"Ksenofan" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

58 bayt çıxarıldı ,  3 il öncə
k
düzenleme using AWB
k (düzenleme using AWB)
'''Kolofonlu Ksenofanes''' (yunanca Ξενοφάνης ὁ Κολοφώνιος; m. ö. [[570]], Kolofon — m. ö. [[E.ə. 475|475]] , Elea) – qədim yunan şairi və filosofu. [[Eleya məktəbi|Elea məktəbinin]] ilk filosofu hesab edilir.
 
O, indiki Türkiyənin Qərbində yerləşən [[Kolofon]] (yun. ''Κολοφών'') şəhərindən idi. Sonra Cənubi [[İtaliya|İtaliyaya]]ya səfərlər etmiş və sonradan [[Eleya|Eleaya]] köçmüşdür.
 
== Fəlsəfəsi ==
Ksenofanes çoxtanrılı yunan [[Panteon|panteonunupanteon]]unu şiddətli tənqid etmişdir. O hesab edirdi ki, ''Olimpus'' dağında yaşayan yunan tanrıları əslində şairlərin uydurduqları və xalq təxəyyülündə formalaşan mifik obrazlardan başqa bir şey deyildir. Ksenofanesə görə insanlar özlərinə bənzər tanrılar yaratmışdılar. Bu baxımdan hər bir xalqın tanrılar haqqındakı təsəvvürləri məhz öz dünyagörüşləri əsasında formalaşmışdır. Yenə Ksenofanesə görə əgər öküzlər, atlar və başqa heyvanların düşüncəsi olsaydı, onlar tanrılarını elə özlərinə bənzər təsvir edərdilər<ref name=":0">[https://archive.org/stream/cu31924029013162#page/viii/mode/2up Xenophanes. Fragments and Commentary] // The First Philosophers of Greece. London: K. Paul, Trench, Trubner, 1898, p. 67.</ref>.
 
Tanrıların təbiəti və başqa xüsusiyyətləri haqqında doğru biliyi əldə etmək olmaz, bu barədə ancaq ehtimal edilə bilər. Buna görə də, Ksenofanes qədim yunan şairləri [[Hesiod|Hesiodos]]os və [[Homer|Homeri]]i tanrılara insan xüsusiyyətlərini aid etməkdə ([[Antropomorfizm|antpopomorfizm]]) günahlandırmışdır<ref>Diogenes Laertius. [[iarchive:livesandopinions00dioguoft|Lives and Opinions of Eminent Philosophers]] / Translated by C. D. Yonge. London: Georg Bell & Sons, 1915, p. 283.</ref>.
 
Eyni zamanda, Ksenofanes [[Ateizm|ateist]] də olmamışdır. O, dini və tanrını özünəməxsus tərzdə təsəvvür edirdi. Onun fikrincə yunan toplumunda olan baxışlar ibtidai səviyyədə olmuşdur. Buna görə də Ksenofanes yunanların dini [[Dünyagörüşü|dünyagörüşləri]] ilə razılaşmayaraq öz fikirlərini açıqlamışdır. Onun fikrincə [[Tanrı]] bir və bölünməzdir; eyni zamanda, o dünyadan ayrı bir şey də deyildir<ref name=":0" />. Beləliklə, Ksenofanes Tanrını dünya ilə eyniləşdirmiş, onu təbiətdən ayırmamışdır. Buna görə də, dünya yaradılmamış, həmişə var olmuş və hər zaman da olacaqdır. Bu baxımdan Ksenofanes [[Panteizm|panteizminpanteizm]]in əsasını qoyan filosoflardan biri olmuşdur. O güman edirdi ki, dünya əbədi, məhv olunmaz və vahiddir. Ona görə vahidlik elə Tanrının özüdür.
 
Ksenofanes ay, günəş və ulduzları tanrılaşdırmamış, onları fiziki cisimlər kimi təsəvvür etmişdir. Onun fikrincə dünyaların sayı sonsuzdur. Yağışlar isə yerdən günəş şüalarının təsiri altında baş verən buxarlanmanın nəticəsidir<ref name=":1">Diogenes Laertius. [[iarchive:livesandopinions00dioguoft|Lives and Opinions of Eminent Philosophers]] / Translated by C. D. Yonge. London: Georg Bell & Sons, 1915, p. 383.</ref>. Buxar göyə qalxır və yenidən su olub yerə yağır. Onun fikrincə insanlar və başqa canlılar su və torpağın qarışığından yaranmışdırlar<ref name=":1" />. [[Qədim Misir dini|Qədim Misir dinində]]ndə də insanları qoyunbaşlı tanrı [[Xnum]] torpaqdan (gildən) yaratmışdır. [[Adəm|İnsanın torpaqdan yaradılması]] haqqında rəvayətlər Yəhudilik, Xristianlıq və İslamda da vardır.
 
== Mənbə ==
 
== İstinadlar ==
{{İstinadlar|2}}
 
== Həmçinin bax ==
31.058

edits