"Urmiya gölü" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

17 bayt çıxarıldı ,  3 il öncə
k
düzenleme, typos fixed: ehtiyyat → ehtiyat using AWB
Teqlər: Mobil redaktə Mobil veb redaktə
k (düzenleme, typos fixed: ehtiyyat → ehtiyat using AWB)
[[Şəkil:Urmia Lake.jpg|thumb|280px|Urmiya gölü (10.2015).]]
'''Urmiya gölü''' və ya '''Urmu gölü''' ({{lang-fa|دریاچه ارومیه}}, {{lang-az|اورمیا ﮔﺆﻟﻮ}}) - [[İran]]ın [[Şərqi Azərbaycan (ostan)|Şərqi Azərbaycan]] və [[Qərbi Azərbaycan (ostan)|Qərbi Azərbaycan]] əyalətləri arasında, [[Türkiyə]] ilə sərhəddən bir qədər aralıda yerləşən qapalı, duzlu göl<ref>Henry, Roger (2003) ''Synchronized chronology: Rethinking Middle East Antiquity: A Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology'' Algora Publishing, New York, [https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 p. 138], ISBN 0-87586-191-1</ref><ref>''E. J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913–1936'', vol.&nbsp;7, [https://books.google.com/books?id=wpM3AAAAIAAJ&pg=PA1037 page 1037] citing [[Strabo]] and [[Ptolemy]].</ref>. Əgər coğrafi ədəbiyyatda göl adlandırılan [[Xəzər dənizi]] nəzərə alınmazsa Urmiya gölü nəyinki İranın həm də [[Yaxın Şərq|Qərbi Asiya]]nın ən böyük gölü sayılır. Duzluluq dərəcəsinə görə isə dünyada üçüncü yeri tutur.
Göl özünün əsrarəngiz gözəlliyi ilə seçilir. Köçəri quşların mühüm miqrasiya xətti üzərində qərarlaşdığından onun əhəmiyyəti artır. Burada xüsusi ilə köç mövsümündə quşların sayının artdığını müşahidə etmək olur. Gölün tarixi yatağı 6,000 &nbsp;km² çatırdı. Hazırda isə fasiləsiz quraqlıq, gölə axan çayların üzərində su anbarlarının inşası ilə əlaqədar gölün qurumasına baş verir. Göl quruyaraq səviyyəsi azalır və yerində min tonlarla duzlaqlar meydana gəlir. Bu hal davam edəcəyi halda bitki və heyvanlarla yanaşı insanların həyatına böyük təhlükə törədə bilər. Ekoloji fəlakət nəticəsində bölgə əhalisi ərazini tərk etmək məcburiyyəti qarşısında qalacaqdır.
== Adlanması ==
Qədim türk dilində bu gölün adının mənası “suda yaşayış yeri” anlamını verir. Bu isə türklərin bu gölün ətrafındakı həmişə yaşadığına dəlalət edir. Göl öz adını onun yaxınlığında yerləşən [[Urmiya]] şəhərinin adından götürmüşdür. [[Cənubi Azərbaycan]] əhalisi arasında daha çox ''Urmu gölü'' olaraq tanınır. Ən qədim vaxtlardan indiyə qədər Urmiya gölünə müxtəlif adlar verilmişdir: "Çiçe" (fransız səyyah Şarden)<ref name="Müsahibə"/>, "Təla", "Şahi gölü" və s. Ərəblərin istilasından sonrakı orta əsr mənbələrində çox vaxt göl Urmiya şəhərinin adı ilə "Urmiya gölü kimi adlandırılır. Pəhləvi sülaləsinin dönəmində gölün adı Rza şahın şərəfinə (1925) ''Rzaiyyə gölü''<ref name="Müsahibə">[http://olaylar.az/news/musahibe/27892 Urmiya gölünün harayına niyə cavab verilmir]</ref> adlandırılırdı. [[1946]]-cı ildə [[Azərbaycan Milli Hökuməti]] yenidən Urmu adını bərpa etsə də Məhəmmərza Pəhləvinin hakimiyyət illərində gölün adı yenidən dəyişdirilmişdir. [[1979]]-cu il [[İran İslam İnqilabı]]ndan sonra şah rejimi ilə bağlı adlar dəyişdirilmişdir.
