalını və ötürülməsini təmin edir. Mikrosxemlər toplusunu çipset də adlandırırlar. Kompüter üzərində edilən bütün əməliyyatlar, bu vahid tərəfindən reallaşdırılır və nəzarət edilir. Mikroprosessor bəzən mərkəzi prosessor (CPU – Central Prosessor Unit – Mərkəzi Prosessor Modulu) da adlanır.<ref>[http://www.windows-az.com/block/blocks/1518-mjrkjzi-prosessor-cpu-njdir.html Mərkəzi Prosessor (CPU) Nədir?]</ref>
 
Prosessorlar ana kartın ortasında olan və xüsusi olaraq hazırlanan CPU yuvası və ya prosessorsocketi deyə adlandırılan hissəyə birləşdirilir.
 
Mikroprosessor bir neçə santimetr ölçüdə mikrosxem olub, kompüterə daxil olan informasiyanın təhlilini, hesablanmasını, emalını və ötürülməsini təmin edir. Kompüter üzərində edilən bütün əməliyyatlar, bu vahid tərəfindən reallaşdırılır və nəzarət edilir. Mikroprosessor bəzən mərkəzi prosessor (CPU – Central Prosessor Unit – Mərkəzi Prosessor Modulu) da adlanır.
 
CPU kompüterin beynidir və vəzifəsi tapşırıqları tezliklə yerinə yetirməkdir. CPU işləyərkən qızdığı üçün onun üzərinə ventilyator yerləşdirilər. Prosessorun (CPU) sürəti, yəni takt tezliyi hz (hers) ilə ölçülür.
 
Fərdi kompüterdə bütün informasiyanı emal edən mərkəzi prosessor giriş informasiyasını çıxış informasiyasına çevirərək proqram vasitələrinin idarəsi altında işləyir. Kompüterlərin ayrı-ayrı modellərində iki qabaqcıl dünya istehsalçılarının Intel və AMD şirkətlərinin müxtəlif prosessorları istifadə olunur.
 
'''Mərkəzi prosessor''' ({{lang-en|Central processing unit}}, qısaldılmış variantı: CPU) — kompyuterin ən önəmli hissəsidir. Tərcüməsi "Mərkəzi quraşdırılmış qurğu" mənasını verir. Mikroprosessor bir neçə santimetr ölçüdə mikrosxem olub, kompyuterə daxil olan informasiyanın təhlilini, hesablanmasını, emalını və ötürülməsini təmin edir. Mikrosxemlər toplusunu çipset də adlandırırlar. Kompüter üzərində edilən bütün əməliyyatlar, bu vahid tərəfindən reallaşdırılır və nəzarət edilir. Mikroprosessor bəzən mərkəzi prosessor (CPU – Central Prosessor Unit – Mərkəzi Prosessor Modulu) da adlanır.<ref>[http://www.windows-az.com/block/blocks/1518-mjrkjzi-prosessor-cpu-njdir.html Mərkəzi Prosessor (CPU) Nədir?]</ref>
 
'''PROSESSORLARIN ARXİTEKTURASI'''
 
Mikroprosessorun arxitekturası onun bir neçə xüsusiyyəti ilə təyin edilir. Bunlardan başlıcası təlimat sistemini təşkil edən təlimatların (əmrlərin) xüsusiyyəti və onların icra mexanizmi ilə bağlıdır.Mikroprosessorların əsasən iki tip arxitekturası mövcuddur:
 
'''CISC arxitekturası'''-CISC (C omplex I nstruction S et C omputer), ənənəvi kompüter arxitekturasıdır. Prosessor öz üzərində olan microcode adlı miniatür bir proqram istifadə edərək əmr setlərini işlədir. Bu sayədə əmr dəstləri müxtəlif uzunluqlu ola bilər və bütün ünvanlama modellərini istifadə edə bilərlər.
 
RISC arxitekturası-RISC (Reduced Instruction Set Computer- sadələşdirilmiş təlimat sisteminə malik kompüter) arxitekturasI ilk dəfə 1979-cu ildə IBM801 mini-kompüterində gerçəkləşdirildi. Bu arxitektura üç əsas prinsipə söykənir:
 
sistemin mükəmməl kompilyator vasitəsilə yüksək səviyyə proqramlaşdIrm dillərini dəstəkləməsi
 
tamamilə aparat vasitələri ilə icra olunan primitiv təlimatlar toplusundan istifadə
 
əksər təlimatlarIn prosessor tərəfindən bir taktda icra edilməsinə imkan verən yaddaş və giriş-çIxIşIn təşkili
 
İlk RISC arxitekturalI mikroprosessorlar 80-cı illərin əvvəllərində Kaliforniya (Berkli şəhəri) və Stəndford universitetlərində hazIrlandI. Bu mikroprosessorların müəlliflərinin qarşIlarIna qoyduqlarI məqsəd mümkün qədər sadə quruluşa malik daha məhsuldar mikroprosessora nail olmaq idi.
 
==Xarakteristika==
 
== Tarixi ==
Dünyada ilk mikroprosessor İntel firması tərəfindən [[15 noyabr]] [[1971]]-ci ildə hazırlanan İntel 4004 prosessorudur.<ref> Kuck, David (1978). Computers and Computations, Vol 1. John Wiley & Sons, Inc. p. 12. ISBN 0471027162.</ref> Hər bir kompyuterin mərkəzi qurğusu mikrosprosessordur. Bəzən onu kompyuterin beyni də adlandırırlar. Mikroprosessor kompyuterin başqa komponentləri ilə qarşılıqlı əlaqədə olur.Bu elementlər əsasən girişi (input) və ya çıxışı (output) təmin edir. Giriş – kompyuterə daxil olan informasiya, çıxış isə mikroprosessorun hasil etdiyi informasiyadır. Geniş anlamda, kompyuter məhz bu giriş çıxışın emalı ilə məşğul olur. Ümumiyytələ, mikroprosessor kompyuterin bütün qurğularının işini idarə edir. Mikro Prosessora bəzən Mərkəzi Prosessor və ya sadəcə Prosessor da deyilir.
 
== İstinadlar ==