"Qabarma və çəkilmə" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

49 bayt çıxarıldı ,  5 il öncə
k
→‎top: düzenleme using AWB
(Cumadin (müzakirə) tərəfindən edilmiş 3283498 dəyişikliyi geri qaytarıldı.)
k (→‎top: düzenleme using AWB)
| [[Şəkil:Bay of Fundy Low Tide.jpg|thumb|160px| suların çəkildiyi zaman]]
|}
'''Qabarma və çəkilmə''' (mədd və cəzr) bir göy cisimi üzərində başqa göy cisimlərinin tətbiq etdiyi kütlə çəkilişi qüvvətləri səbəbiylə olan forma pozulmaları deməkdir. Ən çox bilinəni, [[ay]] və [[Günəş|günəşingünəş]]in görəli mövqelərindəki dəyişmələrin təsiriylə [[Yer səthi|Yer səthində]]ndə [[Dənizdəniz səviyyəsi|dəniz səviyyəsində]]ndə ortaya çıxan dövrlü dəyişmələrdir.
 
Bir gündə, müəyyən saatlarda yer üzündəki suların ard-arda alçalma və yüksəlməsinə qabarma-çəkilmə hadisəsi deyilir. Qabarma-çəkilmə hadisəsinin meydana gəlməsi ayın çəkiliş qüvvətidir. Bu çəkiliş qüvvəti; Ay Yer kürəsinin ətrafına dolanarkən dəyişik bölgələri təsir edər və uzaqlığa görə dəyişər. Ay Yer planetindən uzaqlaşsa çəkiliş qüvvəti azalar, yaxınlaşdıqca çəkiliş qüvvəti artar. Qabarma-çəkilmə hadisəsi [[okean|okeanlara]]lara daha çox təsir edər.
 
Ay yer kürəsi ətrafında dönərkən, yer kürəsinin bir üzü aya daim daha yaxındır. Bu vəziyyətdə aya yaxın yerdəki sular ay tərəfindən özünə doğru çəkilərlər. Bu vaxt qabaran suların arxasında olan boşluqları yanlardan gələn sular doldurar. Beləcə planetdə aya nazir səthində sular yüksələrkən, digər yerlərdə alçalar. Bu yüksəlmə və alçalma bir-birini davamlı izlər.
Hər hansı bir yerdə qabarma-çəkilmə hadisəsi hər gün eyni saatda olmaz. Bir əvvəlki gündən 50 dəqiqə daha keç meydana gələr. Səbəbi isə Yer planeti ilə ayın eyni istiqamətdə dönməsidir.
 
Qabarma-çəkilmə hadisəsindəki sürtünmələrdən ötəri yer kürəsinin öz ətrafındakı dönmə sürəti azalar. Beləcə günlər yavaş yavaş uzanar. Qabarma-çəkilmə hadisəsindəki sürtünmə planetimizin dönmə sürətində yavaşlamağa səbəb olarkən, ayın da hər il [[Yer|Yerdən]]dən 12,7 sm uzaqlaşmasına səbəb olar.
 
[[Kateqoriya:Geologiya]]
31.058

edits