 
== Tarixi ==
Göl haqqında ilk məlumatlar b.e.ə 9-cu əsrdə [[Assuriya]] mənbələrində qeyd edilir. Xüsusi ilə III Salmanasar göl ətrafı ərazilərə yürüşü daha ətraflı şəkildə təsvir edilmişdir. Gölün [[Mesopotamiya]]ya yaxınlığı səbəbindən ilkin sivilizasiya məskənlərindən biri olmuşdur. Bölgədə yaranan ilk dövlət qurumu [[Aratta]] idi. Daha sonradan [[Lulubi]] və [[Kuti]] kimi şəhər dövlətləri meydana gəlmişdir. Urmiya gölü ətrafında antik dövrdə yaranan ilk dövlət isə [[Manna]] olmuşdur.
 
Gölün cənubunda yerləşən [[Həsənli]] qəsəbəsi burada mövcud olmuş zəngin Manna mədəniyyəti haqda fikir söyləməyə imkan verir. Urmiya gölünün qərb sahilləri boyunca b.e.ə VII əsrdə (b.e.ə 680<ref>Kirzioğlu M. Fahrettin, Kars tarihi, I cild, İstanbul,1953</ref>) [[Şərqi Avropa]]dan [[Kimmerlər]], [[Skiflər]] və [[Saklar]] gələrək məskən salmışlar. Bu dönəmdə onlar [[Sak çarlığı]]nı qura bilmişlər. Sonrakı dönəmlərdə göl kənarında [[Midiya]] dövləti qurulmuşdur<ref name=EI-early>cf. Skjærvø, Prods Oktor (2006), "Iran, vi(1). Earliest Evidence", Encyclopaedia Iranica, Vol. 13</ref>
* [[Acıçay]]
* [[Sofuçay]]
* [[Cığatu|Cığatuçau]]çau
* [[Tətovuçay]]
* [[Rozəçay (Qoduxboğan)]]
[[Şəkil:UrmiaLake.jpg|thumb|250px|Osman Yumruğu. Urmiya gölünün ən kiçik adası<ref>{{cite web|url=http://www.salinesystems.org/content/2/1/9 |title=Saline Systems; Urmia Salt Lake, Iran |publisher=Salinesystems.org |date= |accessdate=4 September 2011}}</ref>.]]
[[Şəkil:Kazem Dashi.JPG|thumb|250px|Kazım Daşı adası]]
Urmiya gölündə irili-xırdalı yüzdən çox ada vardır. Adaların ümumi sahəsi 33,640 hektardır. Şahı, Qoyundağı, Əşkdağı, Arzu nisbətən böyük adalarıdır. Urmiya gölündə yerləşən adaların unikallığı ondadır ki, onların bəzisində yaşayır vardır. Gölün ən böyük adası [[Şahı adası|Şahı]]nın sahəsi 3525 ha-dır. Adada Saray, Gəmiçi, Teymurlu, Qıpçaq, Burasarlu, Xoralı adlı yaşayış məntəqələri vardır. [[1979]]-cu ilə olan məlumata əsasən adada 1170 ailə<ref name="ecoalem"/> yaşayırdı. Ada əhalisi əsasən əkinçilik, maldarlıq, gülçülük, bağçılıq, xalçaçılıq və s. işlərlə məşğul olurlar. Göldə yerləşən Şərfəxana və Gülməxana limanlarında çalışanların çoxunun da Şahı adasının sakinləridir. Relyefi əsasən dağlıqdır. İki zirvədən ibarətdir. Unikal cəhəti ərazisindən axan yeganə Keçiçay çayıdır. Ərazisində 54 bulaq mövcuddur. Qış ayları sahillərində çoxlu sayda köçəri quşları müşahidə etmək mümkündür. Şahı adasında [[Çingiz xan]]ın nəvəsi [[Hülakü xan]]ın və onun oğlu [[Abaqa xan]]ın