"Ön Asiya" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

11 bayt əlavə edildi ,  4 il öncə
k
düzenleme using AWB
k (düzenleme using AWB)
İqtisadi coğrafi mövqeyinin başlica əlaməti üç qitənin yolayrıcında ,mühüm hava və dəniz yollarının (Bosfor,Dardanel,Ba-ül-Məndəb boğazları ,Süveyş kanalı) kəsişdiyi terdə yerləşmişdir.Belə coğrafi mövqe Cənub-Qərbi Asiya xalqlarının siyasi və iqtisadi həyatına əsəslı təsir göstərmiş və onun tərkibində Mesopotamiya (Dəclə və Fərat çayları arasında),Levant (Aralıq dənizi sahilində) kimi tarixi vilayətlərinin yaranmasına səbəb olmuşdur.Siyasi cəhətdən Cənub-Qərbi Asiya həmişə dünyanın ən narahat regionlarından biri "barıt çəlləyi" olmuşdur.İndi də regionda siyasi veziyyət qeyri-sabitdir.
Yaxın Şərq,İraq-Qərb,kürd,Kipr problemlərinin uzun müddət həll olunmaması regionda siyasi gərginlik yaradır.Cənub-Qərbi Asiya regionunu Afrikanın Şimalında yerləşən Misir və Sudanla birlikdə,Həm də Yaxın və orta Şərq adlandırırlar.OrtaŞərqə yalnız İran və Əfqanıstan aid edilir.
 
 
== Əhali ==
== İqlim ==
Region tropik və subtropik iqlim qurşaqlarında yerləşmişdir:
Tropik iqlim-quru və qızmarlığı ilə seçilir.Tropik hava kütlələri (Th) hökmrandır.Yüksək atmosfer təzyiqinin hakim olması il boyu aydın və buludsuz hava şəraitinin yaranmasına,bu isə öz növbəsində sutka ərzində tempratur amplitudasının 40c-yə çatmasına səbəb olur.Mümkün buxarlanma kəmiyyəti 2000  mm-ə çatır.İl ərzində (hətta bir neçə ildə ) 1-2 dəfə yağan yağıntının miqdarı 50-100 50–100 mm-ə çatır.Havanın temperaturu gündüz +42c-yə çatdığı halda gece -2c-yə çatır.Temperatur il boyu az dəyişir.Qış ayları seçilir.
Tropik iqlim qurşağı bir-birindən kəskin fərqlənən iki vilayətə ayrılır. Belə ki,okean üzərində güclü buxarlanma havada rütabətin artmasına səbə olur-rütubətli tropik iqlim tipi yaranır.Quru üzərində isə səhra iqlimi hakim olur.
Subtropik iqlim-Temperatur və yağintıların paylanması il boyu aydın seçilən fəsli rejimə malikdir.Yayda quru isti tropik,qışda isə mülayim rütubətli mülayim hava kütlələri hökmran olur.
Aralıq və Qara dəniz sahillərində yağıntıların miqdarı daha çoxdur.Həmin ərazilərdə qışı mülayim və yağıntılı Aralıq dənizi iqlimi hakimdir.
Regionda çay şəbəkəsi zəif inkişaf etmişdir.Ö n Asiya yaylalarının nadir çayları qısa və azsuludur.Ərəbistanyarımadasının bəzi yerlərində isə vadi adlanan quru dərələr mövcuddur.Böyük qumlu səhralarda vahələrə də rast gəlinir.
Mesopotamiya ovalığında regionun ən iri çayları (Dəclə və Fərat) axır.Bu çaylar mənsəblərindən 200  km yuxarıda birləşərək,Şətt-əl-Ərəb çayını əmələ gətirir.Çayların suyundan suvarmada geniş istifadə olunur.
Regionda ara-sıra kiçik axarsız duzlu göllərə təsadüf edilir.Buradakı Ölü dəniz dünayada ən duzlu göl və okean səviyyəsindən ən aşağıda (405m)yerləşən çökəklikdir.
 
 
 
== Təbii ehtiyyatları və sənayesi ==
Metalurgiya yerli xammala əsaslanır.İsfahan şəhərində tam dövriyyəli qara metallurgiya müəsssisəsi fəaliyyət göstərir.Əlvan metallurgiya zavodlarında əsasən mis və alüminium istehsal edilir.Maşınqayırma sənayesinin inkişafında AFR və Böyük Britaniya məxsus şirkətlərin fəaliyyəti böyükdür.
Ərəb ölkələri.Neft və təbii qaz,xurma ağaclarıCənub-Qərbi Asiyanın ərəb ölkələrinin iqtisadi rəmzidir.Dünya əhəmiyyətli neft və təbii qaz ehtiyatları Səudiyyə Ərəbistanında ,İraqda,Küveytdə ,BƏƏ-də,həm də Bəhreyndə təmərküzləşmişdir.Qatar təbii qaz ehtiyyatları ilə zəngindir(ehtiyatlarına görə Rusiya,ABŞ və İraqdan sonra dördüncü yeri tutur).Məhz bu resurslarla əlaqədar regionun bütün ölkələrində neft emalı ,neft-kimya sənayesi inkişaf etmişdir.Son illər,xüsusilə Qatarda təbii qazın mayeləşdirilməsi üzrə iri müəssisələr tikilmişdir.Alüminium istehsalı regionun sənaye sahələri arasında əhəmiyyətinə görə ikinci yerdədir.Bu sahənin inkişafına əsasən təbii qazla işləyən İES-də alınan ucuz elektrik enerjisi(Şuranın üzvü olan ölkələrin əksəriyyətində adambaşına 12-15 min kwt/saat elektrik enerjisi istehsal olunur) geniş imkan açır.Alüminium istehsalının iri müəssisələri Manama,Doha,Dubay və.b.şəhərlərdir.Emaledici sənayenin digər mərkəzləri Dəməşq,Bağdad,Küveyt cə Ciddədir.
 
 
== Kənd təsərrüfatı ==
Hələ qədim zamanlarda mühüm ticarət yolları (Şah yolu,İpək yolu) İranın ərazisindən keçirdi.Müasir dövrdə asfalt örtüklü mühüm magistrallar fəaliyyətdədir.Yükdaşımanın 80%-i avtomobil nəqliyyatının payına düşür.Transiran dəmiryolun iqtisadi əhəmiyyəti böyükdür.
İranla Azərbaycan arasında Xudafərin körpüsünün (Araz çayı üzərində) açılması hər iki istiqamətdə yük avtomobillərinin müntəzəm hərəkətinə imkan verir.Baki-Təbriz marşurutu üzrə beynəlxalq sərnişin qatarlarının işlənməsi də nəzərdə tutulmuşdur.
Ölkənin xarici ticarət əlaqələrində dəniz nəqliyyatından geniş istifadə olunur.Ən mühüm portları Ənzəli,Bəndər,Xomeyni,Bəndər-Abbas,Buşehrdir.Xark və Abadan neft daşınan portlardır.Boru-kəmər nəqliyyatının inkişafı neft və qaz sənayesi ilə bağlıdır.
 
 
== Mənbə ==
== Xarici keçidlər ==
* [http://stylemanual.ngs.org/Intranet/styleman.nsf/b2195c3b07a980d38525665100674e5c/3fcb99599faed7fb852566ab0068ec47?OpenDocument Middle East, West Asia], ''National Geographic Style Manual'', [[National Geographic Society]]
 
[[Kateqoriya:Asiya]]
 
{{Bölgələr}}
 
[[Kateqoriya:Asiya]]
31.058

edits