"Membran" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

2 bayt əlavə edildi ,  3 il öncə
k
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k
k
1925 –ci ildə Hörtel və Qrendel eritrosit membranından alınmış birqat lipid təbəqəsinin sahəsinin eritrositlərin sahələri cəmindən iki dəfə böyük olduğunu göstərdilər. Bundan sonra lipidlərin membranında bir deyil ikiqat təbəqə əmələ gətirdiyi ideyası meydana çıxdı.Bu hipotez hüceyrənin elektrik parametrlərinin ölçülməsi üçün 1935-ci ildə Koul və Kertiz tərəfindən aparılan təcrübələrdə öz təsdiqini tapdı.
Sulu mühitdə fosfolipid molekulları molekulları bir yerə öz-özünə elə yığılırlar ki, hidrofil başcıqlar suya doğru , qeyri-polyar quyruqcuqlar isə əksinə (sanki sudan gizlənmk üçün) yönəlirlər.:bütöv bimolekulyar fosfolipid təbəqəsi əmələ gəlir.Bilipid təbəqəsi uzunluğu böyük olduqda ,özünün hidrofob hissəsini sudan qorumaq üçün ,qapanaraq fosfolipid vezikulları liposomları əmələ gətirirlər .Beləliklə lipid membranları və vezikulların yaranması özbaşına prosesdir və öz-özünü yığma –fosfolipid molekullarının fiziki –kimyəvi– kimyəvi xüsusiyyətindən irəli gəlir. Artıq hazır olan fosfolipid təbəqələrinə sonradan zülallar birləşə bilir.Sərbəst radikallı proses zamanı peroksid –oksidləşmə və ya fosfolipaza fermentinin təsiri nəticəsində fosfolipid molekulunda yağ turşusu zəncirlərindən birinin ayrılması başcığın ölçüsünün hidrofob hissədən böyük olmasına səbəb olur:molekul silindir formasından konik formaya kecir.Bele deffetli molekullar bir yere yığılaraq ikiqat təbəqə əvəzinə sferik mitsellalar əmələ gətirirlər.Membranda bir neçə belə molekul olarsa , onlar birlikdə ,daxili hissəsi polyar başlıqlardan təşkil olunduğundan , hidrofil məsamələr yaradırlar.Bu məsamələrdən su və ionlar kecə bilərlər.Bunun nəticəsində membran öz bariyer funksiyasını itirir. Buna görə də lipidlərin peroksid-oksiləşməsi və fosfolipazanın təsiri membranların zədələnməsinə səbəb olur və nəticədə bir sıra xəstəliklər əmələ gəlir.
Aparılan təcrübələr göstərdi ki ,membranlar yalnız bilipid qatından ibarət deyil,həm də zülal molekullarından təşkil olunmuşdur. Daniyel və Devson 1935 –ci-ci ildə təklif etdikləri “buterbrod” modelinə gorə membran üç təbəqədən ibarətdir: orta bilipid təbəqəsi hər iki tərəfdən zülal təbəqəsilə əhatə olunmuşdur.
Sonradan aparılan tədqiqatlar bu modelin doğruluğunu təsdiq etdi .1959-cu ildə C. Robertson miolinin ultrasuturukturunu öyrənərək membranın vahid və ya unitar nəzəriyyəsini irəli sürdü.Onun fikrincə ,heceyrənin bütün mümbranlarının quruluşu qalınlığı 7.5-9 nm olan üçqat təbəqədən ibarətdir.Bu elementar membranın orta lipid təbəqəsi sitoplazma tərəfdən fibrillyar zülal təbəqəsilə , xarici səthdən isə mukopolisaxaridlər və ya mukopoteidlərlə örtülmüşdür . Bəzi alimlər hesab edirlər ki,membranın ikiqat fosfolipid təbəqəsi hər iki tərəfdən nazik fibrillyar zülal təbəqəsilə ,oda öz növbəsində qlobulyar zülal molekulları ilə örtülmüsdür.
Lakin aparılan coxsaylı təcrübələr buterbrod modelinin də bioloji membranların düzgün quruluşunu əks etdirmədiyini göstərdi.
Bioloji membranın tərkibinə zülal və fosfolipidlərdən başqa kimyəvi birləşmələrdə daxildir.Heyvan hüveyrələrinin membranlarında fosfolipid və zülalların miqdarı ilə müqayisəli olunacaq dərəcədə xolesterin vardır.Bundan əlavə ,memranlarda qlikolipidlər ,qlikoproteidlər və s movcuddur.
Membranların “maye mozaik” modeli hal-hazırda hamı tərəfindən qəbul edilmişdir.Lakin qeyd etmək lazımdır kı ,bütün modellər kimi bu model də membranların quruluşunun sadələşmiş təsvirini verir.Məsələ ondadır ki , lipid dənizində zülal aysberqləri həmişə sərbəst üzmürlər ,bəzən hücüyrə daxili suturukturlarda “lövbər” ata bilərlər Mikroflamentlər və mikroborucuqlar belə sturukturlara aiddir.
 
== İstinadlar ==
479

edits