qəbrləri yerləşir<ref>{{cite journal| title=The Thirteenth-Century Mongols' Conception of the After Life: The Evidence of their Funerary Practices |last=Boyle |first=John Andrew |journal=Mongolian Studies |volume=1 |issue= |year=1974 |page=7 |jstor=43193015 |issn=0190-3667 |publisher=Mongolia Society }}</ref>. Ada son illər gölün quruması ilə əlaqədar quruya birləşərək yarımadaya çevrilmişdir<ref name=Stevens_Djamali>{{cite journal|journal=Journal of Paleolimnology |volume=47 |issue=4 |page=647 |doi=10.1007/s10933-012-9588-3 |title=Hydroclimatic variations over the last two glacial/interglacial cycles at Lake Urmia, Iran |url=http://www.researchgate.net/profile/Morteza_Djamali/publication/236178574_Hydroclimatic_variations_over_the_last_two_glacialinterglacial_cycles_at_Lake_Urmia_Iran/links/00463517e4cfb6c992000000.pdf |publisher=Springer Netherlands |date=1 April 2012 |last1=Stevens |first1=Lora R. |last2=Djamali |first2=Morteza |last3=Andrieu-Ponel |first3=Valérie |last4=de Beaulieu |first4=Jacques-Louis}}</ref><ref name=Biodiversity>{{cite journal |title=Biodiversity of the Hypersaline Urmia Lake National Park (NW Iran) |first1=Alireza |last1=Asem |first2=Amin |last2=Eimanifar |first3=Morteza |last3=Djamali |first4=Patricio |last4=De los Rios |first5=Michael |last5=Wink |journal=Diversity |year=2014 |issue=6 |pages=102–132 |doi=10.3390/d6020102}}</ref>. İkinci böyük adası [[Qoyundağı adası]]dır<ref name="ecoalem">{{cite web|url=http://www.ecoalem.org/az/?author=0&paged=26|title= Urmiya gölü ərazisində yerləşən adalar|author=ecoalem.org|date=2016-12-24|work=|publisher=ecoalem.org|accessdate=2016-12-24|language={{az}}}}</ref>. Adanın sahəsi 3175 ha-dır. Uzunluğu 9 &nbsp;km, eni isə ən maksimal hissədə 4 &nbsp;km-dir. Burada daimi axarı olan iki bulaq var. Şirin su və bol otlaq sahələrinə sahib olması heyvandarlığın inkişafına imkan verir. Göldə yerləşən iki yaşayışı olan adadan biridir. [[Osman Yumruğu]] adlanan ada isə gölün ən kiçik adasıdır<ref>[http://samiye.ru/mesta/malenkie-ostrova.html Dünyanın ən kiçik adaları. Osman Yumruğu]</ref>. Ada göl səthindən 10 metr hündürlüyə sahibdir. Üstəlik ada dünyanın sahəsinə görə ən kiçik ikinci adası adına layiq görülmüşdür. Hazırda isə gölün quruması ilə tamamən quruda qalmışdır. [[Kazım Daşı]] adası isə qəhrəmanlıq salnaməsi ilə tarixə düşmüşdür. Ada xalq qəhrəmanı [[Kazım xan Quşçu]]nun şərəfinə adlandırılmışdır. Adada [[Göyərçinqala qəsri]]nin qalıqlarını müşahidə etmək olar.
