"Saxalin adası" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

4 bayt çıxarıldı ,  4 il öncə
k
using AWB
k (using AWB)
 
== Coğrafiyası ==
Rusiyanın ən böyük adası olan Saxalin adası [[Sakit okean]]ın şimalında yerləşir. Adanın cənubunda [[Poyasok bərzəxi]] yerləşir. [[Yaponiya]]nın beşdə biri qədər ölçüdə olan bu ada Rusiyanın şərq, Yaponiyanın isə şimal sahilində yerləşir. Adanın yerli sakinləri [[Aynlar]], [[Oroklar]] və [[Nivxlər]]dir.
 
1995-ci il 28 may tarixində adada baş verən 7,5 bal gücündəki zəlzələ nəticəsində isə Nefteqorsk ərazisində 2000-dən çox insan ölümü baş vermişdi.
 
== Siyasi vəziyyət ==
XİX və XX əsrlərdə həm Rusiyanın, həm də Yaponiyanın Saxalin adalarına iddiası olub. Adaya nəzarət mövzusunda iki ölkə arasında zaman-zaman çoxlu danışıqlar olmuşdur.Rusiya II Dünya Müharibəsinin sonlarına yaxın bir vaxtda adanı Yaponlardan ələ keçirmiş və zəbt etmişdir.Məhz bu səbəbdən yaponlar 1949-cu ildə adanı boşaltdıqda Aynların çoxu Hokkaydoya köçmüşdülər.
 
1945-ci ilin avqustunda Yalta konfransındakı razılaşmalara uyğun olaraq, Sovet İttifaqı Saxalin üzərində nəzarəti öz üzərinə götürdü. Cənubi Saxalində sovet hücumu Mancur strateji hücum əməliyyatının hissəsi idi . 56-cı atıcılıq korpusunda, 79-cu atıcılıq diviziyasından ibarət olan, 2-ci atıcılıq briqadası, 5-ci atıcılıq briqadası və iki yüz on dördüncü tank briqadası 88-ci yapon diviziyasına hücüm etdi. Hərçənd Qırmızı Ordu üç dəfə yaponlardan çox idi, onlar güclü yaponların müqavimətləri qarşısında irəliləmək vəziyyətində deyildilər.
16 avqustda atıcılıq batalyonunun 365-ci il müstəqil dəniz piyada qoşunları Sovet Limanından Toroya (Qərbi saxalində sahilyanı kənd)yerə endi ki,yaponların müdafiə xəttini sındırsın. Yaponların müqaviməti bu enmədən sonra zəiflədi. Faktiki döyüşlər 21 avqusta qədər davam etdi. 22-23 avqustda yapon bölmələrinin əksəriyyəti barışığı elan etdi. Sovet İttifaqı Saxalinin tam işğalını 1945-ci il 25 avqustda paytaxt Toyoharanı tutmaqla başa çatdırdı. Sovet qüvvələri 9 gün ərzində adanın cənub hissəsində 20,000 Yapon qoşununun öhdəsindən gəlməyi bacarmışdı.
 
1944-cü ildə Cənubi Saxalində yaşayan 448000 yapon sakinindən böyük qismi (150 minə yaxın) müharibənin son günlərində Yaponiyaya təxliyyə edilmişdilər, amma qalan təxminən 300 000 nəfər isə bir neçə il adada qaldı. O vaxt Saxalin yaponlarının böyük əksəriyyəti 1946-1950-ci illərdə Yaponiyaya təxliyyə edilmişdilər, amma buna baxmayaraq,on minlərlə Saxalin koreyalıları və onların yapon qohumları Sovet İttifaqında qalmalı oldular.{{mənbəsiz}}
Son sülh müqaviləsi isə hələ də imzalanmamışdı və dörd qonşu adanın statusu hələ də mübahisəli qalırdı. Yaponiya San-Fransisko (1951) müqaviləsinə əsasən Cənubi Saxalin və Kuril adaları üzərindəki suverenlik iddialarından imtina edir. Amma Yaponiya tərəfi bildirmişdi ki,baxmayaraq ki,onlar bu iki ada üzərində suverenlik iddialarından imtina edirlər,amma bu imtinanı onlar hal-hazırda Rusiya tərəfindən idarə olunan 4 qonşu adaya aid etmirdilər.Hətta Yapon hökuməti adanın statusunun dəyişməsindən sonra Yapon və Ayn ailələrinə viza da hədiyyə edir.Baxmayaraq ki,iki ölkə arasında bu adalar barədə hələ də fikir ayrılıqları var,amma son zamanlar iki ölkə arasında iqtisadi və siyasi əməkdaşlıq tədricən yaxşılaşmağa doğru gedir.
 
1 sentyabr 1983-cü ildə isə Saxalin adasının qərbində olan kiçik Moneron adalarında [[Cənubi Koreya]] mülki təyyarəsi Saxalinin üstündən uçarkən, Sovet İttifaqı tərəfindən vurulmuşdu. Lakin Sovet İttifaqı bu təyyarənin diversant təyyarə olduğunu bəyan etmişdi. Hadisə nəticəsində ölən 269 nəfər içərisində isə ABŞ Konqresmeni Larri MakDonald da var idi.
 
{{Rusiya-qaralama}}
37.546

edits