Urmiya gölü daxilində ümumilikdə irili-xırdalı 102 ada vardır<ref>List from: ''Farahang-e Joghrafiyayi-e shahrestânhâ-ye Keshvar (Shahrestân-e Orumiyeh)'', Tehran 1379
Hs.</ref><ref>{{cite web|url=http://urmiyem.blogspot.com/2009/11/urmu-golu-qorugu-v-ulusal-gzimi.html|title= Urmiya gölündə yerləşən adaların yerli (türkcə) adları|author=urmiyem.blogspot.com|date=2016-12-24|work=|publisher=urmiyem.blogspot.com|accessdate=2016-12-24|language={{az}}}}</ref>. Adaların siyahısı:{{Siyahı|3|
Urmiya gölünün sahil hissələri [[Təbriz]], [[Urmiya]], [[Xoy]], [[Marağa]], [[Qoşaçay]], [[Soyuqbulaq]], [[Piranşəhr|Xana]], [[Salmas]], [[Üşnəviyyə|Uşnu]], və [[Sulduz]] kimi bölgələrin ərazisinə düşür. Adı çəkilən bölgə ümumilikdə Cәnubi Azərbaycanın torpaqlarının beşdə birini yәni 20%-ini təşkil edir. Üstəlik bölgə ən münbit və əkin üçün yararlı bölgələrdən sayılır.
 
Urmiya gölü zəngin mineral ehtiyyatlaraehtiyatlara sahibdir. Burada 5 milyard ton potas, 60 milyon ton potasium sulfat, 240 milyon ton maqnezium, 28 ton bromid, 250 ton litiumun olduğu ehtimal edilir. Hazırda Marağanın [[Vərcövu kəndi]]ndə tikilmiş [[Kavə Soda zavodu]] şüşənin әn mühüm materialının ixracı ilə məşğuldur.
Urmu gölü öz gözəl təbiəti və zığının müalicəvi özəlliyi ilə bir çox [[turist]]lərin bölgəyə gəlməsinə nədən olur.
Sərnişin və yükdaşıma üçün gölün 6 limanı ("Gülmənxana", "Şərəfxana", "Heydərabad", "Rəhmanlı", "Xantaxtı", "Şahi") vardır.
Bu göldə yaşamaqda olan [[Artemia|Artemiyalar]]nın sayı təbii halda 1 litrdə 4000 qədər ola bildiyi halda hazırda 1 litrdə 1 dənəyə enmişdir.
<br />
Gölün suyu ortalama olaraq il ərzində 1,3 milyard m³ azalır. Yerli ekoloqlar həyacan təbili calaraq bildirirlər ki, əgər gölün qurumasının qabağı alınmasa bu gedişlə 2020-ci ilə qədər göl tamamilə quruyacaqdır. Gölün yerində bataqlaşmış və ya şoranlıqlar meydana gələcəkdir. Bu isə təqribən 500 &nbsp;km radiusda yaşayan 70-75 milyon əhalinin fəlakətlə ilə üsləşməsinə səbəb ola bilər<ref name="Müsahibə"/>,
===Gölünün hazırki vəziyyəti ===
[[File:سرخی دریاچه ارومیه-۴.jpg|thumb|left|[[2016]]-cı il iyul. Göldə əmələ gəlmiş duzlaq.]]
=== [[2008]]-ci il ===
[[Şəkil:Flag of Lake Urmia.jpg|thumb|200px|"Urmiya Gölü"'nün bayrağı]]
2008-ci ildən bu yana Urmu gölünün suyunun azalması yavaş-yavaş özünü ciddi şəkildə göstərir və ziyalılar, milli fəallar, mütəxəssislər bunula bağlı ciddi xəbərdarlıq edirlər. Bütün bu xəbərdarlıqlara rəğmən gölə axan çaylar üzərində sayısız bəndlərin tikilməsi Urmu gölünün mövcudluğunu daha da şübhə altına alır.
 
[[Şərqi Azərbaycan (ostan)|Şərqi Azərbaycan ostanlığı]]nın Su və Lağım-Su idarəsi rəhbərliyinin dediyi sözlərə görə bu ərazilərdə çəkilmiş kanallar anbarlardakı suyun 26.6 % istifadə edə bilir.
Urmiya gölünün get-gedə quruması, dövlətin bu işlərə cavabdeh qurumlarının buna biganəliyi və digər tərəfdən gölə axan çaylar üzərində su anbarlarının salınmasının davam etdirilməsi [[Cənubi Azərbaycan]]ın millətçi və ətraf mühitin qorunması üzrə fəalları arasında şübhələr doğurmuşdur. Onlar Urmu gölünün qurudulmasının planlı şəkildə olmasını düşünərən özəlliklə [[2010]]-cu ildən ardıcıl və kütləvi etirazlar başlamışlar. Bu mitinqlərin əsas aparıcı qüvvəsi [[Traktor Sazi FK|Traktor Sazi]] klubunun azarkeşləri oluşlar. Urmu gölünün qurudulmasına qarşı etirazların ən önəmliləri bunlardan ibarətdir:
* [[2 aprel]] [[2010]]-cu il (Çöl bayramı günü) Urmiya və Təbriz şəhərlərindən əhali gölün üzərində yerləşən körpüyə yürüş təşkil etmişlər. Traktor Sazi azarkeşləri və başqa fəallar stadionlarda, internet saytlarında yayılmış bildirişlər ilə Urmu gölünə öz dəstəklərini göstərmək üçün göl sahilinə yürüşün etmişlər. Burada hədəf simvolik olaraq bu yürüşdə iştirak edən hər kəsin gölə bir qab su tökməsi olmuşdur. Ancaq hökumət qüvvələri yürüşün qarşısını almağa çalışmışlar. Nəticədə yürüş iştirakçıları ilə hökümət qüvvələri arasında toqquşmalar baş vermiş, 200-dən artıq fəal həbs olunmuş və bir çoxu böyük xəsarətlər almışdır.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=v4lSyEG5oH8 Video: Urmiya Gölü - İran polisi etirazçılara daş atır! (2 aprel 2010)]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=r9lmbXebXbg Video: 2 aprel 2010-cu ildə keçirilən Urmu gölü mitinqi]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=UCYl16Rtcss Video: Cənubi Azərbaycan, Çöl günü (2 aprel 2010), Urmu gölü]</ref>
 
* [[2 aprel]] [[2011]]-ci ildə (Çöl bayramı günü) Urmiya və Təbriz küçələrində etirazlar başlayır. Mitinq iştirakçıları ötən ilki toplantını təkrar etdilər. Ancaq bu il etiraz edənlər Təbriz və Urmiyanın ən önəmli nöqtələrinə toplaşdılar. Təbrizin Azərbaycan meydanına yığışıb bəyanatlarını oxudular. Bu mitinqdə '''Urmu gölü susuzdu, Azərbaycan oyanmasa uduzdu''' və '''Səddləri sındırın, Urmu gölün doldurun''' kimi şüarlar deyəndən sonra mitinq iştirakçıları [[Acı çay|Acıçay]] üzərində yerləşən su anbarının mühafizəsini təşkil edən polislər və nizami quvvəllərin basqısına məruz qaldılar. İştirakçıların bir qismi həbsə atıldı.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=4uO9bSDDeI4 Təbriz şəhərində 2 aprel 2011-cü ildə keçirilən Urmu gölü mitinqindən görüntülər]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=12fZGMmhXoM 2 aprel 2011-cü il Cənubi Azərbaycanın paytaxtı Təbrizdə Urmu gölünün İran rejimi tərəfindən qurudulmasına etiraz olaraq Azərbaycan meydanı (Acı Çay) kənarında keçirilen mitinq.]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=v4lSyEG5oH8 Təbriz şəhərində 2 aprel 2011-ci ildə keçirilən Urmu gölü mitinqindən həbs olunanların görüntüləri]</ref>
 
* [[25 avqust]] [[2011]]-ci ildə İran derbisində İran məclisinə etiraz və Urmu gölünə dəstək; 2010-cu ilin oktyabr ayında [[Şəhrdari Təbriz FK|Bələdiyyəspor Təbriz]] və Tehranın Perspolis komandaları arasındakı oyunda [[Traktor Sazi FK|Traktor Sazi]] və [[Şəhrdari Təbriz FK|Bələdiyyəspor]] tərəfdarları ilk dəfə '''Gəlin gedək ağlıyaq, Urmu gölün dolduraq''' şuarını səslədirdilər. Hətta bu şüar Traktor Sazinin Tehran, Kərəc və [[Qəzvin]]dəki oyunları zamanı belə səsləndi.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=wbgqwAjPR00 Gəlin Gedək Ağlayaq Urmu Gölün Dolduraq, Traktor Sazi 3 - 1 Nəfti Tehran, 10.13.2010, Təbriz)]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=sVLkZUHGHCo Gəlin Gedək Ağlayaq Urmu Gölün Dolduraq, Saypa Kərəc 1 - 1 Traktor Sazi, 11.29.2010, Kərəc)]</ref>. Bununla belə stadionlarda Urmu gölünə verilən şüarlar [[2011]]-ci ilin avqust ayınadək siyasi xarakter daşımamışdır. Avqust ayında Urmiya gölünün doldurulması layihəsinin İranın İslamı məclisində 2-təcili (2-foriyyətli) səs ala bilməməsi, millət vəkillərinin Azərbaycan xalqına qarşı işlətdiyi kəlmələr və onların Azərbaycandan köçürülməli olması ilə bağlı işlətdiyi ifadələr, layihəyə səs verməyən bütün azərbaycanlı millət vəkillərinin adlarının bilinməsi, cənublu azərbaycanlıları özəlliklə Traktor Sazi azarkeşləri arasında yenə böyük bir etiraz dalğası yaratmışdır. [[25 avqust]] gecəsi oynanılan (Azərbaycan derbisi) Traktor Sazi və Bələdiyyəspor maçında, 50,000 tamaşaçı Səhənd Stadionuna toplaşaraq '''Urmu Gölü can verir, Məclis onun qətlinə fərman verir''' kimi şüarlar işlətmədinə səbəb olmuşdur<ref>[http://www.araznews.net/2011/08/blog-post_1147.html Tırəxtur azarkeşlərinin "Urmu Gölü can verir, Məclis onun qətlinə fərman verir" şüarının video görüntüsü(ویدئوی شعار" اورموگؤلؤ جان وئریر- مجلیس اونون قتلینه فرمان وئریر" در استادیوم سهند تبریز)]</ref><ref>[http://www.tebrizsesi.com/site/umumi/35-1389-07-29-10-32-23/4022-1390-06-04-09-25-41 Tırəxtur azarkeşləri süar etməklə İslam şura məclisindən Urmmiya gölünün bərpa olmuşası ilə bağlı tədbirin görünməsini tələb edirlər (هواداران تراكتورسازي تبريز در طول بازي با شعارهايي از مجلس شوراي اسلامي خواستند درباره وضعيت درياچه اروميه اقدامي مناسب انجام دهد.)]</ref>
 
*[[27 avqust]] [[2011]], Urmiya mitinqləri:[[Şəkil:Urmulu-Qorxmaz-Genc.jpg|thumb|250px|Urmu gölü göstərilərində bir qorxmaz gənc təhlükəsizlik qüvvələri qarşısında Urmu gölünə xatir, arxası üstündə yerə uzanıb və canından keçmək niyyətindədir]] Təbriz derbisindəki etirazlardan sonra, Güney Azərbaycanın bir sıra şəhərlərində o cümlədən Urmu və Təbrizdə Urmiya gölünün qurumasına etiraz olaraq aksiyası keçirildi.<ref>[http://www.lent.az/news.php?id=73625 Lent.az: "Tehranın pis niyyəti: Urmiya gölü qurusun, türklər köçürülsün"]</ref>. Urmiyadakı çıxışlar dünya medialarda yayımlandı<ref>[http://thelede.blogs.nytimes.com/2011/08/30/protests-in-iran-over-disappearing-lake/ NYTimes: Protests in Iran Over Disappearing Lake]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=jOVxtsQzE2E EuroNews: More than two dozen ethnic Azeris have been arrested after environmental protests in north-western Iran.]</ref><ref>[http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=rally-protesting-iran-over-lake-urmia-turns-violent-2011-09-01 Hurriyet Daily News: Rally protesting Iran over Lake Urmia turns violent]</ref>. Urmiyadakı aksiyada 3 minə yaxın etirazçının yürüşü ilə başlasa da sonradan Polis və təhlükəsizlik qüvvələri vəziyyətə nəzarət etmək istəyərkən iştirakçıların sayı artdı və yürüş ərazisi genişləndi. Urmiyadakı etiraz yürüşləri genişlənərək, şəhərin İmam və Ətayi xiyabanlarından başqa küçələrə, eləcə də Besət, Bakiri və Əsgərabadi xiyabanlarını bürüdü. Məlumatlara əsasən hakimiyyət qüvvələri ilə etirazçılar arasında qarşıdurma baş verdi. Urmiyanın Yekanlılar bazarında, Doşabçıxanda daha ciddi qarşıdurma oldu. Günün sonuna qədər aksiyaçıların sayının 20 mini aşdığı haqda xəbərlər yayıldı. 100 nəfərdən çox iştirakçı, o cümlədən qadınlar tutularaq həbsə atıldı. 50 nəfərdən çox yürüşçü yaralandı. Polis yaralıları tutmaq üçün şəhər xəstəxanasını nəzarətə aldı<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=0nG2PptRqpk Urmu, Azərbaycan - İran polisi və etirazcilar arasında toqquşmalar (Video)]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=xRyVoNPUsis Urmu, Güney Azərbaycanda nümayişlər (Video)]</ref>
*[[3 sentyabr]] 2011, Təbriz və Urmiya mitinqləri: Urmu etirazlarından sonra Təbriz və Urmiya yenə də ayağa qalxır. Bu dəfə isə milli kimlik və anadili haqda da şüarlar verilir və təhlukəsizlik qüvvəlləri ilə yenə də qarşıdurma baş verir. Qərbi Azərbaycan valisinin dediklərinə görə ümumilikdə 60 nəfər, Təbrizdə isə 10 nəfər göz atlına alınmışdır. Təbrizdə tutulanların arasında, qadınlar və insan haqları fəalı [[Fəranək Fərid|Fəranək Fərid]] vardı<ref>[http://www.dak.az/view.php?lang=az&menu=37&id=15006 Təbriz yürüşündə tanınmış ziyalı Fəranək Fərid həbs edilib]</ref><ref>[http://www.oyrenci.com/news.php?id=6564 Fəranək Fəridin vəziyyəti ağırdır]</ref>. Həmin gün [[Azərbaycan|Şimali Azərbaycan]]da və Türkiyənin paytaxt şəhərlərində azərbaycanlılar İran səfirliyi qarşısında etirazlarını bildirirlər.
 
*[[3 sentyabr]] 2011, Təbriz və Urmiya mitinqləri: Urmu etirazlarından sonra Təbriz və Urmiya yenə də ayağa qalxır. Bu dəfə isə milli kimlik və anadili haqda da şüarlar verilir və təhlukəsizlik qüvvəlləri ilə yenə də qarşıdurma baş verir. Qərbi Azərbaycan valisinin dediklərinə görə ümumilikdə 60 nəfər, Təbrizdə isə 10 nəfər göz atlına alınmışdır. Təbrizdə tutulanların arasında, qadınlar və insan haqları fəalı [[Fəranək Fərid|Fəranək Fərid]] vardı<ref>[http://www.dak.az/view.php?lang=az&menu=37&id=15006 Təbriz yürüşündə tanınmış ziyalı Fəranək Fərid həbs edilib]</ref><ref>[http://www.oyrenci.com/news.php?id=6564 Fəranək Fəridin vəziyyəti ağırdır]</ref>. Həmin gün [[Azərbaycan|Şimali Azərbaycan]]da və Türkiyənin paytaxt şəhərlərində azərbaycanlılar İran səfirliyi qarşısında etirazlarını bildirirlər.
 
*[[9 sentyabr]], 2011, Tehranda Traktor Sazi azarkeşlərinin etirazları:[[Şəkil:Istiqlal2-3Tiraxtur-Sep09-2011.jpg|thumb|250px|Traktor Sazi azarkeşləri Tehranda Urmu gölü haqda şüarlar işlədərkən]] [[Traktor Sazi FK|Traktor Sazi]] və Tehranın İstiqlal koomandalarının yarışı günü minlərlə güneyli Tehranın 100 min nəfərlik stadionuna doğru yürüş təşkil edirlər. Bütün basqılara rəğmən 30 min nəfərdən artıq Traktor Sazi azarkeşi stadiona daxil olaraq öz klublarını dəstəkləyərək Urmu gölü haqda da şuar işlədirlər.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=B4WkU_igYRY 'Traxtur-İstiqlal' müsabiqəsi: "Urmu gölü can verir – Məclis onun qətlinə fərman verir"- VİDEO]</ref>. Bu oyunun gedişi zamanı 40 nəfər azarkeş yaralanır və yüzlərlə azarkeş müvəqqəti həbsə atılır.
 
*[[12 sentyabr]], 2011, Ərdəbil etirazları:[[Muğan]], [[Xiyav]] və [[Ərdəbil]]li millətçi və ətraf qoruma fəalları da Cənubi Azərbaycanın başqa şəhərləri kimi, Ərdəbilin mərkəzi küçələrinə toplanaraq Urmiya gölünün qurudulmasına öz etirazlarını bildirirlər. Ancaq [[Mahmud Əhmədinejad|Əhmədinijad]]ın [[Ərdəbil ostanı]]ndan planlanmamış səfərinin təşkili ilə polis və təhlükəsizlik qüvvələri dinc göstəriçiləri döyüb, bir çoxunu göz altına alır<ref>[http://www.tebrizsesi.com/site/umumi/35-1389-07-29-10-32-23/4618-1390-06-21-16-58-08 Ərdəbilin mərkəzi küçələrində etirazlar]</ref><ref>[http://www.tebrizsesi.com/site/umumi/35-1389-07-29-10-32-23/4617-1390-06-21-16-57-19 Ərdəbilin böyük hissəsində interbey və mobil əlaqə məhdudlaşdırılmışdır]</ref><ref>[http://www.tebrizsesi.com/site/umumi/35-1389-07-29-10-32-23/4621--9------------- Gecə saat 9: Ərdəbildə Şiddətli basqıya baxmayaraq, toplanmaların davamı vardır]</ref>. Həbsə alınanlar arasında [[Abbas Lisani|Abbas bəy Lisani]] də vardı.<ref>[http://www.savalansesi.com/2011/09/blog-post_3721.html Ərdəbildəki etirazlar həbs olunmaların davamı]</ref> [[Mahmud Əhmədinejad|Əhmədinijad]] Ərdəbildəki çıxışda əhalinin Urmiya gölü haqda etdiyi etirazları künc-bucaqlardan gələn hay-küy adlandırıb. O, Urmiya gölünün hər 500 ildən bir qurumasını təbii hall olduğunu iddia edib!<ref>[http://www.radiofarda.com/archive/news/20110917/143/143.html?id=24331143 Mahmud Əhmədinijad Urmu gölünün qurumusını təbii hesab edir (محمود احمدی نژاد خشک شدن دریاچه ارومیه را طبیعی دانست )]</ref>
 
*[[22 sentyabr]] [[2011]]-ci il Zəncan çıxışları.
 
31.058

edits